SAĞLIK TURİZMİ KAPSAMINDA HEKİMİN HUKUKÎ SORUMLULUĞUNA UYGULANACAK HUKUKA DAİR BAZI DEĞERLENDİRMELER

Öz

Türkiye’de sağlık turizmi, önemli bir sektör haline gelmiştir. Bununla birlikte sağlık turizmi faaliyetlerinden kaynaklanan hukukî ihtilâfların sayısında da artış olması muhtemeldir. Zira tıp bilimi, insanın biyolojik yapısı gereği riskli bir alandır ve bazı durumlarda hasta, hekimin müdahalesi nedeniyle zarar görebilir. Hasta, hekimin müdahalesinden dolayı zarar gördüğünü iddia ediyorsa farklı sebeplere dayanarak hekimin sorumluluğuna başvurabilir. Hekimin sorumluluğunun incelendiği ve yabancılık unsuru içermeyen bir uyuşmazlıkta yürütülecek hukukî süreç görece basittir; zira uygulanacak hukuk Türk hukukudur. Ancak yabancılık unsuru içeren hukukî ilişkilerde kanunlar ihtilâfı kuralları devreye girecektir. Bu kurallara göre öncelikle olaya uygulanacak hukuk belirlenmeli, uyuşmazlık da belirlenen bu hukuka göre çözüme kavuşturulmalıdır. Yurt dışından tedavi görmek amacıyla Türkiye’yi ziyaret eden sağlık turistleriyle ilgili uyuşmazlıkların sayısında artış yaşanacağı da öngörülebilir. Sayısının artacağı öngörülen bu tür uyuşmazlıklar, hekimin hukukî sorumluluğunun hangi ülke hukukuna göre belirleneceği sorununu da gündeme getirecektir. Bu bağlamda sağlık turizmi faaliyetlerinden doğan bu tür uyuşmazlıkların çözümünde uygulanacak hukukun belirlenmesi de önem arz etmektedir. Farklı disiplinleri ilgilendiren konunun sınırlandırılması gerekmektedir. Bu çerçevede, öncelikle çalışmamızda ele alınan hekimin serbest çalışan bir hekim olduğu varsayımından hareket edilmiştir. Zira serbest çalışan hekim ile hasta arasındaki ilişki, temelde hekimlik sözleşmesinden doğmaktadır. Çalışmamıza konu edilen sağlık turisti ise yurt dışından Türkiye’ye sağlık hizmeti almak amacıyla kendi çabalarıyla gelen kişidir. Bu nedenle, çalışmamızın kapsamına yalnızca, hasta-hekim ilişkisinin hekimlik sözleşmesi ile kurulduğu ve bu ilişkide yabancılık unsurunun mevcut olduğu uyuşmazlıklar dâhil edilmiştir. Dolayısıyla yurt dışından paket tur sözleşmesiyle sağlık hizmeti almaya gelinen uyuşmazlıklar kapsam dışı bırakılmıştır. Zira paket tur sözleşmeleriyle ilgili özel bir yasal düzenleme bulunmaktadır. Dolayısıyla çalışmamızın kapsamı belirlenirken hasta-hekim ilişkisinin ve aralarındaki sözleşmenin hukukî niteliği ile hukukî sorumluluğun dayanağı yönünden karışıklık yaşanmaması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Turizmi
• Hekim
• Hukukî Sorumluluk
• Kanunlar İhtilafı
• Malpraktis

Etik Beyan

Bu çalışma, Antalya Bilim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Özel Hukuk Ana Bilim Dalı bünyesinde Dr. Öğretim Üyesi Güven YARAR danışmanlığında Sezgin KARMA tarafından hazırlanan ve oybirliğiyle kabul edilen Sağlık Turizmi Kapsamında Hekimlerin Hukukî Sorumluluklarının Maddî Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Yönünden Değerlendirilmesi adlı yüksek lisans tezinden türetilmiştir.

SOME CONSIDERATIONS ON THE LAW APPLICABLE TO THE LEGAL LIABILITY OF PHYSICIANS IN THE SCOPE OF HEALTH TOURISM

Öz

As health tourism become more popular in Türkiye, it is likely that there will be an increase in legal disputes related to them. Due to the biological nature of humans, medical science is inherently risky and in some cases, a patient may be harmed as a result of the physician’s intervention. If the patient is harmed because of the physician’s intervention, they may seek the physician’s liability on various grounds. While the legal process for disputes related to physician’s liability without a foreign element is relatively simple. But if the dispute with a foreign element, the Conflict of Laws rules will be in effect. According to Conflict of Laws rules, the applicable law must be determined and the dispute should be resolved via that law. It is expected that there will be an increase in the number of disputes with a foreign element as more health tourists visit Türkiye for medical treatment. In this context, determining the applicable law in resolving health tourism related disputes has gained importance. This study has been limited in certain aspects. First, the physician addressed in this study is a self-employed physician. This is because the relationship between a self-employed physician and a patient is governed by a medical contract. In this study, the term “health tourist” refers to people who come to Türkiye for medical treatment on their own from abroad. Therefore, the scope of this study is limited to disputes in which the physician-patient relationship is established via a medical contract and includes a foreign element. So, disputes arising from health services obtained through package tour contracts are excluded. This is because a legal regulation has been enacted for package tour contracts.

