Did Âşık Çelebi Serve as the Judge of Avlonya?

Öz

Âşık Çelebi is a 16th-century poet and chronicler known in Turkish literary studies primarily for his poet biography titled Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. Detailed information about Âşık Çelebi's life can be obtained from his own works, primarily Meşâirü’ş-Şu’arâ, and other biographical sources that mention him. Based on this information, it is known that Âşık Çelebi's Professional career primarily involved positions as a court clerk and trustee of foundations, followed by a position as a judge. The places where Âşık Çelebi practiced this profession are known todate as Silivri, Pristina, Serfice, Narda, Alâ'iye, Niğbolu, Çernovi, Kratova, and Üsküp. The content of a certificate of permission (hüccet) found in the collection titled Mecmû’a-i Ebyât ve Gayruhu, registered under catalog number nekty 09633 at the Rare Books Library of Istanbul University, concerns there placement of a priest who died while Âşık Çelebi was serving as judge in Avlonya with another priest.  This study will transcribe and translate the document into modern Turkish and evaluate the information it contains. Based on this permit, the possibility of Âşık Çelebi serving as a judge in Avlonya will be assessed, opening up a new record for discussion regarding his biography.

Anahtar Kelimeler

• ClassicalTurkish Literature
• Âşık Çelebi
• Avlonya (Vlora)
• qadi
• Mecmua-i Ebyât ve Gayruhu
• document (hüccet)

Âşık Çelebi Avlonya Kadılığı Yaptı Mı?

Öz

Âşık Çelebi, Türk edebiyatı araştırmalarında özellikle Meşâ’irü’ş-Şu’arâ adlı şair tezkiresi ile tanınan 16.yy. şair ve nasiridir. Âşık Çelebi’nin başta Meşâirü’ş-Şu’arâ’sı olmak üzere kendi telif ettiği eserlerden ve ondan bahseden diğer biyografik kaynaklardan hareketle hayat hikâyesine dair detaylı bilgilere ulaşmak mümkündür. Bu bilgilerin ışığında Âşık Çelebi’nin meslek hayatında öncelikle mahkeme kâtipliği ve vakıf mütevelliliği görevlerinde bulunduğu ardından kadılık yaptığı bilinmektedir. Âşık Çelebi’nin bu mesleği icra ettiği görev yerleri olarak bugüne kadar Silivri, Priştine, Serfice, Narda, Alâ’iye, Niğbolu, Çernovi, Kratova ve Üsküp bilinmekteydi. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde nekty 09633 katalog numarası ile kayıtlı Mecmû’a-i Ebyât ve Gayruhu başlıklı mecmua içerisinde yer alan bir izin hüccetinin içeriği, Âşık Çelebi’nin Avlonya kadılığı yaptığı sırada vefat eden bir papazın yerine başka bir papazın görevi devralması ile ilgilidir. Bu çalışmada söz konusu hüccetin transkripsiyonu ve dil içi çevirisi yapılacak ve hüccetteki bilgiler değerlendirilecektir. Bu izin hüccetinden hareketle Âşık Çelebi’nin Avlonya’da kadılık yapma ihtimali ile biyografisine dair yeni bir kayıt tartışmaya açılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk Edebiyatı
• Âşık Çelebi
• Avlonya
• kadılık
• Mecmua-i Ebyât ve Gayruhu
• hüccet

Kaynakça

1. Açıkgöz, N. (2017). Riyâzî Muhammed Efendi Riyâzü’ş-Şu’arâ. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve YayımlarGenel Müdürlüğü. 25 Ocak 2026 tarihinde https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/54137,540229-riyazu39s-suarapdfpdf.pdf?0 adresinden erişildi.
2. Alan, E. (2013). “Kadıasker ruznamçe defterlerine göre XVII. yüzyılda Rumelide kaza teşkilatı ve kadılar”. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, (23), 53-97.
3. Alan, E. (2015). Kadıasker ruznamçelerine göre XVII. yüzyılda Rumeli’de kadılık müessesesi. (Yayın No. 427541). [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal TezMerkezi.
4. Alan, E. (2016). “Yeni bir belgeye göre XVII. yüzyılın sonunda Rumeli’de kadılık rütbeleri”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (44), 337-66.
5. Alan, E. (2018). “XVII.Yüzyıl Anadolu kadılıkları ve rütbeleri”. Tarih Dergisi, (67), 59-100.
6. Aydemir E. ve Özer, F. (2019). Fâik Reşad Eslâf. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. 25 Ocak 2026 tarihinde https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/64564,eslafpdf.pdf?0adresinden erişildi.
7. Aynur, H. (2011a). Kurgusu ve vurgusuyla kendi kaleminden Âşık Çelebi’nin yaşam öyküsü. H. Aynur ve A. Niyazioğlu (Ed.),Âşık Çelebi ve şairler tezkiresi üzerine yazılar içinde (s. 19–57). Koç Üniversitesi Yayınları.
8. Aynur, H. (2011b). Meşâirü’ş-Şu’arâ ve Hadâ’iku’l-Hakâ’ik’e göre Âşık Çelebi’nin yaşamının kronolojisi. H. Aynur ve A. Niyazioğlu (Ed.), Âşık Çelebi ve şairler tezkiresi üzerine yazılar içinde (s. 167–171). Koç Üniversitesi Yayınları.

