Üniversite Öğrencilerinin Sağlık Okuryazarlık Durumu ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin sağlık okuryazarlığı durumlarını ve sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını incelemek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu kesitsel ve ilişkisel anket çalışmasına bir devlet üniversitesinin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokul’unda aktif öğrenim gören 18 yaş ve üzeri 1670 öğrenci içinden örneklem ile belirlenen 427 öğrenci katılmıştır. Veri toplama aracı olarak demografik verileri inceleyen tanıtıcı bilgi formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOYÖ) ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II (SYBDÖ II) kullanılmıştır. Değişkenlerin dağılımının normalliği Skewness-Kurtosis testiyle incelenip varyansların homojenliği Levene testiyle değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde; sayı, yüzde, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), t testi ve Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmamıza dahil olan öğrencilerin Sağlık Okur Yazarlığı Ölçeği (SOYÖ) toplam puan ortalamasının ve tüm alt faktörlerinin puan ortalamalarının yüksek seviyelerde (sırasıyla 10,09±14,94, 20,19±3,50, 28,92 ± 4,61, 32,82 ± 5,55 ve 20,16 ± 3,53) bulunmuştur. Ayrıca Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II (SYBDÖ-II) toplam puanının (120,53±23,54) ve alt faktörlerden beslenme (19,45±4,11), sağlık sorumluluğu (19,24±4,68), fiziksel aktivite (16,89±5,17) ve stres yönetimi (18,18±4,39) puan ortalamalarının düşük düzeyde olduğu görülmüştür. Kişilerarası ilişkiler (22,96±4,83) ve manevi gelişim (23,81±5,69) puan ortalamalarının ise orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin Sağlık Okur Yazarlığı Ölçeği toplam puan ve tüm alt faktörler puanı ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II toplam puan ve tüm alt faktör puanları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Sağlık okuryazarlığı düzeyi yüksek ya da yeterli seviye de olan öğrencilerin daha olumlu sağlıklı yaşam biçimi davranışları sergiledikleri belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık okuryazarlık durumu
• Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencileri
• Sağlıklı yaşam.

Evaluation of University Students' Health Literacy Status and Healthy Lifestyle Behaviors

Abstract

Objective: This study was conducted descriptively and cross-sectionally to evaluate the health literacy status and healthy lifestyle behaviors of students studying at the Vocational School of Health Services. Material and Methods: 427 students, determined by sampling among 1670 students aged 18 and over, who were actively studying at the Vocational School of Health Services of a state university, participated in this cross-sectional and relational survey study. An introductory information form examining demographic data, Health Literacy Scale (HLI) and Healthy Lifestyle Behavior Scale-II (HLBS) were used as data collection tools. The normality of the distribution of the variables was examined by Skewness-Kurtosis test and the homogeneity of the variances was evaluated by Levene's test. In statistical analysis of data; number, percentage, t test, one-way analysis of variance (ANOVA) and Pearson Correlation analysis were used. Results: The average total score of the Health Literacy Scale (HLS) and the average scores of all sub-factors of the students included in our research were found to be at high levels (102.09±14.94, 20.19±3.50, 28.92±4.61, 32.82±5.55, and 20.16±3.53, respectively). In addition, the Healthy Lifestyle Reproductive Performance-II (SYBD-II) total score (120.53±23.54) and the sub-factors nutrition (19.45±4.11), health responsibility (19.24±4.68), physical activity (16.89±5.17) and stress management (18.18±4.39).) Scores were found to be at a low average level. The mean scores for interpersonal relations (22.96±4.83) and spiritual development (23.81±5.69) were found to be at a moderate level. It was observed that there was a positive and significant relationship between the Health Literacy Scale total score and all sub-factor scores and the Healthy Lifestyle Behavior Scale-II total score and all sub-factor scores. Conclusion: It was determined that students with high or sufficient health literacy levels exhibited more positive healthy lifestyle behaviors.

Keywords

• Health literacy status
• Health services vocational school students
• Healthy life.

