Sürūrī’nin Muḍḥikāt Gazellerindeki Grotesk Dünya
Öz
Sürūrī ve Hevāyī mahlaslarını kullanan Adanalı Seyyid ʿOsmān (ö. 1814), öncelikle ebced hesabıyla tarih yazmaktaki olağanüstü yeteneğinden dolayı 18. yüzyılın en tanınmış şairlerinden biridir. Sürūrī, bir dīvān, ebced tarihlerinin birçoğunu içeren bir mecmū‛a ve genelde Hezliyyāt olarak anılan fakat kendisinin Muḍḥikāt adını verdiği bir eser yazmıştır. Sürūrī’nin Muḍḥikāt’ı bu makalenin konusudur.
Sürūrī’nin klasik (ama kasidesi eksik) bir dīvān’ın şekil ölçütlerini örnek alarak Muḍḥikāt’ıyla bir “anti-dīvān” düzenlediği söylenebilir. Geleneksel bir dīvān’a “paralel olarak” mizahi bir dīvān düzenlediğinden şimdilik emin olduğumuz tek Osmanlı şairi Sürūrīdir.
Muḍḥikāt’ın içerdiği gazeller, klasik lirik gazel ölçütlerine uymayan grotesk öğeler içermektedir. Bu grotesk öğeler sadece cinsel türden olmayıp bütün bedensel ihtiyaçları ve özürleri abartılı grotesk tarzda, cemiyet tabularını hiç göz önünde bulundurmadan betimlemektedir. 16. yüzyıldan itibaren arada bir günlük halk dilinde ve realist tonda gazeller yazılmıştır, hatta Sābit’in (17. yüzyıl) bazı gazellerinde groteske bir meyil vardır. 17. yüzyılın mizahi, gerçekçi, günlük dil ve argo kullanan “Hevāyī tarzının” takipçisi olarak görülen Sürūrī, Muḍḥikāt gazellerinde bu “tarzı” grotesk öğelerle zenginleştirmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Altun, İrem Işıl, “Klasik Türk Şiirinde Tehzile [!] Türev İlişkileri Üzerinden Metinler¬arası bir Yaklaşım.” Yüksek Lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara 2018.
- Ambros, Edith Gülçin, “Osmanlı gazelinin değişimi: gazelde kaba dil, müstehcen ima ve açık cinsellik ifadesiyle mizah ve alaycı yergi”, Hicve revâ, mizaha mâyil: güldürücü metinleri anlamak, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları XIII, Hazırlayanlar Hatice Aynur, Müjgân Çakır, Hanife Koncu, Ali Emre Özyıldırım, İstanbul: Klasik, 2018, s. 52-93.
- Ambros, Edith, “Surūrī 2. Seyyid ʿOt̲h̲mān”, Encyclopaedia of Islam, 2nd Edition.
- Arslan, Mehmet, “Emrî, Murâd Emrî Efendi, Tırnavalı”.http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com, 02-11-2019.
- Ayan, Elif, “Sürūrī ve Hezliyyāt’ı (İnceleme-Tenkitli Metin-Sözlük)”, Yüksek Lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara 2002.
- Ayan Nizam, Elif, “Sürûrî’nin Hezliyyâtı’nın “Tevârih” Bölümünden Tarihî Yansımalar”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 5, Sayı 2, 2012, 67-86.
- Ayan Nizam, Elif, “Sürûrî/Hüznî/Hevâyî, Seyyid Osman Efendi”.http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com, 02-11-2019.
- Batur, Attila: “Süruri Divanı. Hayatı, Sanatı, Eserleri, Divanı’nın Tenkitli Metni.” Doktora tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya 2002.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Edebi Çalışmalar
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Edith Ambros
*
0000-0002-5747-4309
Austria
Yayımlanma Tarihi
26 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
12 Kasım 2019
Kabul Tarihi
18 Aralık 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 3 Sayı: 4