Araştırma Makalesi

Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine

Cilt: 5 Sayı: 2 30 Ağustos 2021
PDF İndir
RU TR EN

Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine

Öz

Genellikle söz sanatları ya da anlam değişmeleri içerisinde ele alınan metafor, bir kavramın yerine benzerlik, analoji, yakınlaştırma, çağrışım, karşılaştırma vb. ilişkilere dayalı olarak başka bir kavramın kullanılması biçiminde tarif edilir. Dilin zihinsel gücünü gösteren metaforlar, kaynak bakımından dilsel olmakla birlikte dili aşan bir yapı göstererek düşünceyi ve zihinsel süreçleri de kapsamaktadır. Sosyal ve kültürel ögelerin etkisi bağlamında her dilin metafor üretme kapasitesi vardır. Çağdaş metafor anlayışı çerçevesinde George Lakoff ve Mark Johnson tarafından geliştirilen kavramsal metafor kuramında dilin soyutlamaya dayalı oluşturduğu sistemle insanların dünyayı algılayış biçimleri arasında koşutluk bulunmaktadır. Bu bağlamda toplumların değişim ve dönüşümlerini, süreklilik ve kırılmalarını metaforlar aracılığıyla çözümlemek mümkündür. Konuya -yazınsal metinler özelinde- Türk kültürü açısından yaklaştığımızda Türk dili yadigârlarının sunduğu metafor dünyasından yola çıkarak Türk kültürünün gelişim çizgisini ve Türk düşünce sistemini takip etmek mümkün görünmektedir. Bu makalede, belirtilen tasarım ve amaç doğrultusunda Türk edebiyatında çoban, koyun ve kurt metaforlarının siyasi bir figür olarak gelişimi üzerinde durulmuş; bu metaforlara siyasi bir içeriğe sahip olma sürecinde hangi anlamların yüklendikleri, yazınsal metinlerin sunduğu malzemeler ışığında değerlendirilmiştir. Bu noktada eski Türk yazıtlarından yola çıkılmış ve Batı Türkçesinin ilk halkasını oluşturan Eski Anadolu Türkçesi metinlerini içine alacak şekilde bir sınır belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ağca, Ferruh (2019). Uygur harfli Oğuz Kağan Destanı metin-aktarma-notlar-dizin-tıpkıbasım. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  2. Ahanov, Kaken (2008). Dil biliminin esasları. (Murat Ceritoğlu, Akt.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Akdoğan, Yaşar (ty.). Ahmedî - Dîvân. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları (https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10591,ahmedidivaniyasarakdoganpdf.pdf?0, Erişim Tarihi: 31.05.2020).
  4. Aksan, Doğan (1999). Anlambilim - anlambilim konuları ve Türkçenin anlambilimi. Engin Yayınları.
  5. Aksan, Doğan (2004). Göktürk anıtlarında söz sanatları güçlü anlatım yolları. Dilbilim ve Türkçe yazıları (s. 318-328). Multilingual Yayınları.
  6. Aksan, Doğan (2007). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. C. 3. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  7. Akşehirli, Soner (2010). Çağdaş metafor teorisi. http://www.ege-edebiyat.org/wp/?p=551 (s. 1-4). Erişim Tarihi: 26.06.2020
  8. Arat, Reşit Rahmeti (1991). Yusuf Has Hâcib - Kutadgu Bilig II çeviri. Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Edebi Çalışmalar

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Ağustos 2021

Gönderilme Tarihi

15 Mayıs 2021

Kabul Tarihi

5 Temmuz 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 5 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Gümüş, İ. (2021). Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(2), 1394-1414. https://doi.org/10.34083/akaded.937492
AMA
1.Gümüş İ. Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine. ADED. 2021;5(2):1394-1414. doi:10.34083/akaded.937492
Chicago
Gümüş, İnan. 2021. “Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5 (2): 1394-1414. https://doi.org/10.34083/akaded.937492.
EndNote
Gümüş İ (01 Ağustos 2021) Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5 2 1394–1414.
IEEE
[1]İ. Gümüş, “Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine”, ADED, c. 5, sy 2, ss. 1394–1414, Ağu. 2021, doi: 10.34083/akaded.937492.
ISNAD
Gümüş, İnan. “Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5/2 (01 Ağustos 2021): 1394-1414. https://doi.org/10.34083/akaded.937492.
JAMA
1.Gümüş İ. Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine. ADED. 2021;5:1394–1414.
MLA
Gümüş, İnan. “Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, c. 5, sy 2, Ağustos 2021, ss. 1394-1, doi:10.34083/akaded.937492.
Vancouver
1.İnan Gümüş. Türk Düşünce Sisteminde Çoban, Koyun ve Kurt Metaforlarının Soykütüksel Analizi: Eski Türk Yazıtlarından Eski Anadolu Türkçesine. ADED. 01 Ağustos 2021;5(2):1394-41. doi:10.34083/akaded.937492

Cited By

Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası  lisansı ile lisanslanmıştır. 
 

This work is licensed under Attribution-NonCommercial 4.0 International