Kaynakça

1. 1- Değerli H, Tüfekçi N. Toplumun Sağlık Okuryazarlık Düzeyinin Belirlenmesi. AVRASYAD 2018; 6(15):467-88.
2. 2- Kickbusch I, Pelikan JM, Apfel F, Tsouros AD. (2015). Sağlam Kanıtlar: Sağlık Okuryazarlığı. Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği, ISBN: 978-605-85824-6-0.
3. 3- Tatar M. (2020). Tıp Fakültesi Öğrencilerinde Sağlık Okuryazarlığının Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ile İlişkisi ve Sağlık Okuryazarlığını Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi [Uzmanlık Tezi]. Kırıkkale. Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı.
4. 4- Ergün S, Sürücüler HK, Işık R. Ergenlerde eSağlık Okuryazarlığı ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları: Balıkesir Örneği. JAREN 2019; 5(3):194-203.
5. 5- Bozhüyük, A, Özcan S, Kurdak H, Alpınar E, Saatçi E, Bozdemir N. Sağlıklı yaşam biçimi ve aile hekimliği. Turkish Journal of Family Medicine & Primary Care 2012; 6(1):13-21.
6. 6- Walker SN, Sechrist, KR, Pender NJ. The health-promoting lifestyle profile: Development and psychometric characteristics. Nurs Res 1987; 36(2):76-81.
7. 7- Saneei P, Esmaillzadeh A, Keshteli AH, Reza Roohafza H, Afshar H, Feizi A, Adibi P. Combined healthy lifestyle is inversely associated with psychological disorders among adults. PloS One 2016; 11(1):1-14.
8. 8- Stenholm S, Head J, Kivimäki M, Kawachi I, Aalto V, Zins M, Goldberg M, Zaninotto P, Hanson L.M, Westerlund H, Wahtera J. Smoking, physical inactivity and obesity as predictors of healthy and disease-free life expectancy between ages 50 and 75: a multicohort study. Int J Epidemiol 2016; 45(4):1260-70.

