A Martyr of Teceddüd: III. Selim

Abstract

Selim, one of the important sultans of the modernization period, was aware that the army had to be reformed first the state to recover. The existence of the Janissary Corps, which had lost its former power and was now harming the state, was the biggest obstacle to the reforms. Planning to abolish the Janissary Corps and establish a new army based on Europe called the Nizam-ı Cedid, Selim III initially did not abolish the Janissary Corps and instead created an alternative army. This new army was shaped according to European standards and attempts were made to make it quite organized. Considerable effort was made for the training of the army, a dress code reform was also made and efforts were made to strengthen the new army. There was great hostility towards the Nizam-ı Cedid in the country and chaos began to occur over time. The biggest contribution to this was made by the opponents of modernization. Ultimately, a rebellion known by the same name broke out under the leadership of a person named Kabakçı Mustafa and the incident, Selim III was dethroned. A person named Alemdar Mustafa Pasha tried to save Alemdar, who tried to bring order to Istanbul for a while, was killed the chaos that followed and the reign of Selim III came to an end completely. Article will discuss Selim's dethronement and death starting from his accession to the throne. While discussing the subject, archive documents, first and second-hand sources, articles and theses will be used.

Keywords

• III. Selim
• Nizam-i Cedid
• Kabakci Mustafa Rebellion
• Reform
• Coup

BİR TECEDDÜD ŞEHİDİ: III. SELİM

Öz

Yenileşme döneminin önemli padişahlarından olan III. Selim, devletin toparlanması için öncelikle ordunun ıslah edilmesi gerektiğinin farkındaydı. Eski gücünü kaybederek devlete artık zarar vermeye başlayan Yeniçeri Ocağı’nın varlığı ıslahatlar üzerindeki en büyük engeli teşkil etmekteydi. Yeniçeri Ocağı kaldırılarak yerine Avrupa temelli Nizâm-ı Cedid adı verilen yeni bir ordu kurmayı planlayan III. Selim, ilk etapta Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmayarak alternatif bir ordu meydana getirmiştir. Bu yeni ordu Avrupa standartlarına göre şekillendirilmiş ve oldukça düzenli bir hale getirilmeye çalışılmıştır. Ordunun eğitimi için oldukça çaba sarf edilerek kılık kıyafet reformu da yapılmış ve yeni ordu güçlendirilmeye çalışılmıştır. Ülkede büyük bir Nizâm-ı Cedid düşmanlığı ve zamanla karışıklıklar yaşanmaya başlamıştır. Bunda en büyük katkı ise yenileşme muhalifleri olmuştur. Nihayetinde tarihe Kabakçı Mustafa isimli bir şahsın önderliğinde aynı isimle bilinen isyan patlak vermiş ve yaşanan olay sonucunda III. Selim tahttan indirilmiştir. Tahttan indirildikten sonra yine askerler tarafından şehit edilmek suretiyle hayatına son verilmiştir. Ardından Alemdar Mustafa Paşa isimli bir şahıs III. Selim’i kurtarmak istemiş fakat başarılı olamamıştır. Bir süre İstanbul’a düzen vermek isteyen Alemdar Mustafa Paşa sonrasında çıkan karışıklık nedeniyle öldürülmüş ve III. Selim dönemi tamamen kapanmıştır. Makalemizde III. Selim’in tahta çıkışından başlayarak darbe sonucu tahttan indirilmek suretiyle öldürülmesi ele alınacaktır. Konu işlenirken arşiv belgeleri, birinci ve ikinci elden kaynaklar başta olmak üzere makale ve tezlerden yararlanılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• III. Selim
• Nizâm-ı Cedid
• Kabakçı Mustafa İsyanı
• Islahat
• Darbe

Kaynakça

1. Afyoncu, E., Önal, A. & Demir, U. (2010). Osmanlı İmparatorluğu'nda askeri isyanlar ve darbeler. Yeditepe Yayınları.
2. Andreasyan, H. D. (1961). III. Selim ve IV. Mustafa devrine ait Georg Oğulukyan'ın ruznamesi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 12 (16), 63-70.
3. Andreasyan, H. D. (1972). Georg Oğulukyan'ın ruznamesi, 1806-1810 isyanları, III. Selim, IV. Mustafa, II. Mahmud ve Alemdar Mustafa Paşa. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
4. Arapyan, K. (1943). Rusçuk Âyânı Mustafa Paşa'nın hayatı ve kahramanlıkları. (E. Uras, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
5. Arıkan, S. (1993). III. Selim'in Sırkâtibi Ahmed Efendi tarafından tutulan rûzname. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
6. Ata, T. Z. (1874-1876). Tarih-i Ata 1810-1880 (Cilt 3). Yahya Efendi Matbaası.
7. Beydilli, K. (1994). Osmanlı Devleti ve medeniyeti tarihi (Cilt 1) (E. İhsanoğlu, Ed.). İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi.
8. Beydilli, K. (2010, Aralık). III. Selim aydınlanmış hükümdar, Nizâm-ı Kadim'den Nizâm-ı Cedid'e III. Selim ve dönemi (S. Kenan, Ed.). İSAM.

