Arşiv Belgelerine Göre Kanuni Sultan Süleyman’a Sunulmuş Bazı Türkçe Manzumeler-II

Öz

Klasik Türk edebiyatının kendi orijinalitesini yakaladığı ve başta Fuzûlî (ö. 963/1556) ile Bâkî (ö. 1008/1600) gibi zirve şairlerini yetiştirdiği XVI. yy., Osmanlı tarihi açısından da zirve dönemi olmuştur. Bu zirvenin mimarı Kanuni Sultan Süleyman ise sadece bir devlet adamı olarak değil şair ve hâmî kimliği ile de Türk edebiyatına büyük hizmetlerde bulunmuştur. Onun ve etrafındaki devlet adamlarının başta şairler olmak üzere edipler, sanatkâr ve zanaatkârları koruyup kollaması medeniyetin her alanında aksülâmel bulmuş ve ilgili alanın en mücehhez şahsiyetleri bu devirde yetişmiştir. Bu devirde şairlere verilen ihsanların büyüklüğünü bizzat edebî metinler söylediği gibi durum devletin malî arşiv kayıtlarına dahi yansımıştır. Şair ve edipler ise sultanın hesapsız ihsanlarına ilgisiz kalmamış, XVI. yy.’da padişah adına pek çok eser, sayısız medhiye ve edebî metin kaleme almıştır. T. C. Devlet Arşivleri kayıtlarına dayanarak padişaha sunulan manzumeleri ele alan bu çalışma da mezkur eserleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Daha önce kaleme alınan bir makalenin devamı niteliğinde olan bu makalede, Kanuni Sultan Süleyman’a sunulan ve makale hacmini aşmayı sebebiyle daha önceki çalışmada ele alınamamış 12 farklı şairin 16 manzumesi ilim âlemine sunulmuştur. Adı tezkirelerde geçmeyen Hâcı Kandî, Lutfî gibi şairler ile tezkirelerde adı geçse de eserlerinde çalışmaya konu olan manzumeleri yer almayan Makâmî, Şevkî gibi şairlerin manzumeleri ile Gubârî’nin affedilmesinin ardından teşekkür mahiyetinde sunduğu gazeli gibi kimi önemli metinler gün yüzüne çıkarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk Edebiyatı
• Kanuni Sultan Süleyman
• Arşiv Belgeleri
• Kaside
• Gazel.

Some Turkish Manzumes That Had Been Presented To Suleiman The Magnificent According To Archival Documents-II

Öz

The 16th century, during which Classical Turkish literature achieved its own distinct identity and produced such master poets as Fuzûlî (d. 963/1556) and Bâkî (d. 1008/1600), was also a golden age in Ottoman history. The architect of this golden age, Sultan Suleiman the Magnificent, rendered great services to Turkish literature not only as a statesman but also through his identities as a poet and patron. His protection and patronage of scholars, artists, and artisans—especially poets—alongside the statesmen around him, resonated across every sphere of civilization, and the most accomplished figures in their respective fields emerged during this era. The magnitude of the patronage granted to poets during this era is attested not only by literary texts themselves but is also reflected in the state’s financial archives. Poets and scholars, in turn, did not remain indifferent to the sultan’s boundless generosity; in the 16th century, they composed numerous works, countless odes of praise, and literary texts in the sultan’s name. Drawing on records from the Turkish State Archives, this study, which examines the poems presented to the sultan, aims to bring these works to light. As a continuation of a previously published article, this paper presents to the academic community 16 poems by 12 different poets that were dedicated to Sultan Suleiman the Magnificent but could not be included in the earlier study due to space constraints Poems by poets such as Hacı Kandi and Lutfî, whose names do not appear in literary biographies, as well as works by poets like Makami and Şevki—whose names are mentioned in such biographies but whose poems relevant to this study are not included—have been brought to light, along with certain significant texts such as the ghazal Gubari composed as a token of gratitude following his pardon.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish Literature
• Suleiman the Magnificent
• Archival Documents
• Qasida
• Ghazal.

Kaynakça

1. Açıkgöz, N. (2017). Riyâzî Muhammed Efendi Riyâzü’ş-Şu‘arâ. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/54137,540229-riyazu39s-suarapdfpdf.pdf?0. [Erişim Tarihi: 18 Şubat 2026].
2. Akkaya, M. (1992). Şemsî Paşa Dîvânı. (Yayın No. 20442). [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Aksoyak, İ. H. (2020a). Şevkî, Sâhib-zâde Ahmed Çelebi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sevki-sahibzade-ahmed-celebi. Erişim Tarihi: [17 Mart 2026].
4. Aksoyak, İ. H. (2020b). Dâî, Kadı-zâde Abdurrahman Dâî Efendi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/dai-kadizade-abdurrahman-dai-efendi. [Erişim Tarihi: 2 Nisan 2026].
5. Aksoyak, İ. H. (2020c). Medhî. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/medhi-mdbir. [Erişim Tarihi: 2 Mayıs 2026].
6. Bayram, Y. (2020). Medhî, Lâdikli Hacı Mûsâ. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/medhi-ladikli-haci-musa. [Erişim Tarihi: 2 Mayıs 2026].
7. Canım R. & İsen Durmuş, T. (2018). Şevkî Dîvânı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59035,sevki-divanipdf.pdf?0. Erişim Tarihi: [17 Mart 2026].
8. Canım, R. (2018). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/60327,latifi-tezkiretus-suara-ve-tabsiratun-nuzamapdf.pdf?0. [Erişim Tarihi: 16 Şubat 2026].

