A BRIEF OVERVIEW OF GENERAL MORALITY AND ITS PROTECTION WITHIN THE SCOPE OF ADMINISTRATIVE LAW

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 1, 341 - 369, 15.07.2025

Cem Çulha

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1676098

Öz

Morality is a concept among the basic terms of social sciences. In this respect, it is also used in the field of law, which is a branch of social science, and it is encountered both in public law and private law. The aforementioned situation actually points to the close relationship between the rules of law and the rules of morality. This close relationship is a result of the common points between both rules. Both the rules of law and the rules of morality are rules that regulate social life and determine what should be and affect each other mutually. General morality is also a result of this interaction. Because general morality is accepted as one of the reflections of moral rules in the field of law. Considering the Constitution and the laws, it would not be wrong to say that the concept of general morality is frequently used especially in the fields of administrative law, criminal law and constitutional law, which are all fields of public law. In
terms of administrative law, public order and law enforcement activities of the administration are the most common areas where general morality is encountered. Although there are opinions in the doctrine that consider general morality as an element of public order, there are also opinions that do not accept this. However, the majority opinion is in favour of considering general morality as an element of public order based on expanding concept of public order. The fact that general morality is a reason for the limitation of fundemental rights and freedoms in the context of constitutional law has brought along the consideration of this concept within the scope of the law enforcement activities of the administration. In this respect, it is necessary to evaluate the issue of general morality based on the legal regulations in our country. The issue of children, who are the group that will be most adversely affected by activities contrary to general morality, is another topic. Although the existence of discretionary power is accepted in the court decisions that address the issue on the axis of the impact on fundamental rights and freedoms due to the broad and variable structure of general morality concept, it is also seen that this power is limited to certain extent.

Anahtar Kelimeler

General Morality , Public Order , Law Enforcement , Administration , Right , Freedom

İDARE HUKUKU KAPSAMINDA GENEL AHLAK VE GENEL AHLAKIN KORUNMASINA KISA BİR BAKIŞ

Öz

Ahlak, sosyal bilim dallarının temel terimleri arasında yer alan bir kavramdır. Bu açıdan bir sosyal bilim dalı olan hukuk alanında da kullanımı söz konusu olup hem kamu hukuku hem de özel hukuk alanında karşımıza çıkmaktadır. Sözü edilen durum aslında hukuk kurallarıyla ahlak kuralları arasındaki yakın ilişkiye de işaret etmektedir. Bu yakın ilişkiyse her iki kural arasındaki ortak noktaların bir sonucudur. Gerek hukuk kuralları gerekse ahlak kuralları toplumsal yaşamı düzenleyen, olması gerekeni belirleyen kurallar olup birbirlerini karşılıklı olarak da etkilemektedir. Genel ahlak da bu etkileşimin bir sonucudur. Zira genel ahlak, ahlak kurallarının hukuk alanındaki yansıma şekillerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Anayasayı ve kanunları göz önünde bulundurduğumuzda genel ahlak kavramının özellikle birer kamu hukuku alanı olan idare hukuku, ceza hukuku ve anayasa hukuku alanında sıklıkla kullanıldığını söylemek yanlış olmayacaktır. İdare hukuku bakımından genel ahlakın karşımıza en çok çıktığı alanlar kamu düzeni ve idarenin kolluk faaliyetleridir. Doktrinde genel ahlakı bir kamu düzeni unsuru olarak ele alan görüşler olduğu gibi bunu kabul etmeyen görüşler de mevcuttur. Ancak çoğunluk görüşü, genişleyen kamu düzeni kavramından bahisle genel ahlakı bir kamu düzeni unsuru olarak görme yönündedir. Genel ahlakın anayasa hukuku bağlamında temel hak ve hürriyetlerin sınırlama sebebi olması bu kavramın idarenin kolluk faaliyetleri kapsamında ele alınmasını da beraberinde getirmiştir. Bu bakımından ülkemizdeki kanuni düzenlemelerden hareketle genel ahlak konusunun değerlendirilmesi gerekmektedir. Genel ahlaka aykırı faaliyetlerden en çok olumsuz etkilenecek kesim olan çocukların konumu da bir diğer başlıktır. Konuyu temel hak ve hürriyetlere etki ekseninde ele alan yargı kararlarında genel ahlak kavramının geniş ve değişken yapısı nedeniyle takdir yetkisinin varlığı kabul edilmekle birlikte bu yetkinin belli ölçülerde sınırlandırıldığı da görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Genel Ahlak , Kamu Düzeni , Kolluk , İdare , Hak , Hürriyet