Anahtar Kelimeler

• Health Tourism
• Physician
• Civil Liability
• Conflict of Laws
• Malpractice

Kaynakça

1. Akkurt, Sinan Sami, Erdoğan, Kemal ve Tokat, Hüseyin. Borçlar Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
2. Aktaş İncel, Hatice Nur. Tıbbi Malpraktiste Sorumluluk ve Komplikasyon. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
3. Antalya, Gökhan. Marmara Hukuk Yorumu - Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt: V/1,2. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
4. Arslan, Firdevs. “Hekimin Sorumluluğunun Belirlenmesi Bakımından Hekim ile Hasta Arasındaki İlişkinin Hukukî Mahiyeti”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 26, S. 1, (2020): 400-422.
5. Arslan, İlyas. “5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Uyarınca Sözleşmeden Doğan Borç İlişkilerinde Zımnî Hukuk Seçimi”, Public and Private International Law Bulletin 33, S. 2, (2013): 1-41.
6. Ayan, Mehmet. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi, 12. Baskı, 2020.
7. Ayan, Mehmet. Tıbbî Müdahalelerden Doğan Hukukî Sorumluluk. Ankara: Kazancı Yayınları, 1991.
8. Aygün, Mesut. “MÖHUK Md 24/4. Fıkra Uyarınca En Sıkı İlişkili Hukuk ve Değişiklik Önerisi”, 10. Yılında Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun. Tanrıbilir, Feriha Bilge ve Gümüşlü Tunçağıl, Gülce, editör. Ankara: Adalet Yayınevi, 2018.

