İleri Yaş Yetişkinlerde Psikolojik Sıkıntı ile Yaşlı Ayrımcılığı Algısı Arasındaki İlişki: COVID-19 Döneminde Antalya Örneğinde Sosyal Epidemiyolojik Bir Çalışma

Öz

ÖZ Amaç: Bu çalışmanın amacı, ileri yaş yetişkinlerde algılanan yaşlı ayrımcılığı ile psikolojik sıkıntı düzeyleri arasındaki ilişkiyi ve bu değişkenlerin sosyo-demografik özelliklerle ilişkisini incelemektir. Yöntem: Nicel araştırma desenine dayalı bu sosyal epidemiyolojik çalışmada veri toplama aracı olarak sosyodemografik bilgi formu, Psikolojik Sıkıntı Ölçeği ve Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği kullanılmıştır. Tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenen 400 katılımcıdan veriler pandemi koşulları nedeniyle hem yüz yüze hem de çevrim içi olarak toplanmıştır. Veriler SPSS 23 programı ile analiz edilmiş; kategorik değişkenlerde Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri, sürekli değişkenlerde Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. Ayrıca psikolojik sıkıntının yaşlı ayrımcılığı tarafından öngörülme düzeyini incelemek amacıyla doğrusal regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Yaşlı ayrımcılığı ile psikolojik sıkıntı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (rₛ = .350, p < .001). Regresyon analizi, yaşlı ayrımcılığının psikolojik sıkıntıyı anlamlı biçimde öngördüğünü göstermiştir (R² = .122, p < .001). Yaşlı ayrımcılığı puanları yaş gruplarına göre farklılaşmış (χ²(3) = 12.254, p = .007) ve düşük algılanan gelir düzeyinde daha yüksek bulunmuştur (χ²(2) = 6.621, p = .036). Çoklu regresyon analizinde yaş, hanede yaşayan kişi sayısı ve algılanan gelir düzeyi yaşlı ayrımcılığını anlamlı biçimde öngörmüştür (R² = .034, p = .004). Sonuç: Elde edilen bulgular, yaşlı ayrımcılığı algısı ile bireylerin ruh sağlığı arasında belirgin bir ilişki olduğunu göstermektedir. Toplumda yaşlılara yönelik ayrımcı söylemlerin önlenmesi için farkındalık artırıcı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bununla birlikte, yaşlı bireylerle aynı hanede yaşayan aile üyelerine yönelik psikososyal destek programları sunulmalı; yaşlılık dönemine ilişkin biyopsikososyal değişimlere dair eğitim ve danışmanlık hizmetleri yaygınlaştırılmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• yaşlı ayrımcılığı
• psikolojik sıkıntı
• yaşlı yetişkinler
• sosyal epidemiyoloji
• ruh sağlığı

The Relationship Between Psychological Distress And Perceived Ageism In Older Adults: A Social Epidemiological Study In The Case of Antalya During the COVID-19 Period

Öz

ABSTRACT Objective: The aim of this study is to examine the relationship between perceived ageism and psychological distress levels among older adults and the relationship of these variables with sociodemographic characteristics. Method: This social epidemiological study, based on a quantitative research design, used a sociodemographic information form, the Psychological Distress Scale, and the Ageism Scale as data collection tools. Data were collected from 400 participants selected using a stratified sampling method, both in person and online due to pandemic conditions. Data were analyzed using SPSS 23; Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were applied to categorical variables, and Spearman correlation analysis was applied to continuous variables. Additionally, linear regression analysis was conducted to examine the predictive value of ageism on psychological distress. Results: A significant relationship was found between ageism and psychological distress (rₛ = .350, p < .001). Regression analysis showed that ageism significantly predicted psychological distress (R² = .122, p < .001). Ageism scores differed across age groups (χ²(3) = 12.254, p = .007) and were higher in those with lower perceived income (χ²(2) = 6.621, p = .036). In multiple regression analysis, age, number of people living in the household, and perceived income significantly predicted ageism (R² = .034, p = .004). Conclusion: The findings show that perceived ageism is significantly associated with mental health in older adults. Awareness campaigns are needed to address ageist discourse in society. Furthermore, psychosocial support should be provided to families living with older individuals, along with expanded education and counseling services regarding the biopsychosocial changes of aging.