9. Gedik, N. (2023). Arşiv belgelerine göre Kanuni Sultan Süleyman’a sunulmuş bazı Türkçe manzumeler-I. Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, https://doi.org/10.17822/omad.2023.233 10(26), 25-55.
10. Halaçoğlu, Y. (2012). Ulak. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 42, 77-79.
11. İpekten, H. ve dğr. (2017). Sehî Beg Heşt Behişt. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-191370/sehi-beg-hest-bihist.html. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].
12. İsen, M. (2017). Künhü’l-Ahbâr’ın tezkire kısmı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55739,kunhul-ahbarin-tezkire-kismpdf.pdf?0. [Erişim Tarihi: 26 Şubat 2026].
13. Kaplan, Y. (2020a). Gubârî, Abdurrahman Efendi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/gubari-abdurrahman-efendi. [Erişim Tarihi: 12 Nisan 2026].
14. Kaplan, Y. (2020b). Medhî, Haydar-zâde Medhî Çelebi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/medhi-haydarzade-medhi-celebi. [Erişim Tarihi: 2 Mayıs 2026].
15. Kaplan, Y. (2020c). Medhî, Kara Kadı-zâde Mahmud Medhî Efendi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/medhi-haydarzade-medhi-celebi. [Erişim Tarihi: 2 Mayıs 2026].
16. Kaplan, Y. (2021). Muhyî, Muhyî Çelebi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/meyhi-celebi. [Erişim Tarihi: 10 Nisan 2026].
17. Karagözlü, V. (2022). Muhyî-i Gülşeni, Ekmekçi-zâde Şeyh Muhyiddin Muhammed Gülşenî Efendi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muhyii-gulseni-ekmekcizade-seyh. [Erişim Tarihi: 11 Nisan 2026].
18. Karahan, L. (2023). “Bir ü Bar” kalıp sözü üzerine. L. Karahan ve H. yıldız (Ed.) Doğumunun 80 Yılında Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun Armağanı içinde (679-690). Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Kayabaşı, B. (1996). Kaf-zâde Fâ’izî’nin Zübdetü’l-Eş’ârı. (Yayın No. 62399). [Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Kılıç, F. (2018). Es-Seyyid Pir Mehemmed bin Çelebi Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59036,asik-celebi-mesairus-suarapdf.pdf?0. [Erişim Tarihi: 16 Mart 2026]
21. Kılıç, M. (2024). XVI. asır şairi Halîlî ve şiirleri. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 51, 243-278.
22. Köksal, F. (2017). Edirneli Nazmî Mecma‘u’n-Nezâir, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56057,mecmaun-nezair-edirneli-nazmi-pdf.pdf?0. [Erişim Tarihi: 15 Şubat 2026].
23. Kutluk, İ. (1997). Beyanî Mustafa bin Carullah, Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
24. Ördek, Ş. (2020a). Şeyhî, Sinan Efendi-zâde Şeyh Mehmed Efendi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyhi-sinan-efendizade-seyh-mehmed. [Erişim Tarihi: 20 Nisan 2026].
25. Ördek, Ş. (2020b). Şeyhî, Tayyib-zâde Mehmed Efendi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyhi-tayyibzade-mehmed-efendi. [Erişim Tarihi: 20 Nisan 2026].
26. Ördek, Ş. (2020c). Dâî, Derviş Dâî. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/dai-dervis-dai. [Erişim Tarihi: 2 Nisan 2026].
27. Solmaz, S. (2005). Bağdatlı Ahdî Gülşen-i Şu‘arâ. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
28. Sungurhan, A. (2017). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55834,kinalizade-hasan-celebipdf.pdf?0. [Erişim Tarihi: 26 Şubat 2026].
29. Telli, Ş. B. ve Altın, K. K. (2005). Bağdatlı Halîlî Dîvânçesi. İksad Yayınevi.
30. Uslu, R. (2026). Edvâr-ı Musikî/İlm-i Edvâr-ı Musikî (Makâmî). Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/edvar-i-musiki-ilm-i-edvar-i-musiki-makami. [Erişim Tarihi: 20 Nisan 2026].
31. Yakar, H. İ. (2020). Şeyhî, Şeyh Salman. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyhi-seyh-salman. [Erişim Tarihi: 20 Nisan 2026].
32. Yavuz, K. & Yavuz, O. (2016). Muhibbî Dîvânı (C. I-II). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
33. Yılmaz, K. H. (2021). Şevkî, Mehmed. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sevki-mehmet. Erişim Tarihi: [17 Mart 2026].