9. Beydilli, K. (2002). Selim III. (Cilt 36, ss.420-425.) TDV Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/selim-iii
10. BOA. (t. y.). A.DVN(1), 10/48.
11. BOA. (t y.). HAT, 1236/48106-A. (1236/48106-A).
12. BOA. (t. y.). HAT, 415/21495-B.
13. Cezar, M. (1960). Resimli-Haritalı Mufassal Osmanlı Tarihi. III. Selim içinde (Cilt 4). Baha Matbaası.
14. Çınar, H. (2010). İstanbul 2010 ajansından III. Selim dönemi ve İstanbul'u üzerine bir kitap. Vakıflar Dergisi, (33), 161-164. Danacı, A. (2008). III. Selim'in katilleri. Osmanlı Tarih Araştırmaları, 31 (31), 55-92.
15. Danışman, Z. (1986). Osmanlı İmparatorluğu tarihi (Cilt 11). Zuhuri Danışman Yayınevi.
16. Danişmend, İ. H. (1972). İzahlı Osmanlı tarihi kronolojisi. Türkiye Yayınevi.
17. Derin, F. Ç. (1974). Tüfengçi-Başı Ârif Efendi tarihçesi. Belleten Dergisi, 38 (151), 379-444.
18. Dilçin, C. (1991). Şeyh Galip'in şiirlerinde III. Selim ve Nizâm-ı Cedid. Türkoloji Dergisi, 11 (1).
19. Efendi, M. N. (1863). Sultan Selim-i Salis asrı vekayiine müteferriatına dair. Matbaa-i Amire.
20. Efendi, N. M. (2007). Tarih-i Naima (ravzatü'l-Hüseyin fi hulasati ahbari'l-hafikayn) (Cilt 2). Türk Tarih Kurumu Yayınevi.
21. Findley, C. V. (2012). Asya'nın bozkırlarından Avrupa'nın içlerine. A. Anadol, (Çev.). Dünya tarihinde Türkler içinde Timaş Yayınları.
22. Findley, C. V. (2014). Osmanlı İmparatorluğu'nda bürokratik reform babıali, 1789-1922. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
23. Hammer, J. v. (1966). Büyük Osmanlı tarihi (Cilt 9). Üçdal Neşriyat.
24. Hayta, N. & Ünal, U. (2012). Osmanlı Devleti'nde yenileşme hareketleri (XVII. yüzyıl başlarından yıkılışına kadar). Kitabevi Yayınları.
25. İnalcık, H., Erünsal, İ. E., Lowry, H. W., Emecen, F., Kreiser, K. & Aydın, B. (2008). Osmanlı araştırmaları. TDV Kütüphanesi.
26. Işıksal, T. (1996). III. Selim'in Türk topçuluğuna dair bir hatt-ı humayunu. Tarih Dergisi, 8 (11-12), 179-184.
27. Jorga, N. (2005). Osmanlı İmparatorluğu tarihi (1538-1640) (Cilt 3). Yeditepe Yayınevi.
28. Karal, E. Z. (1977). Islahat Fermanı devri 1861-1876. Osmanlı Tarihi içinde (Cilt 7). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
29. Karal, E. Z. (1983). Nizâm-ı Cedid ve Tanzimat devirleri(1789-1856). Osmanlı Tarihi içinde (Cilt 5). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
30. Karal, E. Z. (1983). Osmanlı Tarihi Nizâm-ı Cedid ve Tanzimat devirleri (1789-1856). Türk Tarih Kurumu.
31. Karta, N. (2014, Ekim). Sultan III. Selim döneminde Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik durumu ve alınan tedbirler. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (6), 21-50.
32. Keleş, E. & Ercoşkun, T. (2014). Stratford Canning'in kaleminden Osmanlı İmparatorluğu'nun durumu ve İstanbul'daki üç isyan (1807-1809). Tarih Araştırmaları Dergisi, 33 (56), 265-318.
33. Kurt, M., Ödekan, A., Toprak, Z. & Yurdaydın, H. G. (1997). Türkiye tarihi 3- Osmanlı Tarihi 1600-1908. Cem Yayınevi.
34. Lamartine, A. d. (2007). Düşerken (Türkiye Tarihi) (Cilt 7). Tercüman Gazetesi 1001 Temel Eser.
