FRANSA’DA OMBUDSMAN DENETİMİ: HAKLARIN SAVUNUCUSU’NUN YAPISI, GÖREV VE YETKİLERİ HAKKINDA BİR İNCELEME

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 1, 31 - 65, 15.07.2025

Ezgi Avcıoğlu Aksoy

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1600002

Öz

Ombudsman denetimi anayasal kurum olarak ilk kez 1809 yılında İsveç’te uygulanmış daha sonra ise farklı ülkelere yayılmıştır. 1950’lerde Batı Avrupa’da örnekleri ortaya çıkmaya başlayan ombudsman denetimi, Fransa’da 1973 yılında Médiateur ile kurulmuştur. 1989 yılında “Cumhuriyet Médiateuré’ü” (Médiateur de la République) adını alan bu kurum 2011 yılında yapılan bir düzenleme ile de spesifik alanlarda benzer denetimi yapan üç kurumla birleşerek “Hakların Savunucusu” (Défenseur des droits) haline gelmiş ve Fransa’da ombudsman denetimi alanında yeni bir süreç başlamıştır. Selef kurumların kaynak ve yetkilerini devralan Hakların Savunucusu bir idari otorite olarak Fransa’da daha önce eşi görülmemiş bir güç elde etmiş ve idari yargının yanında kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin korunmasında temel bir rol edinmiştir.
Hakların Savunucusu yapısı itibariyle, bir Ombudsman örneği olarak tek bir kişinin yönetimindedir. Kurumun başında olacak ve esasen Kurum’un saygınlığını ve etkisini belirleyecek kişinin bağımsızlığı büyük önem taşıdığından, Savunucu’nun bağımsızlığı, kanun koyucu tarafından özel hükümlerle düzenlenmiştir.
Hakların Savunucusu’nun görevleri düzenlenirken Médiateur’ün görevleri ana eksen olarak tutulmuştur. Bu durum kapsama alınan yeni görevler olan çocukların savunulması, ayrımcılıkla mücadele, güvenlik personelinin etik ihlallerine karşı savunma görevlerinin farklı yetki ve usullerle düzenlenmiş olmasına neden olmuştur. Böylelikle Kurumun görevlerinin heterojen niteliği ön plana çıkmıştır.
Hakların Savunucusu’nun inceleme ve araştırma yetkileri ise kapsamının genişliği ile dikkat çekmektedir. Savunucu hem denetim kapsamında bilgi ve belgelere erişme gibi temel yetkilere sahiptir hem de idari otoritelerin savsaklamalarına karşı hâkimden tedbir kararı alınmasını isteme yetkilerine kavuşturulmuştur. Denetim sonucunda ise Savunucu’ya tavsiye kararı vermenin yanında, tavsiyesinin uygulanmaması halinde kamuoyuna özel rapor sunma gibi idare üzerinde baskı yaratan yetkiler de verilmiştir. Böylelikle Hakların Savunucusu denetim sürecinde ve kararlarının uygulanması hususunda çok daha etkin bir role kavuşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Ombudsman , Hakların Savunucusu , temel hak ve özgürlükler , idari denetim , iyi yönetim.

OMBUDSMAN IN FRANCE: A REVIEW ON THE STRUCTURE, DUTIES AND POWERS OF THE DEFENDER OF RIGHTS

Öz

Ombudsman oversight was first implemented as a constitutional institution in Sweden in 1809 and then spread to different countries. Ombudsman supervision, examples of which started to emerge in Western Europe in the 1950s, was established in France in 1973 with the Médiateur. In 1976, this institution was renamed as the "Médiateur de la République" (Médiateur de la République), and with a regulation made in 2011, it merged with the Médiateur and three other institutions that perform similar audits in specific areas and became the "Defender of Rights" (Défenseur des droits), and a new process in the field of ombudsman audit started in France. The Defender of Rights, which has a wide range of duties and powers, has a fundamental role alongside the administrative judiciary in protecting the fundamental rights and freedoms of citizens against the malfunctioning of the administration in France.
Due to its structure, the Defender of Rights is under the management of a single person, an example of an Ombudsman. Since the independence of the person who will be the head of the Institution and who will essentially determine the reputation and influence of the Institution is of great importance, the independence of the Defender has been regulated by special provisions by the legislator.
While regulating the duties of the Defender of Rights, the main axis was kept as the duties of the Médiateur. This situation has caused the new duties included in the scope of defense of children, combating discrimination, and defending against ethical violations of security officers to be regulated with different authorities and procedures. Thus, the heterogeneous nature of the Institution's duties came to the fore.
The examination and research powers of the Defender of Rights attract attention with their broad scope. The Defender has basic powers such as accessing information and documents within the scope of the audit and has the authority to request an injunction from the judge against the negligence of the administrative authorities. As a result of the audit, in addition to making a recommendation decision, the Defender is also given powers that put pressure on the administration, such as presenting a special report to the public in case its recommendation is not implemented. Thus, the Defender of Rights has been given a much more active role in the audit process and the implementation of its decisions.

