Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Fantastik/Korku Romanlarında Camille Flammarion Etkisi

Öz

Roman türünde Türk edebiyatının en üretken yazarlarından biri olan Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın (1864-1944) eserlerini meydana getirirken yerli ve yabancı birçok kaynaktan yararlandığı bilinmektedir. Dikkat çeken yabancı kaynaklardan biri, Fransız astronom Camille Flammarion’dur (1842-1925). Hüseyin Rahmi, özellikle onun psişik konulardaki araştırmalarına büyük bir ilgi duymuş ve bu konudaki okumalarını başta fantastik-korku romanları olmak üzere bazı eserlerlerinde yansıtmıştır. Söz konusu bağlamda Mezarından Kalkan Şehit (1929) ve Ölüler Yaşıyorlar mı? (1932) romanları ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Yazar, Mezarından Kalkan Şehit’te Camille Flammarion’dan etkilendiğini açıkça belli etmekte, Ölüler Yaşıyorlar mı?’da ise Camille Flammarion’u ve onun eserlerini kurgunun ve fantastik bakış açısının merkezine koymaktadır. Bu çalışmada, bahsi geçen iki roman Camille Flammarion etkisi çerçevesinde tematik ve mukayeseli bir bakış açısıyla incelenmeye çalışılmıştır. Makalenin “Giriş” bölümünde kısaca Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Fransızca ve Fransız edebiyatıyla ilişkisinden, Camille Flammarion’dan, Camille Flammarion’un Türkiye’deki şöhretinden söz edilmiş; inceleme kısmında Mezarından Kalkan Şehit ve Ölüler Yaşıyorlar mı? ayrı başlıklar hâlinde ele alınmıştır. İnceleme yapılırken hem kaynakların tespit edilmesine gayret edilmiş hem de bunların kurgudaki yeri üzerinde durulmuştur. Ortaya konulan tespitleri somutlaştırmak için ise zaman zaman Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın ve Camille Flammarion’un eserlerinden doğrudan alıntılara yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yeni Türk Edebyatı
• Roman
• Hüseyin Rahmi Gürpınar
• Fantastik-Korku
• Camille Flammarion

The Influence of Camille Flammarion on the Fantastic/Horror Novels of Hüseyin Rahmi Gürpınar

Öz

Hüseyin Rahmi Gürpınar (1864–1944), one of the most prolific novelists in Turkish literature, is known to have drawn upon a wide array of domestic and foreign sources in the composition of his works. Among these notable foreign influences is the French astronomer Camille Flammarion (1842–1925). Gürpınar took a profound interest in Flammarion's research regarding psychic phenomena, reflecting his engagement with these subjects across various works, particularly within the genre of fantastic-horror fiction. In this context, the novels Mezarından Kalkan Şehit (The Martyr Rising from His Grave, 1929) and Ölüler Yaşıyorlar mı? (Do the Dead Live?, 1932) occupy a prominent position. While the author explicitly manifests Flammarion’s influence in Mezarından Kalkan Şehit, he positions Camille Flammarion and his oeuvre at the epicenter of the narrative framework and the fantastic perspective in Ölüler Yaşıyorlar mı?. This study examines these two novels through a thematic and comparative lens within the framework of Flammarion’s influence. The introduction briefly outlines Gürpınar’s relationship with the French language and literature, provides an overview of Camille Flammarion, and discusses Flammarion’s reception and reputation in Turkey. In the analytical section, Mezarından Kalkan Şehit and Ölüler Yaşıyorlar mı? are addressed under separate headings. Throughout this analysis, effort is directed toward identifying specific source materials and elucidating their structural role within the narrative fiction. To substantiate the findings presented, direct excerpts from the works of both Hüseyin Rahmi Gürpınar and Camille Flammarion have been incorporated periodically.

Anahtar Kelimeler

• Modern Turkish Literature
• Novel
• Hüseyin Rahmi Gürpınar
• Fantasy-Horror
• Camille Flammarion

Kaynakça

1. Akı, N. (1971). Ahmet Rasim’in Çevirileri Üzerine Bir Araştırma. Journal of Literature and Humanities, 2, 1-16.
2. Aslan Ayar, P. (2018). Türkçe Edebiyatta Varla Yok Arası Bir Tür Fantastik Roman (1876-1960). İletişim Yayınları.
3. Aykara, F. K. (2021). 19. Yüzyıl Osmanlıca Süreli Yayınlarında Batılı Bilim İnsanı Biyografileri ve Bilim İnsanı İmgesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Demir, R.-Kalaycıoğlulları, İ. (2009). Salih Zeki Bey’in Matematikle İlgili Küçük Bir Yapıtı: Hârika-i Hilkât. Erdem, 55, 57-78.
5. Dere, M. (2022). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Romanlarında Sosyal Tenkit. Palet Yayınları.
6. Flammarion, C. (1923a). Death and Its Mystery -After Death-. (L. Carroll, Çev.). Boston Public Library.
7. Flammarion, C. (1923b). L’inconnu et les problèmes psychiques. Ernest Flammarion Éditeur.
8. Flammarion, C. (1920). La mort et son mystère -Avant la mort-. Ernest Flammarion Éditeur.

