ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI DOĞRULTUSUNDA MOBBİNG (İŞYERİNDE PSİKOLOJİK TACİZ) OLGUSU

Öz

Çalışanların manevi varlığına yönelen saldırıların başında gelen ve kısaca işyerinde psikolojik taciz olarak bilinen mobbing olgusu, işbu konuya ilişkin sosyal farkındalığın da artmasıyla son yıllarda hukuk düzeni tarafından düzenlenmekte ve bu doğrultuda da birçok akademik çalışma ve yargı kararına konu olmaktadır. Çalışmada öncelikle farklı hukuki düzenlemeler ve öğretideki görüşler ekseninde çeşitli mobbing tanımlarına yer verilerek kavramsal bir bütünlük ortaya konmaya çalışılmış, ardından Anayasa Mahkemesinin “mobbing” olgusuna yönelik geliştirmiş olduğu içtihadı incelenmiştir. Bu tanımlamaların yapılmasının ardından Türk hukukunda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 6701 Sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun mobbing olgusuna ilişkin hükümleri değerlendirilmiştir. Anayasa yargısı bakımından ise incelenmesi gereken husus, temel hak ve özgürlüklerdir. “Mobbing” teşkil eden işlem ve eylemlerin farklı birçok temel hak ve özgürlüğü ihlal ettiği ortadadır. Bu işlem ve eylemler son yıllarda bireysel başvuru yoluyla anayasa yargısının da önüne gelmekte ve bu başvuruların sonucunda anayasa yargısı mobbing vakalarına ilişkin önemli bir içtihat oluşturmaktadır. İşbu çalışmada gerek bu içtihat gerekse de bu içtihat doğrultusunda devletin başta yasal altyapı oluşturma yükümlülüğü olmak üzere işyerinde psikolojik tacizle mücadelede pozitif yükümlülüğü ele alınacaktır. Anayasanın 17. maddesinde düzenlenen maddi-manevi varlığın geliştirilmesi hakkı ve işkence yasağı, devletin pozitif yükümlülüğü bağlamında önemli bir çıkış noktası oluşturmaktadır. Aynı zamanda eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı da “mobbing” bağlamında ihlal iddialarının temelini oluşturabilmektedir. Bu kapsamda çalışmada öncelikle Anayasa Mahkemesinin erken dönem içtihadında yer alan konuya ilişkin kabul edilemezlik kararları daha sonra da “mobbing” başvuruları sonucunda verdiği ihlal kararları aktarılacak; konuya ilişkin yasal bir düzenleme yapma hususundaki devletin anayasal yükümlülüğü karşılaştırmalı bir perspektifle ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Psikolojik taciz
• bireysel başvuru
• kötü muamele
• pozitif yükümlülük
• ayrımcılık yasağı.

THE PHENOMENON OF MOBBING (PSYCHOLOGICAL HARASSMENT IN THE WORKPLACE) IN THE SCOPE OF CONSTITUTIONAL COURT DECISIONS

Öz

The phenomenon of mobbing, which is one of the foremost offences against the moral integrity of employees and is commonly known as psychological harassment in the workplace, has been regulated by the legal system in recent years, coinciding with increased social awareness of this issue. Consequently, it has been the subject of numerous academic studies and court rulings. The study first attempts to establish a conceptual framework by presenting various definitions of mobbing based on different legal regulations and academic opinions, followed by an examination of the case law developed by the Constitutional Court regarding the phenomenon of ‘mobbing’. Following these definitions, the provisions of Turkish law concerning mobbing, as set out in the Turkish Code of Obligations (No. 6098) and the Law on the Turkish Human Rights and Equality Agency (No. 6701), are evaluated. From the perspective of constitutional adjudication, the fundamental rights and freedoms are the key issues to be examined. It is evident that acts and actions constituting ‘mobbing’ violate numerous fundamental rights and freedoms. In recent years, these acts and actions have been brought before the constitutional court through individual applications, and as a result of these applications, the constitutional court has established significant case law regarding mobbing cases. This study will address both this case law and the state's positive obligation to combat psychological harassment in the workplace, primarily its obligation to establish a legal framework, in line with this case law. The right to the development of material and moral existence and the prohibition of torture, as stipulated in Article 17 of the Constitution, constitute an important starting point in the context of the state's positive obligation. At the same time, the principle of equality and the prohibition of discrimination can also form the basis of allegations of violations in the context of ‘mobbing’. In this context, the study will first present the inadmissibility decisions on the subject in the early case law of the Constitutional Court, followed by the violation decisions it issued as a result of ‘mobbing’ applications; the state's constitutional obligation to enact legislation on the subject will be examined from a comparative perspective