Anahtar Kelimeler

Ombudsman , Defender of Rights , fundamental rights and freedoms , administrative control , good governance.

Kaynakça

• Akıncı, Müslüm. Bağımsız İdarî Otoriteler ve Ombudsman. İstanbul: Beta Yayınları, 1999.
• Atay, Ender Ethem. “Fransız İdare Hukukunda Bağımsız İdari Otoriteler (Bio’lar): Rekabet Konseyi”, Perşembe Konferansları, Erişim Tarihi: Aralık 27, 2024, https://www. rekabet.gov.tr/Dosya/persembe-konferanslari-yayinlari/perskonfyyn71.pdf.
• Autin, Jean‑Louis. “Le statut du Défenseur des droits”, Revue française d’administration publique n° 139 (2011): 421-431.
• Avşar, B. Zakir. Ombudsman İyi Yönetilen Bir Türkiye İçin Kamu Denetçisi. İstanbul: Hayat Yayınları, 2012.
• Baylan, Ömer. Vatandaşın Devlet Yönetimi Hakkında Şikâyetleri ve Türkiye İçin İsveç Ombudsman Formülü. T.C. İçişleri Bakanlığı Tetkik Kurulu Başkanlığı Yayınları No: 12, Ankara: Gaye Matbaası, 1978.
• Chevallier, Jacques. “Le Défenseur des droits: unité ou diversité?”, Revue française d’administration publique n° 139 (2011): 433-445.
• Clark, David. “The Citizen and the Administration in France- the Conseil D’État versus Ombudsman Debate Revisited”, Public Administration C. 62 (1984): 161-179.
• Cluzel‑Metayer, Lucie. “Réflexions à propos de la saisine du Défenseur des droits”, Revue française d’administration publique n° 139 (2011): 447-460
• Denaja, Sébastien. “Le Défenseur des droits”, Politeia n° 15 (2009)
• Erhürman, Tufan. “Ombudsman”, Amme İdaresi Dergisi C. 31, S. 3 (Eylül 1998): 87-102.
• Gözler, Kemal ve Kaplan, Gürsel. İdare Hukuku Dersleri, Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2021.
• Gül, Hüseyin ve Kılıç, Ramazan. “Fransa Tecrübesi Perspektifinden Türkiye’de Kamu Denetçiliği”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi S. 49 (Temmuz 2016): 183-213.
• İnceoğlu, Sibel. “Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu Tasarısı Üzerine Düşünceler”, Uluslararası Kamu Denetçiliği (Ombudsmanlık) Sempozyumu, 09 Mart 2011 (İstanbul: Doğuş Üniversitesi Yayınları, 2012): 54-66.
• Kaboğlu, İbrahim, editör. Bağımsız İdari Otoriteler. İstanbul: Alkım Yayınları, 1998.
• Legatte, Paul. Le principle équité, Défendre le citoyen face a l’administration. Paris: Presses de la Renaissance, 1992.
• Legrand, André. L’Ombudsman Scandinave. Paris: LGDJ, 1970.
• Özden, Kemal. Ombudsman (Kamu Denetçisi) ve Türkiye’deki Tartışmalar. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2010.
• Renaudie, Olivier. “La genèse complexe du Défenseur des droits”, Revue française d’administration publique n° 139 (2011): 397-408.
• Rowat, Donald C., editör. The Ombudsman. London: Allen and Unwin, 1968.
• Slama, Serge. “Les pouvoirs du Défenseur des droits: une cote mal taillée?”, Revue française d’administration publique n° 139 (2011): 461-476
• Şaylan, Gencay. Değişim Küreselleşme ve Devletin Yeni İşlevi. Ankara: İmge Yayınevi, 2016.
• Temizel, Zekeriya. Yurttaşın Yönetime Karşı Korunmasında Bağımsız Bir Denetim Organı Ombudsman. İstanbul: IULA-EMME, 1997.
• Waline, Jean. Droit administratif. Paris: Dalloz, 2016.
• Viel, Marie-Thérèse ve Önüt, Lale Burcu. “Uzman İdari Kurumlar”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. 15, S. 1 (2013): 57-71.
• İnternet Kaynakları
• https://www.defenseurdesdroits.fr
• https://www.conseil-etat.fr/
• https://www.legifrance.gouv.fr
• Les autorités administratives indépendantes: évaluation d’un objet juridique non identifié, Office parlementaire d’évaluation de la législation, Assemblée nationale, n° 3166 et Sénat, n° 404, 2006, Erişim Tarihi: Aralık 10, 2024, https://www.senat.fr/rap/r05-404- 1/r05-404-1.html.
• Les autorités administratives indépendantes, Comité d’évaluation et de contrôle des politiques publiques, Assemblée nationale, n° 2925, 2010, Erişim Tarihi: Aralık 10, 2024, https://www.assemblee-nationale.fr/13/rap-info/i2925-ti.asp.
• Hakların Savunucusu 2023 Yıllık Raporu, Erişim Tarihi: Aralık 10, 2024, https://www. defenseurdesdroits.fr/rapport-annuel-dactivite-2023-596.