9. Flammarion, C. (1907). Les forces naturelles inconnues. Ernest Flammarion Éditeur.
10. Flammarion, C. (2024). Perili Evler (Ruhçuluk Üzerine). (H. Ekber, Çev.). Dorlion Yayınları.
11. Gostalak, H. (2024). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Tiyatroları ve Bir Tiyatro İnsanı Olarak Hüseyin Rahmi Gürpınar [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Göçgün, Ö. (1996). Hüseyin Rahmi Gürpınar. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C 14, ss. 324-326). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
13. Göçgün, Ö. (1990). Hüseyin Rahmi Gürpınar. Kültür Bakanlığı Yayınları.
14. Gökman, M. (1966). Hüseyin Rahmi Gürpınar -Açıklamalı Bibliyografya-. Milli Eğitim Basımevi.
15. Gürpınar, H. R. (2021). Ben Deli miyim?. (A. Koçak, Haz.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Gürpınar, H. R. (2013). Cadı-Cadı Çarpıyor. (E. Taylan, Haz.). Everest Yayınları.
17. Gürpınar, H. R. (2009). Dirilen İskelet. Everest Yayınları.
18. Gürpınar, H. R. (1999). Gazetecilikte İlk Yazılarım (1888-1898). (A. Tanrınınkulu-G. Tanrınınkulu, Haz.). Özgür Yayınları.
19. Gürpınar, H. R. (2012a). Mezarından Kalkan Şehit-Mutallaka. (M. Çevikdoğan, Haz.). Everest Yayınları.
20. Gürpınar, H. R. (2012b). Ölüler Yaşıyorlar mı?, (M. Çevikdoğan, Haz.). Everest Yayınları.
21. Huyugüzel, Ö. F. (2018). Eleştiri Terimleri Sözlüğü. Dergâh Yayınları.
22. İldeş, Ö. (2024). The Primary Sources of Hüseyin Rahmi Gürpınar’s Fictional World, or Was Hüseyin Rahmi able to Embrace Naturalism?. Türkiyat Mecmuası, 34 (2), 787-818.
23. Kaplan, M. (2006). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Romanlarında Aslî Tipler. İçinde Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar (ss. 399-412). Dergâh Yayınları.
24. Kolcu, A. İ. (1995). Tanzimat ve Servet-i Fünûn Devirlerinde Batı Edebiyatından Yapılan Şiir Tercümeleri Üzerinde Bir Araştırma (1859-1901) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
25. Mecdi Sadreddin (1927). Büyük Romancımız Hüseyin Rahmi Bey’de İki Saat. Yeni Kitap, 3, 20-28.
26. Moran, B. (2004). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış I. İletişim Yayınları.
27. Moran, B. (2005). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış III. İletişim Yayınları.
28. Okay, O. (2008). Beşir Fuad -İlk Türk Pozitivist ve Natüralisti-. Dergâh Yayınları.
29. Özlük, N. (2021). Urani (Ahmet Rasim). Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. https://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/urani-ahmet-rasim (Erişim Tarihi: 15.2.2026).
30. Özlük, N. (2011). Türk Edebiyatında Fantastik Roman. Hiperlink Yayınları.
31. Pernet, J. (1988). Camille Flammarion (1842-1925): Founder of the Société Astronomique de France, International Astronomical Union Colloquium, 98, 11-14.
32. Savan, Z. (2019). Peyami Safa’nın Romanlarında Spiritüalizm [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
33. Sevengil, R. A. (1944). Hüseyin Rahmi Gürpınar. Hilmi Kitabevi.
34. Tan, B. (2023). Osmanlı’da Camille Flammarion Okumaları: Feza-yı Namütenahiye Doğru Seyahat yahut Esîr İçinde Temaşa-yı İclâl-i Hilkat. Bilim ve Gelecek. https://bilimvegelecek.com.tr/index.php/2023/08/02/osmanlida-camille-flammarion-okumalari-feza-yi-na-mutenahiye-dogru-seyahat-yahud-esir-icinde-temasa-yi-iclal-i-hilkat (Erişim Tarihi: 5.2.2026).
35. Todorov, T. (2017). Fantastik -Edebi Türe Yapısal Bir Yaklaşım-. (N. Öztokat, Çev.). Metis Yayınları.
36. Urry, A. (2022). The Astronomer at the End of the World -Authority, Speculation, and Communication in Camille Flammarion’s La Fin du monde-. Apocalyptica, 1 (1), 68-95.
37. Uşaklıgil, H. Z. (1936). Kırk Yıl (C. 1). Matbaacılık ve Neşriyat Türk Anonim Şirketi.
38. W. A. P. (1926). Camille Flammarion. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 86 (4), 178-180.