9. Briggs. Adrian. The Conflict of Laws. Oxford: Oxford University Press, 2013.
10. Burnett, John J. ve Bender Baker, Heather. “Assessing the Travel-Related Behaviors of the Mobility-Disabled Consumer”, Journal of Travel Research 40, S. 1 (2001): 4-11.
11. Bülbül, Fevzi. Sağlık Turizminin Türkiye’deki Gelişimi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi, 2015).
12. Can, Hacı ve Tuna, Ekin. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Adalet Yayınevi, 2019.
13. Cek, Nina. “The Standards of Proof in Medical Malpractice Cases”, Medicine, Law & Society 13, S. 2, (2020): 173-196.
14. Connell, John. Medical Tourism. Oxfordshire: CABI, 2011.
15. Çelik, Çelik Ahmet. Tazminat ve Alacaklarda Sorumluluk ve Zamanaşımı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
16. Çelikel, Aysel ve Erdem, B. Bahadır. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2022.
17. Çetiner, Bilgehan, Furrer, Andreas ve Müller-Chen, Markus. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
18. Demir, Bayram. “Sağlık Turizmine Dair”, Sağlık Turizminde Öne Çıkan Ülkeler Sağlık Sistemleri ve Dünya Sağlık Turizmindeki Yerleri. Yıldız, Ahmet, editör. Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2020.
19. Demirkol, Berk. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 24. Maddesi Çerçevesinde Sözleşmeye Uygulanacak Hukuk. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2014.
20. Doğan, Murat, Şahan, Gökhan ve Atamulu, İsmail. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
21. Doğan, Vahit, Kahveci, Seydi ve Durgun, Mehmet. Milletlerarası Ticaret Hukuku. Ankara: Savaş Kitap, 2020.
22. Doğan, Vahit, Yılmaz, Alper Çağrı ve Ayhan İzmirli, Lale. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Savaş Kitap, 2023.
23. Doğan, Vahit. “Milletlerarası Özel Hukukta Zayıf Âkit Tarafın Korunması”, Public and Private International Law Bulletin 15, S. 1-2, (1995): 21-42.
24. Doğramacı, Yakup Gökhan. Tıbbi Uygulamadan Kaynaklanan Manevi Tazminat. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2022.
25. Ekingen, Erhan. “Türkiye Sağlık Turizmi ve Sağlık Sistemi”, Sağlık Turizminde Öne Çıkan Ülkeler Sağlık Sistemleri ve Dünya Sağlık Turizmindeki Yerleri. Yıldız, Ahmet, editör. Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2020.
26. Eren, Fikret ve Dönmez, Ünsal. Eren Borçlar Hukuku Şerhi Cilt II. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
27. Eren, Fikret ve Dönmez, Ünsal. Eren Borçlar Hukuku Şerhi Cilt III. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
28. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Legem Yayınevi, 2023.
29. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Özel Hükümler. Ankara: Legem Yayınları, 2023.
30. Ghaith, Summer, Moore, Gregory P., Colbenson, Kristina M. ve Lindor, Rachel A. “Charting Practices to Protect Against Malpractice: Case Reviews and Learning Points”, Western Journal of Emergency Medicine 23, S. 3, (2022): 412-417.
31. Gökcan, Hasan Tahsin. Tıbbî Müdahaleden Doğan Hukukî ve Cezaî Sorumluluk. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2017.
32. Gönenç, Fulya İlçin. “Hukukî ve Etik Boyutuyla Medikal Turizm”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 22, S. 3 (2016): 1173-1184.
33. Gümüş, Mustafa Alper. Borçlar Hukukunun Genel Hükümleri. Ankara: Yetkin Yayınları, 2021.
34. Günergök, Özcan ve Kayıhan, Şaban. Borçlar Hukuku Dersleri (Genel Hükümler). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2024.
35. Güngör, Gülin. Türk Milletlerarası Özel Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
36. Hakeri, Hakan. Tıp Hukuku El Kitabı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
37. Hakeri, Hakan. Tıp Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2020.
38. Hanyaloğlu, Ayşe Gül. Malpraktis, Hekimler İçin Hukuksal Yaklaşım ve Sigorta Rehberi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi, 2011.
39. Hatemi, Hüseyin ve Gökyayla, K. Emre. Borçlar Hukuku Genel Bölüm. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2021.
40. Kantarcı, Hasan Bülent ve Kurban, Adil. “The Healthcare Export and the Potential of Health Tourism in Turkey”, The Business & Management Review 5, (2014): 417-422.
41. Kara, Doğan. “Vekâlet Sözleşmesine Uygulanacak Hukuk”, Public and Private International Law Bulletin 39, S. 1, (2019): 145-188.
42. Karan, Yeliz. “Haksız Fiil Sorumluluğu ile Sözleşmeden Doğan Sorumluluğun Karşılaştırılması”, Mustafa Dural’a Armağan, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2013.
43. Kayar, İsmail. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Genel Hükümler - Özel Borç İlişkileri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
44. Kılıçoğlu, Ahmet M. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Turhan Kitabevi, 2021.
45. Kırlı Aydemir, Deniz Defne. “Uluslararası Sağlık Turizminin Türk Milletlerarası Özel Hukukunun İlgili Maddeleri Kapsamında Değerlendirilmesi”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2, S. 2 (2014).
46. Koru, Onur. “Tıbbî Müdahalenin Hukuka Uygunluğu: Endikasyon Şartı”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12, S. 2, (2021): 79-103.
47. Koyuncu Aktaş, Nihan. Hekimin Özen Borcuna Aykırılıktan Doğan Sözleşmesel Sorumluluğu. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2020.
48. Nomer, Ergin. Devletler Hususi Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2017.
49. Nomer, Haluk N. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2021.
