HUKUK DİLİNDE EDİMBİLİMSEL BİR KULLANIMIN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 797 - 823, 26.12.2025

Ali Sağlam

https://doi.org/10.54704/akdhfd.1746559

Öz

Dil, işlevsel açıdan bildirimde bulunmanın yanı sıra sözcelemler aracılığıyla edimde bulunmamıza da imkân tanır. İletişimde bağlama merkezi bir rol atfederek bildirimlerle sınırlı kalmayan kullanımları inceleyen edimbilim, gündelik dil üzerine odaklanan düşünürlerin çalışmalarıyla gelişen bir dilbilim dalıdır. Dilin edimde bulunmaya imkân tanıyan işlevi, edimbilimin erken dönem temsilcilerinden John L. Austin tarafından söz edimleri kuramında açıklanmıştır. Edimbilimin bir diğer önemli ismi John R. Searle ise dolaylı söz edimleri olarak isimlendirdiği ima, ironi ve metafor gibi kullanımlarda söz edimlerinin söylenenden fazlasını içerdiği durumlara işaret etmektedir. Bu tip kullanımlarda, söylenen ile kastedilen arasında biçimsel açıdan uyumsuzluk bulunur. Makalemizde de idare hukuku kapsamındaki iletişim süreçlerinde, hukuk profesyonellerine iletilen ve “kastedilen anlam” ile “anlatım biçimi” arasında bir tür uyumsuzluk bulunan hukuki görüş taleplerinin edimbilimsel kullanımları incelenmektedir. İletişim sürecinin bir ucunda idare içerisinde danışılan hukukçu; diğer ucunda ise yine aynı idare içerisinde çalışan ve görüş talebini ileten personel yer almaktadır. Hukuk edimbilimi bağlamında söz konusu talepler, biçimsel açıdan görüş talebi görünümünde olmasına karşın mevzuatın semantik anlamını aşan nitelikteki kullanımlar olarak farklı amaçlarla muhataba iletilmektedir. Mali, hukuki ya da cezai açıdan yüksek sorumluluk gerektiren durumlarda, danışan pozisyonundaki görevlinin takdir yetkisini kullanmama yönündeki isteksizliği bu amaçlar arasında sayılabilir. Tesis edilmesi gereken işlem öncesinde inceleme ve araştırma yapmak yerine konunun görüş talebi olarak doğrudan hukuk profesyoneline iletilmesi de diğer bir sebep olarak gösterilebilir. Anılan hukuki olgu John L. Austin ve John R. Searle’ün yanı sıra H. Paul Grice’ın sezdirim kuramı çerçevesinde de çalışmamızda ele alınmaktadır. Grice, literal anlamla kastedilen anlam arasındaki uyumsuzluğa rağmen iletişimin hangi ilkeler ışığında gerçekleştiğini kuramında açıklamaktadır. Grice tarafından tespit edilen ilkelerin ihlali dolayısıyla ortaya çıkan manipülatif konuşmanın doğasını tartışan Justin D'Ambrosio’nun görüşleri de incelediğimiz edimbilimsel kullanım bakımından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hukuki Görüş , Hukuk Edimbilim , Dolaylı Sözedimi , Hukuki Edimsel , Manipülatif Hukuki Konuşma

Teşekkür

Köln Üniversitesi kaynaklarından istifade etmeme imkân tanıyan Prof. Dr. Klaus von Heusinger’e teşekkür ederim.

AN EXAMINATION OF A PRAGMATIC USAGE IN LEGAL LANGUAGE

Öz

Pragmatics is a branch of linguistics that studies usages not limited to statements by assigning a central role to context in communication. The function of language that enables acts was outlined in the theory of speech acts by John L. Austin, one of the early representatives of pragmatics. Another notable philosopher in pragmatics, John R. Searle, points to situations where speech acts contain more than what is said, such as in the usages of implication, irony, and metaphor, which he refers to as indirect speech acts. In such cases, a formal discrepancy arises between what is said and what is meant. In this article, we examine the pragmatic usages of legal opinion requests sent to legal professionals within the scope of administrative law, where there is a kind of discrepancy between the “intended meaning” and the “form of expression.” In the context of legal pragmatics, such requests are conveyed to the addressee for a variety of purposes as uses that extend beyond the semantic meaning of the regulation, despite appearing to be requests for opinions from a formal point of view. In circumstances where the exercise of discretion by the officer could result in significant financial, legal, or criminal liability, the officer's reluctance to exercise such discretion should be analyzed in this context. Our study discusses the aforementioned legal phenomenon in the context of the ideas of John L. Austin and John R. Searle, as well as H. Paul Grice's theory of implicature. In his theory, Grice explains how communication can take place despite discrepancies between literal and intended meanings. Justin D'Ambrosio's views on manipulative speech as a consequence of violations of Gricean maxims are also significant in the context of the pragmatic usages under examination.

Anahtar Kelimeler

Legal Opinion , Legal Pragmatics , Indirect Speech Act , Legal Performative , Manipulative Legal Speech