Anahtar Kelimeler

• Ageism
• psychological distress
• older adults
• social epidemiology
• mental health

Kaynakça

1. Tufan İ. Türkiye’de yaşlılığın yapısal değişimi. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları; 2014.
2. United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Statistics Division, Demographic and Social Statistics Branch. Demographic yearbook review. New York: United Nations; 2004.
3. Türkiye İstatistik Kurumu. İstatistiklerle yaşlılar 2024. Ankara: TÜİK; 2025. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079.
4. Bratt C, Abrams D, Swift HJ. Supporting the old but neglecting the young? The two faces of ageism. Dev Psychol. 2020;56(5):1029-39.
5. Ayalon L, Tesch-Römer C. Introduction to the section: ageism—concept and origins. In: Ayalon L, Tesch-Römer C, editors. Contemporary perspectives on ageism. Cham: Springer; 2018. p. 1-10.
6. Angus J, Reeve P. Ageism: a threat to “aging well” in the 21st century. J Appl Gerontol. 2006;25(2):137-52.
7. Butler RN. Age-ism: another form of bigotry. Gerontologist. 1969;9(4):243-6.
8. Butler RN. Dispelling ageism: the cross-cutting intervention. Ann Am Acad Pol Soc Sci. 1989;503(1):138-47.

