Ayfer Tunç’un “Dünya Ağrısı” Romanında Yas, Melankoli ve Benliğin Kırılganlığı

Öz

Melancholia is a concept whose meaning has expanded and transformed across different disciplines from Ancient Greece to the present day. Initially associated with “black bile,” melancholia was linked to spiritual stagnation and passivity in the Middle Ages, associated with creativity during the Renaissance, and later interpreted in modern thought as a form of psychological disintegration. Sigmund Freud’s Mourning and Melancholia is regarded as one of the foundational texts defining the theoretical framework of the concept. According to Freud, melancholia emerges through the destruction caused by the lost object within the ego and deepens through the subject’s self-directed accusations. In modern Turkish fiction, melancholia frequently appears in narratives centered on the individual’s inner world. Dünya Ağrısı is one of the notable examples in this respect. In the novel, “world pain” is presented through the inner collapse experienced by an individual struggling to preserve his sense of self after a traumatic act of violence. As mourning remains unresolved, it gradually transforms into a melancholic structure, while the past continues to persist through fragmented and uneasy acts of remembering. This study examines the novel within a psychoanalytic framework by focusing on the processes of mourning and melancholia. Elements such as repression, guilt, and dreams are placed at the center of the analysis, while the approaches of Freud, Kristeva, and Borgna are used as the main theoretical references. The findings reveal that Mürşit’s melancholic structure is shaped through repressed guilt and inward withdrawal, and that the tension between individual memory and collective forgetting plays a decisive role in the narrative.

Anahtar Kelimeler

• Ayfer Tunç
• Melacholia
• Mourning
• Psychoanalytic
• Guilt
• Self

Ayfer Tunç’un “Dünya Ağrısı” Romanında Yas, Melankoli ve Benliğin Kırılganlığı

Öz

Melankoli, Antik Yunan’dan günümüze uzanan süreçte farklı disiplinlerin ilgi alanına giren ve anlamı zamanla değişerek genişleyen bir kavramdır. İlk dönemlerde “kara safra” ile açıklanan bu durum, Orta Çağ’da ruhsal durgunluk ve isteksizlikle ilişkilendirilmiş; Rönesans’ta yaratıcılıkla birlikte düşünülmüş, modern dönemde ise daha çok ruhsal bir çözülme hâli olarak ele alınmıştır. Freud’un Yas ve Melankoli çalışması, kavramın kuramsal sınırlarını belirginleştiren temel metinlerden biridir. Freud’a göre melankoli, kayıp nesnenin benlik içinde yarattığı yıkımla ortaya çıkar ve öznenin kendine yönelen suçlamalarıyla derinleşir. Modern Türk romanında melankoli, bireyin iç dünyasına odaklanan anlatılarda sıkça karşılaşılan bir izlektir. Ayfer Tunç’un Dünya Ağrısı romanı, bu yönüyle dikkat çeken metinlerden biridir. Eserde “dünya ağrısı” bir suç deneyiminin ardından benliğini korumakta zorlanan bireyin yaşadığı iç çözülme üzerinden verilir. Yasın tamamlanamaması, anlatı ilerledikçe melankolik bir yapıya dönüşür; geçmişle kurulan ilişki, kesintili ve huzursuz bir hatırlama biçimi içinde sürer. Bu çalışmada roman, yas ve melankolinin oluşum süreçleri dikkate alınarak psikanalitik bir çerçevede incelenmiştir. Metin çözümlemesinde bastırma, suçluluk ve rüya gibi unsurlar merkeze alınmış; değerlendirmelerde Freud’un yanı sıra Kristeva ve Borgna’nın yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. İnceleme sonucunda Mürşit’in melankolik yapısının, bastırılmış suç deneyimi ve buna eşlik eden içe yönelimlerle kurulduğu görülmüş olup bireysel hafıza ile toplumsal unutma arasındaki gerilimin anlatıda belirleyici bir rol oynadığı anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ayfer Tunç
• Melankoli
• Yas
• Psikanalitik
• Suçluluk
• Benlik