9. Beyazıt, Y. (2007). “Rumeli kadılıkları ve rütbelerine dair 1253/1837 tarihli bir yazma”. Belgeler, XXVIII (32), 11-56.
10. Beyazıt, Y. (2009). Osmanlı ilmiye tarikinde istihdam ve hareket: Rumeli kadıaskerliği ruznamçeleri üzerine bir tahlil denemesi (XVI.yüzyıl).(Yayın No. 250233). [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Beyazıt, Y. (2014). Osmanlı ilmiye mesleğinde istihdam (XVI.yüzyıl). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
12. Beyazıt, Y. (2015). “Rabia’dan İnebahtı’ya” Rumeli kadılık rütbeleri. Yeni Türkiye, (66), 1228-36.
13. Canım, R. (2000). Latifî Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratu’n-Nuzamâ. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. Ceylan, N. (1980). 951-959 (1544-1556) Tarihli Rumeli kadıaskeri ruznâmesi. Mezuniyet tezi, İÜEF Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyetleri Tarihi Kürsüsü.
14. Donuk, S. (2017). Nev’izâde AtâyîHadâiku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakâ’ik Nev’îzâde Atâyî’nin Şakâ’ik zeyli. C.1. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
15. İsen, M. (1994). Gelibolulu Mustafa Âlî Künhü’l-Ahbâr’ın tezkire kısmı. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
16. İsmail Beliğ (1287). Tarih-i Burusa Güldeste-i Riyaz-ı İrfan ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân. Hudavendigâr Matbaası.
17. Kahraman, S.A. (1996). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
18. Kayabaşı, B. (1996). Kaf-zâde Fâ’izî’nin Zübdetü’l-Eş’ârı. (Yayın No. 62399). [Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
19. Kılıç, F. (2010). Âşık Çelebi Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. C.I-II-III. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
20. Kılıç, F.(2018). Es-Seyid Pir Mehemmed bin Çelebi Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. 25 Ocak 2026 tarihinde https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59036,asik-celebi-mesairus-suarapdf.pdf?0 adresinden erişildi.
21. Kiel, M. (1991). Avlonya. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (C. 4, ss. 118–120). TDV Yayınları.
22. Kuru, L. (2019). “XVI. yüzyılın ikinci yarısında Rumeli kadılıkları”. Trakya Üniversitesi Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 8(2), 261-294.
23. Kütükoğlu, M. (1998). Osmanlı belgelerinin dili (diplomatik). Kubbealtı Neşriyatı.
24. Oğuz, M. (1988). Huccetlerin diplomatik yönden tahlili (XVII. Yüzyıl). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
25. Oğuz, M. ve Akgündüz A. (1998). Hüccet. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (C. 18. ss. 446-50). TDV Yayınları.
26. Solmaz, S. (2005). Bağdatlı Ahdî Gülşen-i Şu’arâ. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
27. Kutluk, İ. (1997). Beyanî Mustafa bin CarullahTezkiretü’ş-Şu’arâ. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
28. Kutluk, İ. (2014). Kınalı-zâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu’arâ. (C.I-II). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
29. Şemseddin Sami (1894). Kâmusu’l-A’lâm. C.4. Mihran Matbaası.
30. Tatçı, M. ve Kurnaz, C. (2000). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri. Bizim Büro Basımevi.
31. Teber, Ö.F. (2000). “Osmanlı devleti adlî yapısından bir kesit: şer’iye sicilleri”. Erdem, 12 (35), 537-54. Uzunçarşılı, İ.H.(1988). Osmanlı devletinin ilmiye teşkilatı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.-