Anahtar Kelimeler

• psychological harassment
• individiual application
• ill-treatment
• positive obligation
• prohibition of discrimination

Kaynakça

1. Altıparmak, Kerem. “Anayasa Mahkemesinin Zor Sorusu: İşkence ve Kötü Muamele, Ama Hangisi”, Anayasa Yargısı 31, S: 1 (2015): 145-184.
2. Arslan Öncü, Gülay. Özel Yaşama ve Aile Hayatına Saygı Hakkı, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi. Ankara: Avrupa Konseyi, 2019.
3. Aufterbeck, Jan. Die Verfassungsrechtliche Schutzpflicht Für Fälle des Mobbings Am Arbeitsplatz: Verletzt der Parlamentarische Gesetzgeber Verfassungsrecht, Indem Er Mobbing Am Arbeitsplatz Keinem Speziellen Gesetz Unterwirft?. Hamburg: Verlag Dr. Kovac, 2023.
4. Badura, Peter. Staatsrecht. München: Beck, 2012.
5. Beck, Sandra. “Mobbing am Arbeitsplatz”: Präventions- und Interventionsmaßnahmen Eine kriminologisch-strafrechtliche Analyse. Baden-Baden: Tectum, 2022.
6. Becker, Martin. GG. Art.2 [Freie Entfaltung der Persönlichkeit, Recht auf Leben, körperliche Unversehrtheit, Freiheit der Person], in: Arbeitsrecht (Ed: Däubler / Hjort / Schubert / Wolmerath). Baden-Baden: Nomos, 2022.
7. Çaptuğ Dilek, Mehpare. “İşyerinde Psikolojik Tacize Maruz Kalan Kamu Personelinin İzleyebileceği Hukuki Başvuru Yolları”, Yıldırım Bayezid Üniversitesi Dergisi, Prof. Dr. Fatih UŞAN’a Dekanlıkta 10. Yıl Anısına Teşekkür Armağanı, S. 2 (2022): 359- 396.
8. Çokkaş, Yakup. Türk İdare Hukukunda Kamu Görevlisinin İfade Özgürlüğü, İstanbul: On İki Levha, 2025.