35. Özcan, B. (1995, Mart). III. Selim'in vatanperverliği. Tarih ve Medeniyet Dergisi, (13), 13-17.
36. Özkaya, Y. (1990). III. Selim'in imparatorluk hakkındaki bazı hatt-ı humayunları. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (1), 333-354.
37. Özkaya, Y. (1963). III. Selim devrinde Nizâm-ı Cedid'in Anadolu'da karşılaştığı zorluklar. Tarih Araştırmaları Dergisi, 1 (1), 147-156.
38. Özkul, O. (1996). III. Selim döneminde Osmanlı uleması ve yenileşme konusundaki tutumları (1789-1807) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
39. Öztuna, Y. (1994). Büyük Osmanlı tarihi (Cilt 5). Ötüken Neşriyat.
40. Öztuna, Y. (1996). Devletler ve hanedanlar, Türkiye (1074-1990) (Cilt 2). Kültür Bakanlığı Yayınları.
41. Pamuk, Ş. (2014). Osmanlı-Türkiye iktisadi tarihi 1500-1914. İletişim Yayınları.
42. Paşa, A. C. (1994). Cevdet Paşa tarihinden seçmeler (Cilt 1). Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
43. Paşa, A. C. (2008). Osmanlı İmparatorluğu tarihi (Cilt 2). İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
44. Paşa, M. (1997). Hayatım ibret olsun (Tabsıra-i İbret) (Cilt 1). Temel Yayınları.
45. Paşa, M. N. (1910). Netayicü'l vukuat (Cilt 1). Türk Tarih Kurumu.
46. Paşa, M. N. (1992). Netayic'ül-vukuat, kurumları ve örgütleriyle Osmanlı tarihi (Cilt 3-4). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
47. Rasim, A. (2005). Osmanlı İmparatorluğu'nun reform çabaları içinde batış evreleri. Çağdaş Yayınları.
48. Senemoğlu, Y. (1975). Vaka-ı cedid Yayla İmamı tarihi. Tercüman Yayınları.
49. Sertoğlu, M. (1971). Mufassal Osmanlı tarihi (Cilt 5). Güven Yayınevi.
50. Tanpınar, A. H. (2006). XIX. asır Türk Edebiyatı tarihi. Yapı Kredi Yayınları.
51. Uçarol, R. (1993). Küçük Kaynarca Andlaşması'ndan 1839'a kadar Osmanlı İmparatorluğu. Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi içinde (Cilt 11). Çağ Yayınları.
52. Uzunçarşılı, İ. H. (1943). Nizâm-ı Cedid ricalinden Kadı Abdurrahman Paşa. Belleten Dergisi, 35 (9), 245-302.
53. Uzunçarşılı, İ. H. (1943). Üçüncü Sultan Selim zamanında yazılmış dış ruznamesinden 1206/1791 ve 1207/1792 senelerine ait vekayi. Belleten Dergisi, 37 (42), 607-662.
54. Uzunçarşılı, İ. H. (1965). Kabakçı vak'asına dair bir mektup. Belleten Dergisi, 21 (116), 599-604.
55. Uzunçarşılı, İ. H. (1975). Sultan Selim ve Koca Yusuf Paşa. Belleten Dergisi, 39 (154), 233-256. Ünal, F. (2008). Aleksander Grigorevic Krasnokutsk'un günlüğünden '1808 yeniçeri ayaklanması ve Alemdar Mustafa Paşa vakası. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, (1/4), 574-590.
56. Ünal, U. (2003). İdari ve sosyal alanlarda Nizâm-ı Cedid çabaları. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (14), 273-289.
57. Yücel, Y. (1988). Osmanlı Devlet teşkilatına dair kaynaklar- kitab-ı mütetab- kitabu mesalihi müslimin ve menafi'i'l-müiminin- hirzü'l-mülük. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
58. Yücel, Y. & Sevim, A. (2013). Türkiye tarihi (Cilt 4). Sabah Gazetesi.