Dış Ortam Hava Kirliliğinin Sağlık Etkileri ve Hava Kalitesini İyileştirme Stratejileri

Öz

ÖZ Hava kirliliği, giderek artan bir çevresel sorun olarak dikkat çekmektedir. Bu yazı, hava kirliliğine neden olan kirleticileri, hava kalitesinin izlenmesini ve değerlendirilmesini, halk sağlığı üzerindeki etkilerini ve hava kalitesini iyileştirme stratejilerini ele almaktadır. Literatürde yapılan incelemeler, hava kirliliğinin solunum yolu hastalıkları, kardiyovasküler rahatsızlıklar ve kanser gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açtığını ortaya koymaktadır. Özellikle Türkiye gibi kentsel alanlarda yaşayan toplumlar, hava kirliliğinin etkilerine daha fazla maruz kalmaktadır. Hava kalitesinin izlenmesi ve iyileştirilmesi için benimsenen stratejiler umut verici sonuçlar sunmaktadır. Çevresel politikalar, teknolojik gelişmeler ve toplumsal farkındalık artışı, hava kalitesinin iyileştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu derleme, güncel durumu ele alarak, hava kirliliğinin sağlık üzerindeki tehditlerine dikkat çekmekte ve hava kalitesinin iyileştirilmesi için atılabilecek adımları tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çevre Kirliliği
• Halk Sağlığı
• Hava Kirliliği

Health Impacts of Outdoor Air Pollution and Strategies for Improving Air Quality

Öz

Air pollution is increasingly recognized as a significant environmental issue. This review discusses the pollutants causing air pollution, the monitoring and assessment of air quality, the impact on public health, and strategies for improving air quality. Literature reviews reveal that air pollution leads to serious health issues including respiratory diseases, cardiovascular disorders, and cancer. Societies living in urban areas, such as Türkiye, are more exposed to the effects of air pollution. The strategies adopted for monitoring and improving air quality show promising results. Environmental policies, technological advancements, and increased public awareness play a crucial role in enhancing air quality. The review highlights the current situation, draws attention to the health threats posed by air pollution, and discusses potential steps for improving air quality.

Anahtar Kelimeler

• Air Pollution
• Environmental Pollution
• Public Health

Kaynakça

1. 1. World Health Organization. WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva:World Health Organization; 2021. (https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/345329/9789240034228-eng.pdf?sequence=1).
2. 2. World Health Organization. Health and the environment. Sixty-Ninth World Health Assembly, Provisional agenda item 13.5, A69/18, 6 May 2016. (https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA69/A69_18-en.pdf).
3. 3. Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Çevre Sağlığı Dairesi Başkanlığı, 2023. (https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/ced/hava-kirliligi.html).
4. 4. Kirletici Parametre Ayarları. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2023. (https://sim.csb.gov.tr/Intro/ParametersMeta).
5. 5. World Health Organization. WHO ambient air quality database, 2022 update: status report. Geneva:World Health Organization; 2023. (https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/368432/9789240047693-eng.pdf?sequence=1 ).
6. 6. Kutlar Joss, M., Probst-Hensch, N. Bedeutung der Gesetzgebung zur Luftreinhaltung in der Prävention umweltbedingter Erkrankungen. Z Pneumologie 2023; 20: 161–9.
7. 7. Kara Rapor 2022. Temiz Hava Hakkı Derneği, 2023. (https://www.temizhavahakki.org/wp-content/uploads/2023/03/KaraRapor_v6.pdf).
8. 8. Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı (Uhkia). T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2023. (https://kiathm.csb.gov.tr/hava-kalitesi/hava-kirliligi-kaynaklari-ve-hava-kirliliginin-boyutlari/ ).

