Tedavi Gören Kanserli Çocukların Ebeveynlerinin Sosyal İşlevsellik Durumlarının ve İlişkili Faktörlerin Belirlenmesi

Öz

ÖZ Amaç: Bu araştırma, tedavi gören kanserli çocukların ebeveynlerinin sosyal işlevsellik durumlarının ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntemler: Araştırma kesitsel tipte olup, 15 Şubat 2023-15 Şubat 2024 tarihleri arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hematoloji-Onkoloji Servisi’nde yatan 60 çocuk ve ebeveyniyle yürütülmüştür. Sosyodemografik verilere ulaşmak için “Kişisel Bilgi Formu”, sosyal işlevsellik düzeyini belirlemek için “Sosyal Uyum Kendini Değerlendirme Ölçeği” kullanılmıştır. Analizler SPSS 26 ve GPower 3.1 programlarıyla yapılmış olup anlamlılık düzeyi p<0,05 alınmıştır. Bulgular: Ebeveynlerin sosyal işlevsellik puan ortalaması 40,9±6,6’dır. Sosyal işlevsellik puanlarının, tedavi süresince maddi ve manevi destek alma durumları (p:0,040) ve yaşayan çocuk sayısıyla (p:0,047) ilişkili olduğu; ebeveynlerin %81,7’sinin normal sosyal işlevselliğe sahip olduğu, %18,3’ünün azalmış sosyal işlevselliğe sahip olduğu bulunmuştur. Azalmış sosyal işlevsellik sıklığı, yaşayan çocuk sayısı üç ve üzeri olan ebeveynlerde (%27,3), yaşayan çocuk sayısı bir ve iki olan ebeveynlere (%7,4) göre; maddi ve manevi destek almayan ebeveynlerde (%28,6), alabilen ebeveynlere (%4,0) göre daha yaygındır (p<0,05). Yaşayan çocuk sayısı bir arttıkça, sosyal işlevselliğin azalmış olma ihtimali 1,83 (1,02-3,28) kat artmaktadır. Maddi-manevi destek almayanlarda, alanlara göre azalmış sosyal işlevsellik 15,24 kat daha fazladır (p<0,05). Sonuç: Çocuğu kanser tedavisi boyunca hastanede kalan ebeveynlerin sosyal işlevsellik durumları ara ara değerlendirilmeli, gerekli görülen durumlarda psikiyatrist/psikologdan destek alınmalı, sağlık bakım ekibi aileyi psikososyal olarak ve bilgi eksiklerinin giderilmesi konusunda desteklemeli, hastanelerde hasta ve yakınlarına bütüncül olarak bakım verilmeli ve ebeveynlerin duygusal ve fiziksel olarak rahatlayabileceği ortamlar oluşturulmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Çocukluk çağı kanserleri
• ebeveynlik
• sosyal işlevsellik

Determination of Social Functioning Status and Related Factors of Parents of Children with Cancer Undergoing Treatment

Abstract

ABSTRACT Objective: This study was conducted to determine the social functioning status and related factors of parents of children with cancer receiving treatment. Material and Methods: This cross-sectional study was conducted with 60 children and their parents who were hospitalized in the Pediatric Hematology-Oncology Service of Gülhane Training and Research Hospital between February 15, 2023 and February 15, 2024. "Personal Information Form" was used to obtain sociodemographic data and "Social Adjustment Self-Assessment Scale" was used to determine the level of social functioning. Analyses were performed with SPSS 26 and GPower 3.1 program, significance level was taken as p<0.05. Results: The mean social functioning score of the parents was 40.9±6.6. It was found that social functioning scores were associated with the status of receiving financial and moral support during treatment (p:0.040) and the number of living children (p:0.047); 18.3% of the parents had decreased social functioning. The frequency of decreased social functioning was more common in parents with three or more children (27.3%) than in parents with one and two children (7.4%); and in parents who did not receive financial and moral support (28.6%) than in parents who received (4.0%) (p<0.05). As the number of living children increases by 1, the probability of decreased social functioning increases by 1.83 (1.02-3.28) times. Decreased social functioning is 15.24 times more likely in those who do not receive financial and moral support compared to those who do (p<0.05). Conclusions: The social functioning status of parents whose children are hospitalized during cancer treatment should be evaluated, support from a psychiatrist/psychologist should be sought when necessary, the health care team should support the family psychosocially and in eliminating information deficiencies. Holistic care should be provided to patients and their relatives in hospitals, and environments where parents can relax emotionally and physically should be created.