9. 9- Çalışkan C, Arberk K, Üner S. Acil yardım ve afet yönetimi öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışları. TurkJPH 2018; 16(3):204-13.
10. 10- Toçi E, Burazeri G, Sorensen K, Jerliu N, Ramadani N, Roshi E, Brand H. Health Literacy and Socioeconomic Characteristics Among Older People in Transitional Kosovo. British Journal of Medicine & Medical Research 2013; 3(4):1646-58.
11. 11- Aras Z, Bayık Temel A. Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirliğinin Değerlendirilmesi. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi 2017; 25(2):85-94.
12. 12- Walker SN, Hill-Polerecky DM. Psychometric evaluation of the health promoting lifestyle profile II. Unpublished manuscript, University of Nebraska Medical Center. 1996.
13. 13- Bahar Z, Beşer A, Gördes N, Ersin F, Kıssal A. Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği’nin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2008; 12(1):1-13.
14. 14- Şengül H, Çınar F, Çapar H, Bulut A, Çakmak C. Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğrencilerin E-Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve İnternet Kullanımına Yönelik Tutumları: Bir Vakıf Üniversitesi Örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR) 2017; 4(12):1277–87.
15. 15- Dinçer A, Kurşun Ş. Üniversite Öğrencilerinin Sağlık Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesi. Sted 2017; 26(1):20-26.
16. 16- Muslu L, Çiftçi Ş, Aktaş N. Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü Öğrencilerinin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi 2017; 6(3):277-85.
17. 17- Yılmaz Güven D, Bulut H, Öztürk S. Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Journal of History Culture and Art Research 2018; 7(2):400-9.
18. 18- Arıkan, A. (2020). Sağlık Okuryazarlığı Düzeyinin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Üzerindeki Etkisi: Üniversite Öğrencileri Arasında Bir Araştırma, Yüksek Lisans Tezi. Ankara. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. 19- Akçilek E. (2017). Üniversite Öğrencilerinde Sağlık Okuryazarlığı ve Yaşam Kalitesinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul. İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
20. 20- Ergün S. Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinde Sağlık Okuryazarlığı. Kocaeli Medical Journal 2017; 6(3):4.
21. 21- Štefková G, Čepová E, Kolarčik P, Madarasová Gecková A. The Level of Health Literacy of Students at Medical Faculties. Kontakt 2018; 20(4):391-8.
22. 22- Zhang Y, Zhang F, Hu P, Huang W, Lu L, Bai R, Sharma M, Zhao Y. Exploring Health Literacy in Medical University Students of Chongqing, China: A Cross-Sectional Study. PLoS ONE 2016; 11(4): e0152547.
23. 23- Tuğut N, Yılmaz A, Yeşildağ Çelik B. Hemşirelik Öğrencilerinin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Arasındaki İlişki. Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2021; 2(6):103-111.
24. 24- Evans AY, Anthony E, Gabriel G. Comprehensive Health Literacy Among Undergraduates: A Ghanaian University-Based CrossSectional Study. HLRP: Health Literacy Research and Practice 2019; 3(4):227.
25. 25- Uysal N, Ceylan E, Koç A. Health Literacy Level and İnfluencing Factors in University Students. Health Soc Care Community 2019; 28(2):505-11.
26. 26- Doğan M, Çetinkaya F. Akademisyenlerde Sağlık Okuryazarlığı Düzeyinin Olumlu Sağlık Davranışlarıyla İlişkisi. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2019; 28(3):135-41.
27. 27- Bozhüyük A. Öğrencilerinin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının Değerlendirilmesi. Adana. Çukurova Üniversitesi Sağlık Bilimleri Uzmanlık Tezi, 2010.
28. 28- Özyazıcıoğlu N, Kılıç M, Erdem N, Yavuz C, Afacan S. Hemşirelik Öğrencilerinin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının Belirlenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi 2011; 8(2):278-32.
29. 29- Küçükberber N, Özdilli K, Yorulmaz H. Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları. Anadolu Kardiyol Derg 2011; 11:619-26.
30. 30- Polat Ü, Özen Ş, Kahraman BB, Bostanoğlu H. "Factors Affecting Health-Promoting Behaviors in Nursing Students at A University in Turkey". Journal of Transcultural Nursing 2016; 27(4):413-9.
31. 31- Rezaei‐Adaryani M, Rezaei‐Adaryani M. "Health‐Promoting Lifestyle of A Group of Iranian Medical, Nursing and Allied Health Students". Journal of Clinical Nursing 2012; 21(23-24):3587-9.
32. 32- Amiri M, Chaman R, Khosravi A. "The Relationship Between Health-Promoting Lifestyle and Its Related Factors with Self-Efficacy and Well-Being of Students". Osong Public Health Res Perspect 2019; 10(4):221−7.
33. 33- Tuygar ŞF, Arslan M. Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi. SDÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2015; 6(2):60-65.
34. 34- Cihangiroğlu Z, Deveci SE. Fırat Üniversitesi Elazığ Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ve Etkileyen Faktörler. Fırat Tıp Dergisi 2011; 16(2):78-83.
35. 35- Ting Tong W, Islam MA, Low WY, Claire WYC, Adina A. Health Behaviours and Its Associated Factors Among Undergraduate Students in Kuala Lumpur, Malaysia. The 2nd International Meeting of Public Health KnE Life Sciences 2016; 161–72.
36. 36- Çıtak Bilgin N, Ak B, Cerit B, Ertem M, Çıtak Tunç G. Üniversite Öğrencilerinin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının Belirlenmesi. Sağlık Akademisi Kastamonu 2019; 4(3):188-210.
37. 37- Öztürk YE, Kıraç R, Kavuncu B. Sağlık Okuryazarlığı ve Öz Yeterlilik İlişkisinin İncelenmesi. 2nd International Social and Education Sciences Symposium. İşcer Kongre 2018; 195-207.
38. 38- Chahardah-Cherik S, Gheibizadeh M, Jahani S, Cheraghian B. The Relationship Between Health Literacy And Health Promoting Behaviors İn Patients With Type 2 Diabetes. IJCBNM 2018; 6(1):65-75.
39. 39- Froze S, Arif MT, Saimon R. Determinants of Health Literacy and Healthy Lifestyle Against Metabolic Syndrome Among Major Ethnic Groups of Sarawak, Malaysia: A Multi-Group Path Analysis. The Open Public Health Journal 2019; 12:172-83.
40. 40- Soykan H, Şengül H. Sağlık Okuryazarlığının Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarıyla İlişkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2021; 10(4):691-704.