TR
EN
Geç Yaş Demanslarında Yeni Nöropatolojik Tanımlar
Öz
ÖZ
Nörodejeneratif hastalıklar, yaşlanmayla birlikte insidansı artan ve ilerleyici bilişsel işlev kaybına neden olan heterojen bir hastalık grubudur. Alzheimer demans (AD), en yaygın nörodejeneratif hastalık olarak bilinmekle birlikte, ileri yaş başlangıçlılarda son yıllarda benzer klinik semptomlarla seyreden ancak farklı patolojik mekanizmalara sahip yeni tanımlamalar ortaya konmuştur. Bu bağlamda, Limbik-Baskın Yaşla-İlintili TDP-43 Ensefalopatisi (LATE - Limbic-Predominant Age-Related TDP-43 Encephalopathy), Primer yaş-ilintili Tauopati (PART - Primary Age-Related Tauopathy), Yaşa Bağlı Tau Astrogliopatisi (ARTAG - Aging-Related Tau Astrogliopathy), Arjirofilik Tahıl Hastalığı (AGD - Argyrophilic Grain Disease) ve Globüler Glial Tauopati (GGT - Globular Glial Tauopathy) gibi patolojiler demans spektrumu içinde ayrı bir yer edinmiştir. Bu hastalıklar, AD ile örtüşen klinik semptomlar göstermekle birlikte, farklı protein birikimleriyle karakterizedir. LATE, öncelikli olarak TDP-43 protein birikimi ile tanımlanırken; PART ve AGD Tau proteinopatileri olarak kabul edilir. GGT ise glial hücrelerde yoğunlaşan Tau birikimi ile ayırt edilir. Nöropatolojik açıdan bakıldığında, bu hastalıkların AD’den ayrımı güç olup, özellikle amiloid-negatif Tauopatiler olan LATE ve PART’in yaygın olarak gözden kaçtığı bildirilmektedir. Yanı sıra, AD'nin yüksek yanlış tanı oranı, bu nörodejeneratif süreçlerin tanısal değerlendirmelerinde ek zorluklar yaratmaktadır. Güncel literatürde, bu hastalıkların kesin tanısı yalnızca postmortem nöropatolojik incelemelerle mümkün olabilmektedir. Bununla birlikte, biyobelirteçlerin geliştirilmesi ve ileri görüntüleme tekniklerinin kullanımı, bu hastalıkların erken teşhis edilmesine ve AD’den ayırıcı tanısının yapılmasına olanak tanıyabilir. Bu derleme, ileri yaşta bellek bozukluğu ile ilişkili yeni tanımlanmış nöropatolojik süreçleri ele almakta; bu hastalıkların nöropatolojik özelliklerini, AD ile karşılaştırmalı analizlerini ve mevcut tanısal yaklaşımlarını kapsamlı bir şekilde tartışmaktadır. Gelecekte, bu hastalıkların patofizyolojisinin daha iyi anlaşılması, tanısal doğruluğun artırılmasını sağlayarak bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine katkıda bulunabilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Beach TG, Monsell SE, Phillips LE, Kukull W. Accuracy of the clinical diagnosis of Alzheimer disease at National Institute on Aging Alzheimer Disease Centers, 2005-2010. J Neuropathol Exp Neurol. 2012;71(4):266–73.
- 2. Jicha GA, Nelson PT. Hippocampal Sclerosis, Argyrophilic Grain Disease, and Primary Age-Related Tauopathy. Contin Minneap Minn. 2019;25(1):208–33.
- 3. Yoshida K, Hata Y, Ichimata S, Okada K, Nishida N. Argyrophilic grain disease is common in older adults and may be a risk factor for suicide: a study of Japanese forensic autopsy cases. Transl Neurodegener. 2023;12(1):16.
- 4. Raulin AC, Doss SV, Heckman MG, Craver EC, Li Z, Ikezu TC, Sekiya H, Liu CC, Martens YA, Rosenberg CL, Kuchenbecker LA, DeTure M, Reichard RR, Nguyen AT, Constantopoulos E, Larsen RA, Kounaves EK, Murray ME, Dickson DW, Petersen RC, Bu G, Kanekiyo T. Impact of APOE on amyloid and Tau accumulation in argyrophilic grain disease and Alzheimer’s disease. Acta Neuropathol Commun. 2024;12(1):25.
- 5. Nagao S, Yokota O, Ikeda C, Takeda N, Ishizu H, Kuroda S, Sudo K, Terada S, Murayama S, Uchitomi Y. Argyrophilic grain disease as a neurodegenerative substrate in late-onset schizophrenia and delusional disorders. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci. 2014;264(4):317-31.
- 6. Yokota O, Miki T, Nakashima-Yasuda H, Ishizu H, Haraguchi T, Ikeda C, Hasegawa M, Miyashita A, Ikeuchi T, Nishikawa N, Takenoshita S, Sudo K, Terada S, Takaki M. Pure argyrophilic grain disease revisited: independent effects on limbic, neocortical, and striato-pallido-nigral degeneration and the development of dementia in a series with a low to moderate Braak stage. Acta Neuropathol Commun. 2024;12(1):121.
- 7. Rawat P, Sehar U, Bisht J, Selman A, Culberson J, Reddy PH. Phosphorylated Tau in Alzheimer’s Disease and Other Tauopathies. Int J Mol Sci. 2022;23(21):12841.
- 8. Koga S, Murakami A, Soto-Beasley AI, Walton RL, Baker MC, Castanedes-Casey M, Josephs KA, Ross OA, Dickson DW. Diffuse argyrophilic grain disease with TDP-43 proteinopathy and neuronal intermediate filament inclusion disease: FTD with mixed Tau, TDP-43 and FUS pathologies. Acta Neuropathol Commun. 2023;11(1):109.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Nöroloji ve Nöromüsküler Hastalıklar
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
16 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
7 Mart 2025
Kabul Tarihi
1 Eylül 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 1