9. Çelik, Nuri, Caniklioğlu, Nurşen, Canbolat, Talat ve Özkaraca, Ercüment. İş Hukuku Dersleri, İstanbul: Beta, 2023.
10. Çetin, Evra. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 8-11 Maddeleri Bağlamında Çalışanların Hakları. İstanbul: On İki Levha, 2015.
11. Değer, Senem. İşyerinde Psikolojik Taciz. İstanbul: On İki Levha, 2024.
12. Doğan Yenisey, Kübra. “İş Kanununda Eşitlik İlkesi”, Çalışma ve Toplum 4, S. 11 (2006): 63-82.
13. Dulay Yangın, Dilek. “Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’nun İş İlişkisinde Ayrımcılık Yasağına İlişkin 2023/238 Sayılı Kararı ve Düşündürdükleri”, Sicil Dergisi, S. 50 (2023): 151-174.
14. Duygun, Ahmet Mert. “COVID-19 Salgınında Eğitim Hakkına İlişkin Devletin Pozitif Yükümlülüklerini Yeniden Düşünmek”, COVID-19 ve Hukuk Sempozyumu (Ed: Melda Sur / Mine Kasapoğlu Turhan). İstanbul: On İki Levha, 2021, 429-460.
15. Ekmekçi, Ömer, Gemalmaz, Burak, Aslan, Volkan ve Yıldız, H. Hilal. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurunun Temel Esasları ve İş ve Sosyal Güvenlik Hukukuna İlişkin Kararlar. İstanbul: On İki Levha, 2022.
16. Gören, Zafer. “Türk-Alman Hukukunda Kişiliğin Korunması”, Anayasa Yargısı Dergisi 9, S. 9 (1992): 165-184.
17. Göztepe Çelebi, Ece. “Anayasa Mahkemesinin Mobbing Başvurularına İlişkin Kararlarının Değerlendirilmesi”, Anayasa Yargısı Dergisi 31, S: 1 (2015): 323-342.
18. Hekimoğlu, Mehmet Merdan. “1982 Anayasasına Göre İnsan Hakları Kavramı”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5, S: 7 (2002): 53-70.
19. İba, Şeref ve Kılıç, Abbas. Anayasa Yargısı Dersleri. Ankara: Turhan, 2021.
20. İnceoğlu, Sibel. Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru: Türkiye ve Latin Modelleri, İstanbul: On İki Levha, 2017.
21. Kanadoğlu, Osman Korkut ve Duygun, Ahmet Mert. Anayasa Hukukunun Genel Esasları. İstanbul: On İki Levha, 2023.
22. Kanadoğlu, Korkut. Der Schutz der Privatsphäre nach der Rechtsprechung des türkischen Verfassungsgerichts (Türk Anayasa Mahkemesi’nin İçtihatlarına Göre Özel Yaşamın Korunması), Türk ve Alman Karşılaştırmalı Hukukunda Kişilik Haklarına Karşı Suçlar-Delikte gegen Persönlichkeitsrechte im türkischen-deutschen Rechtsvergleich (Ed: Duttge/Ünver). Ankara: Seçkin, 2015, 11-19.
23. Kandemir, Selin. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolunda Olağan Kanun Yollarının Tüketilmesi Kriteri. İstanbul: On İki Levha, 2023.
24. Kara, Sümeyye. İnsan Hakları Bağlamında İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2022.
25. Karan, Ulaş. “Bireysel Başvuru Kararlarında Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik İlkesi”, Anayasa Yargısı Dergisi 31, S: 1 (2015): 237-306.
26. Karan, Ulaş ve Sever, D. Çiğdem. Bir İnsan Hakları Koruma Mekanizması Olarak Ulusal Eşitlik Kurumları: Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Örneği. İstanbul: Eşit Haklar İçin İzleme Derneği, 2020.
27. Kasapoğlu Turhan, Mine. “Kamu Görevlileri Bakımından İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) ve Hukuki Korunma Yolları”, TBB Dergisi, S: 105 (2013): 89-128.
28. Kostakopolou, Dora ve Mahmoudi, Morteza. “Academic Bullying and Human Rights: Is It Time to Take Them Seriously?”, Human Rights Review 25, (2024): 45-46.
29. Limoncuoğlu, Alp. “İş Hukuku Bağlamında Psikolojik Tacizin Değerlendirilmesi ve Mağdurların Kullanabilecekleri Haklar”, TBB Dergisi, S: 105 (2013): 51-88.
30. Mimaroğlu, Hande ve Özgen, Hüseyin. “Örgütlerde Güncel Bir Sorun: Mobbing”, SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, S. 15 (2015): 201-226.
31. Sağlam, Fazıl ve Kanadoğlu, Korkut. Anayasa Yargısı Ders Notları. İstanbul: On İki Levha, 2025.
32. Sancakdar, Oğuz, Önüt, Lale Burcu, Altınok Çalışkan, Elif, Dursun Özdemir, Gizem, Seyhan, Serkan, Öztaban, Pınar ve Karaca, Egemen. Disiplin Hukuku. İstanbul: On İki Levha, 2024.
33. Savaş Kutsal, F. Burcu. “Yargıtay Kararları Işığında İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)”, Journal of Istanbul University Law Faculty (Prof. Dr. Fevzi Şahlanan’a Armağan Özel Sayısı), S: 74 (2016): 617-643.
34. Sevimli, Ahmet. “Türk Borçlar Kanunu m.417 ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Işığında Genel Olarak İşçinin Kişiliğinin Korunması”, Çalışma ve Toplum 1, S: 36 (2013): 107-148.
35. Süzek, Sarper. İş Hukuku. İstanbul: Beta, 2017.
36. Şirin, Tolga. Bireysel Başvuru Usul Hukuku, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi-7. Ankara: Avrupa Konseyi, 2018.
37. Tınaz, Pınar, Bayram, Fuat ve Ergin, Hediye. Çalışma Psikolojisi ve Hukuki Boyutlarıyla İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing). İstanbul: Beta, 2008.
38. Ugan Çatalkaya, Deniz. “İş Hukukunda Eşitlik İlkesinin İki Bileşeni: İşverenin Dar Anlamda Eşit Davranma Borcu ve Ayrım Yasağı”, Çalışma ve Toplum 2, S: 69 (2021): 859-898.
39. Ulusoy, Zeynep Duygu. “Mobbing Suç Tipi İçin Bir Analiz Denemesi”, TBB Dergisi, S: 105 (2013): 129-170.
40. Yılmaz Tekin, İmge Hazal ve Gültekin, Fatih. “İşyerinde Psikolojik Taciz ve Cumhurbaşkanlığının İş Yerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi Konulu 2025/3 Sayılı Genelgesi’ne İlişkin Değerlendirmeler”, Sicil Dergisi, S: 53 (2025): 131-154.