9. 9. World Health Organization. Concept Note. Global conference on air pollution and health: Accelerating action for clean air, clean energy access and climate change mitigation. 1 August 2024. (https://cdn.who.int/media/docs/default-source/air-pollution-documents/air-quality-and-health/concept-note-2nd-air-pollution-conference-final.pdf?sfvrsn=ceb5cf79_17&download=true )
10. 10. Temiz Hava Hakkı Derneği. Kara Rapor 2022. 2023 (https://www.temizhavahakki.org/wp-content/uploads/2023/03/KaraRapor_v6.pdf)”
11. 11. Dondi A, Carbone C, Manieri E, Zama D, Del Bono C, Betti L, Biagi C, Lanari M. Outdoor Air Pollution and Childhood Respiratory Disease: The Role of Oxidative Stress. International Journal of Molecular Sciences 2023; 24(5):4345.
12. 12. WHO. More than 90% of the World’s Children Breathe Toxic Air Every Day. 14 Jan 2024. (https://www.who.int/news/item/29-10-2018-more-than-90-of-the-worlds-children-breathe-toxic-air-every-day )
13. 13. Garcia E, Rice MB, Gold DR. Air pollution and lung function in children. J Allergy Clin Immunol 2021; 148(1):1-14.
14. 14. Zhang Q, Du X, Li H, Jiang Y, Zhu X, Zhang Y, Niu Y, Liu C, Ji J, Chillrud SN, Cai J, Chen R, Kan H. Cardiovascular effects of traffic-related air pollution: A multi-omics analysis from a randomized, crossover trial. J Hazard Mater 2022; 435:129031.
15. 15. Bhatnagar A. Cardiovascular Effects of Particulate Air Pollution. Annual review of medicine 2022; 73:393–406.
16. 16. Miller MR, Newby DE. Air pollution and cardiovascular disease: car sick. Cardiovasc Res 2020; 116(2):279-94.
17. 17. Kim H, Choe SA, Kim OJ, Kim SY, Kim S, Im C, Kim YS, Yoon TK. Outdoor air pollution and diminished ovarian reserve among infertile Korean women. Environ Health Prev Med 2021; 26(1):20.
18. 18. Lafuente R, García-Blàquez N, Jacquemin B, Checa MA. Outdoor air pollution and sperm quality. Fertil Steril 2016; 106(4):880-96.
19. 19. Choi ES, Lee JS, Hwang Y, Lee KS, Ahn KH. Association between early preterm birth and maternal exposure to fine particular matter (PM10): A nation-wide population-based cohort study using machine learning. PLoS One 2023; 18(8): e0289486.
20. 20. Ghosh R, Causey K, Burkart K, Wozniak S, Cohen A, Brauer M. Ambient and household PM2.5 pollution and adverse perinatal outcomes: A meta-regression and analysis of attributable global burden for 204 countries and territories 2021; 18(11):e1003852.
21. 21. Loomis D, Grosse Y, Lauby-Secretan B, El Ghissassi F, Bouvard V, Benbrahim-Tallaa L, Guha N, Baan R, Mattock H, Straif K. International Agency for Research on Cancer Monograph Working Group IARC.The carcinogenicity of outdoor air pollution. The Lancet Oncology 2013; 14(13): 1262–3.
22. 22. Erratum: Air Pollution, Genetic Factors, and the Risk of Lung Cancer: A Prospective Study in the UK Biobank. Am J Respir Crit Care Med 2022; 205(10):1254.
23. 23. Cheng I. Flashback Foreword: Patterns of Cancer Incidence, Mortality, and Prevalence. J Clin Oncol 2023; 41(34):5207-8.
24. 24. So R, Chen J, Mehta AJ, Liu S, Strak M, Wolf K, Hvidtfeldt UA, Rodopoulou S, Stafoggia M, Klompmaker JO, Samoli E, Raaschou-Nielsen O, Atkinson R, Bauwelinck M, Bellander T, Boutron-Ruault MC, Brandt J, Brunekreef B, Cesaroni G, Concin H, Andersen ZJ. Long-term exposure to air pollution and liver cancer incidence in six European cohorts. Int J Cancer 2021; 149(11):1887-97.
25. 25. Wu QZ, Zeng HX, Andersson J, Oudin A, Kanninen KM, Xu MW, Qin SJ, Zeng QG, Zhao B, Zheng M, Jin N, Chou WC, Jalava P, Dong GH, Zeng XW. Long-term exposure to major constituents of fine particulate matter and neurodegenerative diseases: A population-based survey in the Pearl River Delta Region, China. J Hazard Mater 2024; 470:134161.
