KAVRAMLARIN ANLAMLANDIRILMASINDA ŞERHLERİN YERİ: SÛDÎ’NİN ŞERH-İ DÎVÂN-I HÂFIZ’I ÖRNEĞİ

Öz

Bir “mazmunlar ve mefhumlar edebiyatı” olarak nitelendirilen klasik Türk edebiyatı, varlığını sürdürdüğü yüzyıllardan bu yana, kendine has kuralları olan ve izah edilmeye gerek duyulan kavramları bünyesinde barındıran bir edebiyat olmuştur. Özellikle günümüz çağında, bir klasik edebiyat metnini anlamak için metindeki her bir sözcük ve sözcük grubunun (tamlamalar) sözlük anlamları ile ıstılah anlamını bilmek o metni anlamak için yeterli olmayacaktır. Bunun için elzem olan, o sözcük ve sözcük gruplarının metnin bağlamında kazandığı anlamsal katman ya da katmanları tespit edebilmektir.

Bir metnin doğru anlaşılabilmesine yarayan “metin şerhi” faaliyetleri, klasik şiirin hüviyetine vâkıf olabilmek için, klasik edebiyatın nüfuz sahibi olduğu yüzyıllardan günümüze değin sahada ihtiyaç duyulan çalışmalardan olmuştur. Bu çalışmada Sûdî’nin “Şerh-i Dîvân-ı Hâfız” adlı eserinden hareketle “puhte, gabûk ve şehlâ” kelimelerinin Osmanlı Türkçesi sözlüklerinde izahına rastlanmayan anlamsal katmanlarına değinilecektir. Böylece klasik edebiyat metinlerini kavramada şerhlerin ne derece önemli olduğu gerçeğine örnek beyitler üzerinden dikkat çekilmeye çalışılacaktır. 

Anahtar Kelimeler

• şerh,Sûdî,Hâfız,puhte,gabûk,şehlâ

Kaynakça

1. Akarsu, Kâmil (2010). Rumelili Za'ifî Divanı. Ankara: Berikan Yayınevi.
2. Arslan, Hacer (2004). Sûdî’nin Şerh-i Dîvân-ı Hâfız’ının II. Cildinde Klâsik Türk Edebiyatı İle İlgili Kavramlar. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi.
3. Ayverdi, İlhan (2005). Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Bilnet Matbaacılık.
4. Biltekin, Halit (2018). Şeyhî Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
5. Canpolat, Mustafa (1987). Mecmû'atü'n-nezâ'ir: Metin-Dizin-Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
6. Çavuşoğlu, Mehmed ve Tanyeri, Ali (1981). Hayretî. Dîvan. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
7. Devellioğlu, Ferit (1980). Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Doğuş Matbaası.
8. Kanar, Mehmet (2009). Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Say Yayınları.

9. Kortantamer, Tunca (1994). “Teori zemininde metin şerhi meselesi”. EÜEF Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 8:1-10.
10. Levend, Agâh Sırrı (2015). Divan Edebiyatı- Kelimeler ve Remizler Mazmunlar ve Mefhumlar. İstanbul: Dergâh Yayınları.
11. Mermer, Ahmet (2006). Türkî-i Basit ve Aydınlı Visâlî Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları.
12. Muallim Naci (2009). Lügat-ı Nâcî. (Haz.: Ahmet Kartal). Ankara: TDK Yayınları.
13. Mütercim Âsım Efendi (2013). Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi. (Haz.: Mustafa Koç, Eyyüp Tanrıverdi) İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
14. Parlatır, İsmail (2012). Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Yargı Yayınevi.
15. Redhouse, James W. (2009). Müntahabât-ı Lügat-ı Osmâniyye. (Haz.: Recep Toparlı, Betül Eyövge, Yaşar Yılmaz) Ankara: TDK Yayınları.
16. Şentürk, Ahmet Atilla (2017). Osmanlı Şiiri Antolojisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
17. Şemsettin Sami (2010). Kamus-ı Türkî. (Haz.: Paşa Yavuzarslan). Ankara: TDK Yayınları.
18. Şimşek, Adnan (2004). Sûdî’nin Şerh-i Dîvân-ı Hâfız’ının I. Cildinde Klâsik Türk Edebiyatı İle İlgili Kavramlar. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi.
19. Tulum, Mertol ve Tanyeri, Ali (1977). Nev’i Divanı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
20. Tulum, Mertol (2011). 17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı. Ankara: TDK Yayınları.
21. Tulum Mertol (2013). Osmanlı Türkçesi Büyük El Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
22. Onay, Ahmet Talat (2013). Divan Şiiri Sözlüğü- Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı. (Haz.: Cemal Kurnaz) Ankara: Kurgan Edebiyat Yayınları.
23. Özmen, Mehmet (2011). Ahmed-i Dâ'î Divanı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
24. Yaman, Ahmet (2004). Sûdî’nin Şerh-i Dîvân-ı Hâfız’ının III. Cildinde Klâsik Türk Edebiyatı İle İlgili Kavramlar. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi.
25. Yavuz, Kemal ve Yavuz, Orhan (2016). Muhibbî Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
26. Yekbaş, Hakan (2010). Sehî Bey Divanı. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
27. Zavotçu, Gencay (2013). Klasik Türk Edebiyatı Sözlüğü. İstanbul: Kesit Yayınları.
28. _____(1983). Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
29. _____(2005). Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük. Ankara: TDK Yayınları.