Kaynakça

• Akgüner, Tayfun. İdare Hukuku Dersleri. İstanbul: Der Yayınları, 2017.
• Aktaş, Sururi ve Akkoyunlu, Sencer Abdullah. “İdari Kolluk Faaliyetlerinin Temel Anayasal Sınırları Olarak Kanunilik ve Ölçülülük İlkeleri.” Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 20, Sayı: 1-2 (2016): 1-25.
• Akyılmaz, Bahtiyar, Sezginer, Murat ve Kaya, Cemil, Türk İdare Hukuku Dersleri. Ankara: Savaş Kitabevi, 2020.
• Atakan, Arda. “Kamu Düzeni Kavramı.”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 1-2 (2007): 59-136.
• Aydın, Oya. “Genel Ahlak, Hukuk ve Cinsellik.”, Mülkiye Dergisi, Cilt: 37, Sayı: 4 (2013): 139-148.
• Ayyıldız, Hakan.”Kolluk Faaliyetinin Denetimi Hakkında Genel Bir Değerlendirme.”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Cilt: 32, Sayı: 143 (2019): 143-180.
• Bayra, Adem Ersin. “Hak ve Özgürlükleri Sınırlandıran Kavramların Tasnifi ve Derecelendirilmesi-I: Kamu Düzeni ve Kamu Düzeniyle İlgili Kavramlar.”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 2 (2020): 45-72.
• Boz, Selman Sacit. İdare Hukuku Açısından Kamu Düzeni Unsurları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2020.
• Bulut, Nihat. “Hak ve Özgürlüklerin Sınırlandırılma Nedeni Olarak Genel Ahlak.”, Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 1-2 (2000): 29-42.
• Can, Osman. “Anayasa Değişikliği ve Düşünceyi Açıklama Özgürlüğü.”, Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 1 (2002): 503-531.
• Çağlayan, Ramazan. İdare Hukuku Dersleri. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• Ertaş, Türker. “İfade Özgürlüğü ve Müstehcenlik: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarına ve Türk Ceza Kanunu’nda Düzenlenen Müstehcenlik Suçuna İlişkin Bazı Gözlem ve Değerlendirmeler.”, Ceza Hukuku Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 18 (2012): 192- 224.
• Fendoğlu, Hasan Tahsin. “2001 Anayasa Değişikliği Bağlamında Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması (Ay. md. 13).”, Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt: 19, Sayı: 1 (2001): 111-148.
• Gözler, Kemal ve Kaplan, Gürsel. İdare Hukuku Dersleri. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2024.
• Gözübüyük, A. Şeref ve Tan, Turgut. İdare Hukuku Cilt I Genel Esaslar. Ankara: Turhan Kitabevi, 2021.
• Güloğlu, Yavuz. “Ahlak Kurallarının Türk Hukuk Sistemine Etkisi.”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 10, Sayı: 2 (2020): 1-18.
• Hafızoğulları, Zeki. “İnsan Hakları, Polis Görevi ve Yetkisi.”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 44, Sayı: 1-4 (1995): 565-585.
• Koyuncu Gülseven, Ayşe Seda. “Genel Ahlak ve İfade Özgürlüğü.” İnsan Hakları Çalışma Metinleri: 10 Cilt: 1, Sayı: 1 (2008): 1-40.
• Okay Tekinsoy, Özge. İdare Hukukunda Kamu Düzeni Kavramı. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2011.
• Özdemir, Ali. “Kamu Düzeni ve Kamu Güvenliği Kavramlarına Analitik Bir Yaklaşım (Toplantı ve Gösteri Yürüyüşünün Sınırlandırılması Örneği).”, International Journal of Legal Progress, Cilt: 2, Sayı: 2 (2016): 78-115.
• Samur, Mehmet Cihat. İdarenin Kolluk Faaliyeti Olarak Genel Ahlakın Korunması. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2024.
• Sancakdar, Oğuz, Önüt, Lale Burcu, Us Doğan, Eser, Kasapoğlu Turhan, Mine ve Seyhan, Serkan. İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2020.
• Sert, Cennet. İfade Özgürlüğünün Genel Ahlak Nedeniyle Sınırlanması. Ankara: Yetkin Yayınları, 2020.
• Tarhanlı, İştar. “Sinemada Sansür Üstüne.” İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 1-3 (1983): 123-132.
• Ulusoy, Ali D.. Türk İdare Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
• Ulusoy, Sümeyye. İfade Hürriyetinin Genel Ahlakın Korunması Sebebiyle Sınırlandırılması. Ankara: Yetkin Yayınları, 2021.
• Üskül Engin, Zeynep. “Toplumsal Ahlak ve Hukukun Kesiştiği Noktada Kadın Sorunsalı.”, Hukuka Felsefi ve Sosyolojik Bakışlar-6 Bildirisi, Cilt: 26, Sayı: 1 (2014): 123- 137.
• Wade, H.W.R. ve Forsyth, C.F. Administrative Law. Oxford: Oxford University Press, 2014.
• Yaşar Şatıroğlu, Pınar. “‘Genel Ahlak’ Kavramının Belirsizliğinin Aşılması ve İdari Kolluk Düzenlemelerinde Somutlaştırılması.”, Prof. Dr. Metin Günday Armağanı, Cilt: 2, Sayı: 1 (2020): 1469-1500.
• Yaşar, Hasan Nuri. İdare Hukuku. İstanbul: Der Yayınları, 2024.
• https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/.
• https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/.
• https://hudoc.echr.coe.int/.
• https://www.lexpera.com.tr/.
• https://emsal.uyap.gov.tr/.
• https://www.rtuk.gov.tr/ust-kurul-kararlari.
• https://sozluk.gov.tr/.