26. 26. Erickson LE, Jennings M. Energy, Transportation, Air Quality, Climate Change, Health Nexus: Sustainable Energy is Good for Our Health. AIMS Public Health 2017; 4(1):47-61.
27. 27. Altuntaş ST, Eyigün Y. Sürdürülebilir Kent İçi Ulaşım Politikaları Raylı Sistemler Örneği. Journal of Technology and Applied Sciences 2021; 3(2): 217-33.
28. 28. Air Quality Strategy. City of London Draft Air Quality Strategy 2025-30. City of London, 2023. (https://www.cityoflondon.gov.uk/services/environmental-health/air-quality/air-quality-strategy ).
29. 29. Climate and Clean Air Coalition. UNEP. Norway Climate and Clean Air Coalition, 2023. (https://www.ccacoalition.org/partners/norway ).
30. 30. American Lung Association in California. Clean Air Future: Health and Climate Benefits of Zero Emission Vehicles, 2023. (2016zeroemissions.pdf.pdf (lung.org) ).
31. 31. European Environment Agency. The challenge of reducing industrial pollution, 2023. (https://www.eea.europa.eu/signals-archived/signals-2020/articles/the-challenge-of-reducing-industrial-pollution).
32. 32. Organisation for Economic Co-operation and Development. Best Available Techniques (BAT) to Prevent and Control Industrial Pollution, 2023. (https://www.oecd.org/chemicalsafety/best-available-techniques.htm) .
33. 33. Kilinc-Ata N, Alshami M. Analysis of how environmental degradation affects clean energy transition: evidence from the UAE. Environ Sci Pollut Res Int 2023; 30(28):72756-68.
34. 34. WHO. Clean air and energy access for healthier populations and universal health coverage. WHO Strategic Approach for Air Quality, Energy Access and Health. Geneva: World Health Organization; 2023. (https://cdn.who.int/media/docs/default-source/air-pollution-documents/air-quality-and-health/aqh_strategy_layout_v14_spreads.pdf?sfvrsn=918db48f_6&download=true )
35. 35. LinkedIn Economic Graph. Global green skills report 2022, 2023. (https://economicgraph.linkedin.com/content/dam/me/economicgraph/en-us/global-green-skills-report/global-green-skills-report-pdf/li-green-economy-report-2022.pdf ).
36. 36. Mirabelli MC, Ebelt S, Damon SA. Air Quality Index and air quality awareness among adults in the United States. Environ Res 2020; 183:109185.
37. 37. Dış Ortam Hava Kalitesinin Yönetimi Yönetmeliği Taslağı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, 2021. (https://webdosya.csb.gov.tr/db/cygm/icerikler/dis-ortam-hava-kal-tes--webde-yayimlanan-20210517101404.doc).
38. 38. Mayda AS, Karkaç D. Düzce’de Hava Kirliliğinin Mortalite Üzerine Etkisi. Sakarya Tıp Dergisi 2021; 11(4):829-35.
39. 39. Altunok A, Eskiocak M. Trakya’da partiküler madde kirliliği ve mortalite ilişkisinin değerlendirilmesi. TJPH 2020; 18(3):124-32.
40. 40. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Yayınları. Temiz üretim-temiz ürün çevre dostu teknolojiler çalışma grubu: ulaştırma sektörü raporu. Ankara.2002. s. 137-139.
41. 41. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu. Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, Sayı: 32612, 25 Temmuz 2024. (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/07/20240725-5.htm )
42. 42. 7. Uluslararası ve 25. Ulusal Halk Sağlığı Kongre Kitabı. HASUDER. Yavuz M. Deprem Sonrası Hava Kalitesini Etkileyen Ana Faktörler, İkincil Afetler ve Sağlık Etkileri, 2024.s:100-114. ( https://uhsk.org/2023/dosya/uhsk2023-kongre-kitabi.pdf).
43. 43. 7. Uluslararası ve 25. Ulusal Halk Sağlığı Kongre Kitabı. HASUDER. Yay, O. D. Deprem Bölgelerinde Asbest Kirliliği: Deprem Bölgesinde Asbest Kirliliği- Thhp-Ttb Ortak Saha Çalışması Sonuçları, 2024. s:116-122. (https://uhsk.org/2023/dosya/uhsk2023-kongre-kitabi.pdf).