Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Sokak Hayvanları Konulu Karikatürler Üzerinden Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 19, 47 - 59, 25.05.2025

Esma Nur Göken

Öz

Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlayan batılılaşma süreci, yalnızca toplumsal ve kültürel alanlarda
değil, şehir yaşamının görünmeyen sakinleri olan sokak hayvanlarına yönelik tutumlarda da köklü
değişimlere yol açmıştır. Hijyen, düzen gibi kavramlar bu doğrultuda sokak hayvanlarına yönelik sert
önlemler alınmasına sebep olmuştur. Özellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde, bazı hayvanlar itlaf,
bazıları da sürgün edilmiştir. Ancak bu süreçte toplumun tüm kesimleri aynı fikirde olmamış; bir yanda
hayvanlara karşı derin bir merhamet ve sahiplenme duygusu gelişirken, diğer taraf sağlık ve güvenlik
gerekçeleriyle hayvanların şehirlerden uzaklaştırılmasını savunmuştur. Bu döneme dair en dikkat
çekici görseller ise basınla karşımıza çıkmaktadır. Dönemin gazeteleri ve karikatürleri, toplumun
geçirdiği bu büyük dönüşümü, mizahi ve eleştirel bir dille yansıtarak işlemiştir. Modernleşme idealiyle
şekillenen bu dönemde, Basın ise bu yaklaşımı kimi zaman sorgulayan, kimi zaman da alaya alan bir
üslupla değerlendirmiştir. Bu makalede, Akşam, Cumhuriyet, Son Posta ve Vakit gazetelerinde yer alan
karikatürlerden dönemin hayvan politikaları incelenmiş; köpekler ve kediler üzerinden sokak
hayvanlarına yönelik çelişkili yaklaşımlar analiz edilmiştir. Karikatürler aracılığıyla hem hayvanlara
yönelik şefkat hem de onları tehdit olarak gören anlayış, dönemin ruhunu yansıtan birer görsele
dönüşmüştür.

Anahtar Kelimeler

Köpek , Kedi , Basın , Sokak hayvanı , Basında sokak hayvanı

Etik Beyan

Bütün bilgileri etik davranışlar ve akademik kurallar çerçevesinde makaleye ekledim. Kaynakları doğru bir şekilde atıf yapıp makaleyi yazım kılavuzuna uygun şekilde hazırladım.

Destekleyen Kurum

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi

Teşekkür

Prof. Dr. Nuray Özdemir Tiryaki Hocama, emekleri ve desteği için tüm içtenliğimle teşekkür ederim.

Kaynakça

• Farrere, C. (2019). Türklerin Manevi Gücü. Köprü Yayınları. İstanbul.
• Gündoğdu, C. (2003), “Doksan Yıl Önce İstanbullu Hayvanseverler” Toplumsal Tarih Dergisi, Ağustos 2003, s.114-120.
• Kuzucu, K. (2022). İstanbul’un Sokak Köpekleri (Muhafazakarlık ve Modernlik bağlamında Osmanlı’dan Cumhuriyet’e). Kapı Yayınları. İstanbul.
• Melikoğlu, B. (2009). “Türkiye’de Kurulan İlk Hayvanları Koruma Derneğinin Tarihsel Gelişimi”, Veteriner Hekimleri Derneği Dergisi, 80(1): 37-44.
• Menekşe, M. (2018). “Batılı Seyyahlar Gözünden İstanbul’unda “Köpekler” “İnternational Social Sciences Studies Journal, 4(28): 6321-6334.
• Obuz, Ö. (2022). “Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e Hayvan Katliamları ve Himaye Kediler, Köpekler, Kargalar”, İletişim Yayınları, İstanbul.
• Schick, İ.C. (2010). “İstanbul’da 1910’da Gerçekleşen Büyük Köpek İtlafı: Bir Mekân Üzerinde Çekişme Vakası”. Toplumsal Tarih, 200: 22-33.
• Sunar, M. (2015) “Osmanlı İmparatorluğunda Çevre ve Şehir: Hayvanlar”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi: 191-231.
• Yetim, F., Akkoyunlu, S.B. (2017) “Türk Modernleşmesinde Erken Cumhuriyet Dönemi Basınında Karikatür Üzerinden Bir Bakış”. Tarih ve Gelecek Dergisi, 3 (3): 77-96.