Keywords

• Childhood cancers
• parenting
• social functioning

Kaynakça

1. 1.Galindo-Vazquez O, Benjet C, Cruz-Nieto MH, Rojas-Castillo E, Riveros-Rosas A, Meneses-Garcia A, Alvarado-Aguilar S. Psychometric properties of the zarit burden interview in Mexican caregivers of cancer patients. Psycho-oncology 2015; 24(5):612-615.
2. 2. Shieh SC, Tung HS, Liang SY. Social support as influencing primary family caregiver burden in Taiwanese patients with colorectal cancer. Journal of Nursing Scholarship 2012; 44(3):223-231.
3. 3. Çavuşoğlu, H. Çocuk Sağlığı Hemşireliği, Ankara: Sistem Ofset Basımevi, 2011.
4. 4. Gurtovenko K, Fladeboe KM, Galtieri LR, King K, Friedman D, Compas B, Katz LF. Stress and psychological adjustment in caregivers of children with cancer. Health Psychology 2021; 40(5):295-304.
5. 5. Yıldız E, Dedeli Ö, Pakyüz SÇ. Kanser hastalarına bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve yaşam kalitesinin incelenmesi. Hemşirelik Eğitim ve Araştırma Dergisi 2016; 13(3):216-2.
6. 6. Aung L, Saw SM, Chan MY, Khaing T, Quah TC, Verkooijen HM. The hidden impact of childhood cancer on the family: a multi-ınstitutional study from Singapore. Ann Acad Med Singapore 2012; 41(4):170-175.
7. 7. Çakan P, Sezer Ö. Süreğen hastalığı olan çocuklara sahip annelerin tutumları, kaygı düzeyleri ve diğer değişkenler açısından incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2010; 20(2):161-180.
8. 8. Baytekin M. Kanser Tanısı Almış Çocukların Yaşam Kalitesi: Çocuk ve Ebeveyn Değerlendirmesi [Yüksek lisans tezi], Trakya Üniversitesi, Edirne 2017.

9. 9. Elcigil A, Conk Z. Determining the burden of mothers with children who have cancer. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi 2010; 3(4):175-181.
10. 10. Klassen AF, Gulati S, Granek L, Rosenberg-Yunger ZR, Watt L, Sung L, Shaw NT. Understanding the health impact of caregiving: a qualitative study of immigrant parents and single parents of children with cancer. Quality of Life Research 2012; 21(9):1595-1605.
11. 11. Erol A, Keleş Ünal E, Tunç Aydın E, Mete L. Şizofrenide sosyal işlevselliği yordayan etmenler. Türk Psikiyatri Dergisi 2009; 20(4):313-321.
12. 12. Kasper S. From symptoms to social functioning: differential effects of antidepressant therapy. International Clinical Psychopharmacology 1999; 14(1):27-31.
13. 13. Bosc M, Dubini A, Polin V. Development and validation of a social functioning scale, the social adaptation self-evaluation scale, European Neuropsychopharmacology 1997; 7(1):57-70.
14. 14. Akkaya C, Sarandöl A, Esen Danacı A, Sivrioğlu EY, Kaya E, Kırlı S.Sosyal uyum kendini değerlendirme ölçeği (SUKDÖ) Türkçe formunun geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi 2008; 19(3):292-299.
15. 15. Karaaslan A. Kanserli hastalara bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve algıladıkları sosyal destek düzeyi. [Yüksek lisans tezi] Ankara Üniversitesi, 2013.
16. 16. Saygı A. Kanserli çocukların primer bakım vericilerinin yaşadıkları psikososyal güçlükler ile stresle başa çıkma tarzları [Yüksek lisans tezi], İstanbul Üniversitesi, 2012.
17. 17. Atagün Mİ, Balaban ÖD, Atagün Z, Elagöz M, Yılmaz Özpolat A. Kronik hastalıklarda bakım veren yükü. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 2011; 3(3):513-52.
18. 18. Caqueo-Urízar A, Gutiérrez-Maldonado J. Burden of care in families of patients with schizophrenia, Quality of Life Research 2006; 15:719-724.
19. 19. Syse A, Loge JH, Lyngstad TH. Does childhood cancer affect parental divorce rates? A population based study. Journal of Clinical Oncology 2010; 28(5):872-877.
20. 20. Mingir VT. Kanserli çocukların ebeveynlerinin spirütüel iyi oluş düzeylerinin ve yaşam kalitelerinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi], Pamukkale Üniversitesi, Denizli, 2022.
21. 21. Öner İÖ. Onkoloji hastalarına bakım verenlerin bakım verme yükü ve algıladıkları sosyal desteğin incelenmesi [Yüksek lisans tezi], Fırat Üniversitesi, Elazığ, 2012.
22. 22. Köse S, Türköz Arar A, Yıldırı G. Kanser tanısı konmuş çocuğa sahip olan ebeveynlerin bakım yükleri ile anksiyete düzeyleri arasındaki ilişki. Koç Üniversitesi Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi 2019; 16 (4):282-287.
23. 23. Bahadır A, Kurucu N. Kanserli çocukların annelerinde psiko-sosyal durumun değerlendirilmesi. FÜ Sağ. Bil. Tıp Derg. 2015; 29(3):131-134.
24. 24. Alış A. Alkol ve/veya madde bağımlısı bireylerin algıladıkları sosyal destek, yalnızlık ve sosyal uyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi] Karabük Üniversitesi 2022.