Kaynakça

• Akyılmaz, Bahtiyar, Sezginer, Murat ve Kaya, Cemil. Türk İdare Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Austin, John L. Söylemek ve Yapmak. Çeviren Aysever, R. Levent. İstanbul: Metis Yayınları, 2017.
• Ayer, Alfred J. “Viyana Çevresi”. İçinde Felsefede Devrim - Analitik Felsefenin Doğuşu, editör Ayer, Alfred J, çeviren Demir, Ebubekir, 69-82. Ankara: Fol Kitap, 2021.
• Aysever, R. Levent. “Dil Felsefesi, Söz Edimleri Kuramı ve John R. Searle”. İçinde Söz Edimleri - Bir Dil Felsefesi Denemesi. Ankara: Ayraç Yayınevi, 2000.
• Birner, Betty J. Introduction to Pragmatics. Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2013.
• Capone, Alessandro ve Poggi, Francesca editör. Pragmatics and Law Philosophical Perspectives. Perspectives in Pragmatics, Philosophy & Psychology. Cham: Springer International Publishing, 2016.
• Carrilho, Manuel Maria. “Pragmatik ya da Dil Yoluyla Eylem: Austin ve Searle”. İçinde Söz Edimleri - Seçilmiş Yazılar, çeviren Altınörs, Atakan, 81-108. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2019.
• Cevizci, Ahmet. “Pragmatik”. İçinde Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Say Yayınları, 2019.
• Chapman, Siobhan. Pragmatics. Hampshire: Palgrave Macmillan, 2011.
• D’Ambrosio, Justin. “A Theory of Manipulative Speech”. Erişim 08 Temmuz 2025. https://philpapers.org/archive/DAMATO-4.pdf.
• Elbourne, Paul. Anlam - Anlambilime Giriş. Çeviren Demirekin, Murat. İstanbul: The Kitap, 2020.
• Fiorito, Lorenzo. “On Performatives in Legal Discourse”. 2009. https://www.academia. edu/65282283/On_Performatives_in_Legal_Discourse.
• Grice, H. Paul. “Logic and Conversation”. İçinde Studies in the Way of Words, 22-40. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1989 (“Mantık ve Konuşma.”, Çeviren Yavuz, Alper. Posseible: Felsefe Dergisi 11, S. 1 (2022): 71-87).
• Huang, Yang. Pragmatics. Oxford: Oxford University Press, 2007.
• Kılıç, Muharrem. Hukuksal Aklın Sosyo-Politik Bağlamı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2018.
• Kurzon, Dennis ve Kryk-Kastovsky, Barbara, editör. Legal Pragmatics. Pragmatics & Beyond New Series. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 2018.
• Leung, Janny ve Durant, Alan. “Pragmatics in Legal Interpretation”. İçinde The Routledge Handbook of Pragmatics, editör Barron, Anne, Gu, Yueguo ve Steen, Gerard, 535-49. Routledge Handbooks in Applied Linguistics. London New York: Routledge, Taylor & Francis Group, 2017.
• Levinson, Stephen C. Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Press, 1983. Marmor, Andrei. “The Pragmatics of Legal Language.”, Ratio Juris 21, S. 4 (Aralık 2008): 423-52.
• Morris, Charles W. “Foundations of the Theory of Signs”. İçinde International Encyclopedia of Unified Science, editör Neurath, Otto, 1-59. Chicago: Chicago University Press, 1938.
• Palmer, Frank Robert. Semantik - Yeni Bir Anlambilim Projesi. Çeviren Ertürk, Ramazan. Ankara: Fol Kitap, 2020.
• Poggi, Francesca. “Law and Conversational Implicatures.”, International Journal for the Semiotics of Law - Revue Internationale de Sémiotique Juridique 24, S. 1 (Mart 2011): 21-40.
• Récanati, François. “Mantıkçı Pozitivizmden Gündelik Dilci Felsefeye: Pragmatiğin Doğuşu”. İçinde Söz Edimleri- Seçilmiş Yazılar, çeviren Altınörs, Atakan, 9-36. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2019.
• Rifat, Mehmet. Göstergebilimin ABC’si. İstanbul: Say Yayınları, 2014. Rossi, Jean-Gérard. Analitik Felsefe. Çeviren Atakan Altınörs. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2013.
• Searle, John R. “Austin on Locutionary and Illocutionary Acts.”, The Philosophical Review 77, S. 4 (Ekim 1968): 405-24.
• Searle, John R. Mind, Language and Society: Philosophy in the Real World. New York (N.Y.): Basic books, 1998.
• Searle, John R. Söylemek ve Anlatmaya Çalışmak. Çeviren Aysever, R. Levent. Ankara: BilgeSu Yayıncılık, 2011.
• Searle, John R. Söz Edimleri - Bir Dil Felsefesi Denemesi. Çeviren Aysever, R. Levent. Ankara: Ayraç Yayınevi, 2000.
• Searle, John R. Zihin Dil ve Toplum. Çeviren Tural, Alaattin. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2015.
• Searle, John R. ve Vanderveken, Daniel. Foundations of Illocutionary Logic. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
• Yılmaz, Engin. Edimbilimine Giriş: Kavram Kuram Uygulama. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2021.
• Adalet Bakanlığı. “Hukuki Görüş Bürosu.” Erişim Tarihi: Temmuz 14, 2025. https:// hhgm.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/hukuki-gorus-burosu/.
• Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlüğü. “Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuki Görüş Yönergesi.” Erişim Tarihi: Temmuz 14, 2025. https://hukukmusavirligi.deu.edu.tr/wp-content/ uploads/2025/02/Hukuki-Gorus-Yonergesi.pdf/.
• Kastamonu Üniversitesi Hukuk Müşavirliği. “Kastamonu Üniversitesi Hukuk Müşavirliği Çalışma Usul ve Esasları.” Erişim Tarihi: Temmuz 17, 2025. https://hukuk.kastamonu. edu.tr/index.php/component/content/article/muesavirligimiz-calisma-usul-veesaslari- sayfamizda-yayinlanmistir?catid=12&Itemid=101/.
• Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hukuk Müşavirliği. “T.C. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Müşavirliği Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Esaslarının Belirlenmesi Hakkındaki Yönerge.” Erişim Tarihi: Temmuz 17, 2025, https://hukukmus.gop.edu.tr/depo/menuler/birim_11351/mevzuat_49/dosya_icerik/ 4943442/mevzuat_20240502160608.pdf/.