9. Bytheway B. Ageism and age categorization. J Soc Issues. 2005;61(2):361-74.
10. Bytheway B, Johnson J. On defining ageism. Crit Soc Policy. 1990;10(29):27-39.
11. Butler RN. Ageism: a foreword. J Soc Issues. 1980;36(2):8-11.
12. Iversen TN, Larsen L, Solem PE. A conceptual analysis of ageism. Nord Psychol. 2009;61(3):4-22.
13. Palmore E. Ageism: negative and positive. 2nd ed. New York: Springer Publishing Company; 1999.
14. Cooney C, Minahan J, Siedlecki KL. Do feelings and knowledge about aging predict ageism? J Appl Gerontol. 2021;40(1):28-37.
15. Ridner S. Psychological distress: concept analysis. J Adv Nurs. 2004;45(5):536-45.
16. Arvidsdotter T, Marklund B, Kylén S, Taft C, Ekman I. Understanding persons with psychological distress in primary health care. Scand J Caring Sci. 2016;30(4):687-94.
17. Huda N, Shaw MK, Chang HJ. Psychological distress among patients with advanced cancer: a concept analysis. Cancer Nurs. 2022;45(2):E487-E503.
18. Taylor H, Taylor R, Nguyen A, Chatters L. Social isolation, depression, and psychological distress among older adults. J Aging Health. 2018;30:229-46.
19. Xiao S, Shi L, Dong F, Zheng X, Xue Y, Zhang J, Xue B, Lin H, Ouyang P, Zhang C. The impact of chronic diseases on psychological distress among the older adults: the mediating and moderating role of activities of daily living and perceived social support. Aging Ment Health. 2021;26:1798-1804.
20. Asante D, Rio J, Stanaway F, Worley P, Isaac V. Psychological distress, multimorbidity and health services among older adults in rural South Australia. J Affect Disord. 2022;309:453-60.
21. Cheng C, Du Y, Bai J. Physical multimorbidity and psychological distress among Chinese older adults: Findings from Chinese longitudinal healthy longevity survey. Asian J Psychiatr. 2022;70:1-6.
22. Henning-Smith C. Quality of life and psychological distress among older adults. J Appl Gerontol. 2016;35:39-61.
23. Srivastava S, Purkayastha N, Chaurasia H, Muhammad T. Socioeconomic inequality in psychological distress among older adults in India: a decomposition analysis. BMC Psychiatry. 2021;21:179.
24. Bergman Y, Weissberger G. Ageist attitudes and psychological distress in older adults: The moderating role of reflective functioning. Stress Health. 2024;40(5):1-6.
25. Charles S, Rush J, Piazza J, Cerino E, Mogle J, Almeida D. Growing old and being old: emotional well-being across adulthood. J Pers Soc Psychol. 2023;125(2):455-69.
26. Moult A, Kingstone T, Chew-Graham C. How do older adults understand and manage distress? A qualitative study. BMC Fam Pract. 2020;21(77):1-11.
27. Han B, Gfroerer J, Colpe L, Barker P, Colliver J. Serious psychological distress and mental health service use among older U.S. adults. Psychiatr Serv. 2011;62(3):291-8.
28. Türkiye İstatistik Kurumu. Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi 2019. Erişim adresi: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr
29. Erol S, Ergun A, Kadıoğlu H, Gür K, Albayrak S, Şişman FN, Sezer A, Kolac N. The psychometric features of the Turkish version of the ageism survey and the frequency of ageism. Int J Gerontol. 2016;10(3):170-74.
30. Palmore E. The ageism survey: first findings. Gerontologist. 2001;41(5):572-5.
31. Kessler RC, Andrews G, Colpe LJ, Hiripi E, Mroczek DK, Normand SLT, Walters EE, Zaslavsky AM. Short screening scales to monitor population prevalences and trends in non-specific psychological distress. Psychol Med. 2002;32(6):959-76.
32. Altun Y, Özen M, Kuloğlu MM. Psikolojik sıkıntı ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Derg. 2019;20:23-31.
33. Bergman YS. Ageism and psychological distress in older adults: the moderating role of self-esteem and body image. J Appl Gerontol. 2021;1-6.
34. Ayalon L. Perceived age discrimination: A precipitator or a consequence of depressive symptoms? J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci. 2018;73(5):860-9.
35. Bergman YS, Segel-Karpas D. Aging anxiety, loneliness, and depressive symptoms among middle-aged adults: The moderating role of ageism. J Affect Disord. 2021.
36. Kim IH, Noh S, Chun H. Mediating and moderating effects in ageism and depression among the Korean elderly: the roles of emotional reactions and coping reponses. Osong Public Health Res Perspect. 2016;7(1):3-11.
37. Miguel I, Carvalhais L. The impact of perceived ageism on psychological distress: insights into the role of subjective vitality. Soc Sci. 2025;14(103):1-13.
38. Işık A. 65 yaş ve üzerindeki bireylerin yaşa dayalı ayrımcılığa (ageism) ilişkin düşünce ve deneyimlerinin değerlendirilmesi-Sinop örneği [Doktora Tezi]. Konya: Selçuk Üniversitesi; 2020.
39. Rippon I, Kneale D, de Oliveira C, Demakakos P, Steptoe A. Perceived age discrimination in older adults. Age Ageing. 2014;43(3):379-86.
40. Akdemir N, Çınar FI, Görgülü Ü. Yaşlılığın algılanması ve yaşlı ayrımcılığı. Türk Geriatri Derg. 2007;10(4):215-22.
41. Kaçan H, Dibekli E, Akkan K. Toplumda yaşayan bireylerin yaşlı ayrımcılığı tutum düzeylerinin incelenmesi. YSAD-EIRJ. 2018;11(2):8-15.
42. Ayalon L, Bramajo O. Perceived age discrimination in the second half of life: an examination of age, period, and cohort effects. Innov Aging. 2023;7.
43. Maurya P, Sharma P, Muhammad T. Prevalence and correlates of perceived age-related discrimination among older adults in India. BMC Public Health. 2022;22.
44. Rippon I, Zaninotto P, Steptoe A. Greater perceived age discrimination in England than the United States: Results from HRS and ELSA. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci. 2015;70(6):925-933.