Kaynakça

1. Agamben, G. (2007). Kayıp nesne. Cogito: Melankoli, 258–261.
2. Akyıldız, O. (2017). Ayfer Tunç’un romanlarında dışarıda kalanların temsili. İçinde H. İnci (Ed.), Edebiyat hayatının 25. yılında Ayfer Tunç (ss. 25–32). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları.
3. Bachelard, G. (2008). Mekânın poetikası (A. Tümertekin, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
4. Baştürk, M. (2015). Anayurt Oteli ve Dünya Ağrısı’nda otel imgesi. Folklor/Edebiyat, 21(83), 131–144.
5. Borgna, E. (2023). Melankoli (M. M. Çilingiroğlu, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
6. Cem, T. (2017). Ayfer Tunç’un yazarlığında kelebek makamında derin dokunuşlar. İçinde H. İnci (Ed.), Edebiyat hayatının 25. yılında Ayfer Tunç (ss. 91–96). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları.
7. Çetindaş, D. (2021). Psikanaliz, rüya ve roman. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2859–2915. https://doi.org/10.34083/akaded.1022796
8. Eagleton, T. (2022). Edebiyat kuramı: Giriş (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

9. Edinsel, S. (2021). Ümit Yaşar Oğuzcan’ın şiirlerinde melankolinin görüngüsü (fenomenolojisi) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
10. Freud, S. (2011). Haz ilkesinin ötesinde; ben ve id (A. N. Babaoğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
11. Freud, S. (2016a). Bastırma ve bastırılanın geri dönüşü (O. Kasap, Çev.). İstanbul: Telos Yayınları.
12. Freud, S. (2016b). Rüyaların yorumu (S. Budak, Çev.). İstanbul: Öteki Yayınevi.
13. Freud, S. (2021). Yas ve melankoli (L. Uslu, Çev.). İstanbul: Cem Yayınevi.
14. Güllük, D. (2025). Patetik bir mekân kurgusu olarak otel: Dünya Ağrısı ve otel odaları. Turcology Research, 83, 267–274. https://doi.org/10.62425/turcology.1564261
15. Gülsoy, M. (2017). Klasik anlatının sınırlarında Ayfer Tunç deneyleri. İçinde H. İnci (Ed.), Edebiyat hayatının 25. yılında Ayfer Tunç (ss. 19–24). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları.
16. Gürbilek, N. (2021). Yer değiştiren gölge. İstanbul: Metis Yayınları.
17. İnci, H. (2014). Ayfer Tunç’la karanlıkta kelimeler. İstanbul: Can Yayınları.
18. İnci, H. (2017). Ayfer Tunç edebiyatına 25 maddelik girizgâh. İçinde H. İnci (Ed.), Edebiyat hayatının 25. yılında Ayfer Tunç (ss. 9–15). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları.
19. Jung, C. G. (2009). İnsan ve sembolleri (A. N. Babaoğlu, Çev.). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
20. Kafaoğlu-Büke, A. (2017). Taşra ağrısı. İçinde H. İnci (Ed.), Edebiyat hayatının 25. yılında Ayfer Tunç (ss. 39–42). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları.
21. Kristeva, J. (2009). Kara güneş: Depresyon ve melankoli (N. Demiryotan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
22. Lidar, V. (2023). Dünya Ağrısı ve Uyuyan Adam romanlarında Weltschmerz durumu. International Smart Journal, 8(64), 4178–4188. https://doi.org/10.29228/smryj.70688
23. Lugatim. (t.y.). Mürşit. Erişim tarihi: 23 Mart 2026, https://lugatim.com
24. Narlı, M. (2002). Romanda zaman ve mekân kavramı. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(7), 91–106.
25. Narlı, M. (2014). Mekân, hafıza ve edebiyat. Türk Dili (Mekân–Hafıza–Edebiyat Özel Sayısı), 1074, 1–128.
26. Sağlık, Ş. (2002). Kurmaca âlemin kurmaca sözcülerinden romanda zaman–mekân–tasvir. Hece (Türk Romanı Özel Sayısı), 65–66, 130–163.
27. Şahin, B. (2017). Uçurum denilen bataklıkta hafızaya ve dünyaya saplanma: “Yas ve melankoli”. İçinde H. İnci (Ed.), Edebiyat hayatının 25. yılında Ayfer Tunç (ss. 125–130). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları.
28. Şahin, V. (2023). Edebiyat kuramı ve eleştiri. Ankara: Akçağ Yayınları.
29. Teber, S. (2022). Melankoli: Normal bir anomali. İstanbul: Okyanus Yayınları.
30. Tunç, A. (2014). Dünya ağrısı. İstanbul: Can Yayınları.
31. Yılmaz, Ü. (2024). Ayfer Tunç’un roman ve hikâyelerindeki kişilerin psikanalitik açıdan incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi, Giresun.