50. Oğuzman, M. Kemal ve Öz, M. Turgut. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt - 2. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2021.
51. Önal, Ali. “Türk Hukuku ve AB Düzenlemeleri Çerçevesinde Vekâletsiz İş Görmeye Uygulanacak Hukuk”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Prof. Dr. Cevdet Yavuz’a Armağan) 22, S. 3, (2016): 2161-2190.
52. Özcan Büyüktanır, Burcu G. ve Okyar, Dilâ. Tıp Hukuku Kısa Ders Kitabı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
53. Özdemir Kocasakal, Hatice. “Sözleşmelere Uygulanacak Hukukun MÖHUK m. 24 Çerçevesinde Tespiti ve Üçüncü Devletin Doğrudan Uygulanan Kuralları”, Public and Private International Law Bulletin 30, S. 1-2, (2010): 27-88.
54. Özdemir, Gençer. Tıbbi Müdahale Hatalarından Doğan Maddi Tazminat Sorumluluğu. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
55. Özdemir, Hayrunnisa. “Hekimin Hukukî Sorumluluğu”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11, S. 1 (2016): 33-81.
56. Öztürk, Necla. Milletlerarası Özel Hukukta Aile Kurma Amaçlı Evlilik Benzeri Yaşam Modelleri. Ankara, Adalet Yayınevi, 2015.
57. Rogerson, Pippa. Collier’s Conflict of Laws. Cambridge: Cambridge University Press, 2013.
58. Saatcıoğlu, Onur Can. “Haksız Fiilden Doğan Talep Haklarına Uygulanacak Hukukun Tespitinde “Fer’i Bağlanma” Yöntemi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 25, S. 1, (2021): 211-242.
59. Sağlam, İpek. “Defansif Tıp Uygulamaları ve Hekimin Mesleki Sorumluluk Sigortası”, Sorumluluk Hukuku Sempozyumu-II Bildiri Kitabı. Öğüz, Tufan ve Öz, Kerem, editör. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2023.
60. Savaş, Halide. Yargıya Yansıyan Tıbbî Müdahale Hataları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
61. Sert Canpolat, Selin. “Özel Hastahanelerde Çalışan Doktorların ve Sağlık Personelinin Sorumluluklarının Değerlendirilmesi Bakımından Bir Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararının İncelenmesi”, Terazi Hukuk Dergisi 3, S. 25, (2008): 39-49.
62. Smith, Melanie ve Kelly, Catherine. “Holistic Tourism: Journeys of the Self?”, Tourism Recreation Research 31, S. 1 (2006): 15-24.
63. Stauch, Marc S. “Medical Malpractice and Compensation in Germany”, Chicago-Kent Law Review 86, S. 3, (2011): 1139-1168.
64. Şanlı, Cemal, Esen, Emre ve Ataman-Figanmeşe, İnci. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2023.
65. Tanrıbilir, Feriha Bilge. “5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un Genel Hükümlerinde Yapılan Değişiklikler Üzerine”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 87, (2010): 195-227.
66. Tarman, Zeynep Derya. “5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) Uyarınca Yabancılık Unsuru Taşıyan Akdi Borç İlişkilerinde Hukuk Seçimi”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 26, S. 1, (2010): 143-171.
67. Tarman, Zeynep Derya. “Milletlerarası Özel Hukukta Tüketicinin Korunması”, Public and Private International Law Bulletin 39, S. 1, (2019): 325-356.
68. Tavlı, Nur. Tıbbi Müdahalelerde Karar Vericiler ve Rıza. Ankara: Bilge Yayınevi, 2022.
69. Tekinalp, Gülören. Milletlerarası Özel Hukuk Bağlama ve Usul Hukuku Kuralları. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2020.
70. Tengilimoğlu, Dilaver ve Tosun, Nurperihan. “İleri Yaş ve Engelli Turizmi”, Sağlık Turizmi. Tengilimoğlu, Dilaver, editör. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2020.
71. Toker, Ali Gümrah. “5718 Sayılı MÖHUK’ta Düzenlenen Tüketicinin Korunmasına Yönelik Hükümler”, İzmir Barosu Dergisi 81, S. 3, (2016): 11-74.
72. Tuztaş, Hüseyin. Bedensel Zararlar ve Tazminat Davaları. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
73. Tütüncübaşı, Uğur. Akit Dışı Borç İlişkilerinde Hukuk Seçme Serbestisi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2018.
74. Uyanık, Ayfer. “Sağlık Turizmi Hukuku”, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, S. 36 (2015): 88-91.
75. Van Calster, Geert. European Private International Law. Portland: Hart Publishing, 2016.
76. Yavuz İpekyüz, Filiz. “Hekimin Tazminat Sorumluluğu”, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 20, S. 33, (2015): 19-61.
77. Yavuz, Nihat. Borçlar Hukuku El Kitabı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
78. Yöney, Can. Yabancı Hukukun Uygulanması. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
79. Yördem, Yılmaz. “Hekimin Hatalı Tıbbî Uygulamaya Bağlı Hukukî Sorumluluğu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 39, (2019): 129-155.
80. Yücesoy Yılmaz, Yasemin. “Hekim Aleyhine Açılan Tazminat Davalarında Zamanaşımı Uygulaması”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 23, (2015): 114-121.
81. Zevkliler, Aydın ve Gökyayla, K. Emre. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2021.
82. T.C. Ticaret Bakanlığı haberi. Erişim Tarihi: Ocak 22, 2025. https://ticaret.gov.tr/haberler/ saglik-turizminde-kuresel-merkez-turkiye T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2023 yılı için hazırlanan Türkiye Turizm Stratejisi. Erişim Tarihi: Ocak, 22, 2025, http://www.sp.gov.tr/upload/xSPTemelBelge/ files/J4WC8+20070302-17-1.pdf
83. Yabancı basında çıkan ve Türkiye’de tıbbî müdahale uygulandıktan sonra hayatını kaybeden bir sağlık turistine ilişkin haber. Erişim Tarihi: Ocak 30, 2025, https://www.theguardian. com/news/2021/feb/09/brazilian-butt-lift-worlds-most-dangerous-cosmeticsurgery