Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Sokak Hayvanları Konulu Karikatürler Üzerinden Bir Değerlendirme

Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlayan batılılaşma süreci, yalnızca toplumsal ve kültürel alanlarda değil, şehir yaşamının görünmeyen sakinleri olan sokak hayvanlarına yönelik tutumlarda da köklü değişimlere yol açmıştır. Hijyen, düzen gibi kavramlar bu doğrultuda sokak hayvanlarına yönelik sert önlemler alınmasına sebep olmuştur. Özellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde, bazı hayvanlar itlaf, bazıları da sürgün edilmiştir. Ancak bu süreçte toplumun tüm kesimleri aynı fikirde olmamış; bir yanda hayvanlara karşı derin bir merhamet ve sahiplenme duygusu gelişirken, diğer taraf sağlık ve güvenlik gerekçeleriyle hayvanların şehirlerden uzaklaştırılmasını savunmuştur. Bu döneme dair en dikkat çekici görseller ise basınla karşımıza çıkmaktadır. Dönemin gazeteleri ve karikatürleri, toplumun geçirdiği bu büyük dönüşümü, mizahi ve eleştirel bir dille yansıtarak işlemiştir. Modernleşme idealiyle şekillenen bu dönemde, Basın ise bu yaklaşımı kimi zaman sorgulayan, kimi zaman da alaya alan bir üslupla değerlendirmiştir. Bu makalede, Akşam, Cumhuriyet, Son Posta ve Vakit gazetelerinde yer alan karikatürlerden dönemin hayvan politikaları incelenmiş; köpekler ve kediler üzerinden sokak hayvanlarına yönelik çelişkili yaklaşımlar analiz edilmiştir. Karikatürler aracılığıyla hem hayvanlara yönelik şefkat hem de onları tehdit olarak gören anlayış, dönemin ruhunu yansıtan birer görsele dönüşmüştür.