Ebubekir Eroğlu’nun “Aldı Nesimi” Başlıklı Şiirinde Metinlerarası İlişkiler

Öz

Metinlerarasılık, edebî eserleri anlamada güçlü bir teorik zemin ve zengin bir kavramsal kaynak sunmaktadır. Bu bağlamda çalışmamız, Ebubekir Eroğlu’nun “Aldı Nesimî” başlıklı eserinin, klasik Türk şiirinin önde gelen isimlerinden Nesimî’nin “Sığmazam” redifli gazeliyle kurduğu metinlerarası ilişkileri incelemektedir. Eroğlu’nun şiirinde Nesimî’nin metninden aktarılan izlerin nasıl dönüştürüldüğünü gösteren çalışma, Kubilay Aktulum’un metinlerarasılık sınıflandırmasına göre uygulanan indirgeme, genişletme ve pragmatik dönüşüm gibi metinlerarasılık yöntemlerini tespit etmektedir. Bu doğrultuda, başlığından itibaren açık ve gizli metinlerarası ilişkilerin halk edebiyatı ile divan edebiyatı gelenekleri arasında köprü kurma işlevini üstlendiğini belirtmektedir. Bir özgün yenidenyazım örneği olarak Aldı Nesimi şiirinin, klasik nazire geleneğinin biçimsel sınırlarını aşmakla kalmadığı, onu modern bir söyleme taşıma çabasını yansıttığı ifade edilmektedir. İnceleme, Eroğlu’nun metinlerarasılığının ne postmodern dönemdeki gibi mutlak bir orijinallik reddine ne de geleneksel dönemdeki gibi taklit ve nazireye indirgenebileceğini göstermekte ve şairin gelenek kavramı bağlamında metinlerarasılığa ilişkin özgün poetik yaklaşımını ortaya koymaktadır. Böylece Eroğlu’nun, Nesimî’deki vahdet-i vücut ve hurûfîlik gibi tasavvufi temaları, modern varoluşsal bir sorgulamayla yeniden biçimlendirmek istediği yorumu paylaşılmaktadır. Bu inceleme, Ebubekir Eroğlu’nun “Aldı Nesimî” adlı şiirinin daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlamakta Eroğlu’nun Nesimî’nin şiir kudretine ulaşma arzusunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Nazire Geleneği
• Ebubekir Eroğlu
• Türk Edebiyatı
• Metinlerarasılık
• Nesimî

Intertextual Relationships in Ebubekir Eroğlu’s Poem “Aldı Nesimi”

Öz

Intertextuality provides a powerful theoretical framework and a rich conceptual resource for understanding literary works. Within this context, the present study examines the intertextual relationships established between Ebubekir Eroğlu’s poem “Aldı Nesimî” and Nesimî’s renowned ghazal with the refrain (redif) “Sığmazam”, Nesimî being one of the leading figures of classical Turkish poetry. By demonstrating how traces transferred from Nesimî’s text are transformed in Eroğlu’s poem, the study identifies intertextual techniques such as reduction, expansion, and pragmatic transformation in accordance with Kubilay Aktulum’s classification of intertextuality. Accordingly, the study demonstrates that these explicit and implicit intertextual relations, beginning with the title itself, serve as a bridge between the traditions of folk literature and Divan literature. As an example of original rewriting, “Aldı Nesimî” not only transcends the formal boundaries of the classical nazire tradition but also reflects an effort to recast it within a modern discourse. The analysis demonstrates that Eroğlu’s use of intertextuality can be reduced neither to the postmodern rejection of absolute originality nor to traditional practices of imitation and nazire writing, rather, it reveals the poets distinctive poetic approach to intertextuality within the context of tradition. Consequently, the study suggests that Eroğlu reshapes Sufi themes found in Nesimî’s poetry -such as wahdat al-wujud (the unity of being) and Hurufism- through a modern existential inquiry. Ultimately, this study contributes to a deeper understanding of Eroğlu’s “Aldı Nesimî” and reveals the poet’s aspiration to attain the poetic power found in Nesimî’s poetry.

Anahtar Kelimeler

• Nazire Tradition
• Ebubekir Eroğlu
• Turkish Literature
• Intertextuality
• Nesimî

Kaynakça

1. Aktulum, K. (2000). Metinlerarası İlişkiler (2.). Öteki Yayınevi.
2. Aktulum, K. (2023). Bir metin çözümleme yöntemi olarak metinlerarasılığın “metin-öncesi”. Frankofoni, (42), 171-182.
3. Allen, G. (2000). Intertextuality. Routledge.
4. Altuntaş, H., & Şahin, M. (Çev.). (2009). Kur’ân-ı Kerîm meâli (3. basım). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
5. Asiltürk, B. (2014). Hilesiz terazi (3. baskı). Yapı Kredi Yayınları.
6. Ayan, H. (2014). Nesimi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
7. Aykanat, T. (2013). Metinlerarası ilişkiler örüntüsünde Nâ’ilî-i Kadîm’in şiiri. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(9), 683-703. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.5447.
8. Babacan, M. (2025). Ebubekir Eroğlu’nun şiirine kadim şairlerin etkileri. Yedi İklim, 40(428), 25-33.

9. Baş, K. (2017). Poetik bir metin olarak Ebubekir Eroğlu’nun “Yol Elçisi” şiiri. Erdem, (71-72), 5–24. https://doi.org/10.32704/erdem.471250
10. Bulut, F. (2018). ‘Metinlerarasılık’ kavramının kuramsal çerçevesi. Edebi Eleştiri Dergisi, 2(1), 1-19. https://doi.org/10.31465/eeder.397704
11. Çelik, Y. (2020). Metinlerarası ilişkiler bağlamında folklor ve garip şiiri (Folklore and garip poetry in the context of intertextuality). Milli Folklor, 2020(128), 19–27.
12. Daşcıoğlu, Y. (2019). Bitmeyen Başlangıçlar Şiir Üstüne Denemeler. Şule Yayınları.
13. Eroğlu, E. (2011). Berzah (Toplu Şiirler 1968-2006) (2.). YKY.
14. Eroğlu, E. (2011). Modern Türk şiirinin doğası. Yapı Kredi Yayınları.
15. Eroğlu, E. (2020). Sevap defteri. Hece Yayınları.
16. Günenç, M. (2021). Bir palimpsest inceleme: Sarah Kane’nin Blasted oyununu yeniden okumak ve düşünmek. Söylem Filoloji Dergisi, 6(2), 298–311. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.931132
17. Mengi, M. (2005). Divan şiirinde metinlerarası ilişkiler. Ş. Tekin (Ed.), Şinasi Tekin’in anısına: Uygurlardan Osmanlı’ya (ss. 593–606). Simurg Yayınları.
18. Pala, İ. (2002). Kün. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 26, ss. 552–553). TDV Yayınları.
19. Temizer, K. (2022). Gelenekle ilişkisi bağlamında Ebubekir Eroğlu’nun şiiri. 2. Uluslararası Kültür, Sanat ve Toplum Sempozyumu Bildiriler Kitabı’nda (s. 295–308). Van, Türkiye.
20. Tiken, S. (2007). Ebubekir Eroğlu’nun şiiri [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
21. Yavuz, H. (2005). Edebiyat ve Sanat Üzerine Yazılar. YKY.
22. Yılmaz, B. (2022). Çağdaş şairin gözünden klasik şiire bakış: Ebubekir Eroğlu’nun gelenek algısı ve “Aldı Nevi” şiirinin zemin şiirle mukayesesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 8, 735-752. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1114877