PROPERTY REGIME DISPUTES INVOLVING FOREIGN ELEMENTS: INTER-SYSTEM DIFFERENCES, APPLICABLE LAW, AND CERTAIN ISSUES ENCOUNTERED IN PRACTICE

Öz

Determining the law applicable to property regimes involving a foreign element is one of the most complex areas in private international law, creating significant practical difficulties due to conceptual differences between different legal systems. This poses a problem in the division of matrimonial property when marriages involving a foreign element end in divorce. While a normative and statutory property regime is adopted in Continental European law, the common law system retains a judge’s discretion within the framework of the principle of “equitable distribution”. This structural difference complicates determining the law applicable to the disposition of property in marriages where the spouses have different citizenships or residences, undermining predictability. As a result of these systemic differences, the application of different legal systems to the same concrete case can lead to contradictory results, which also violate substantive legal justice. This study will first outline the approaches to property regimes in different legal systems, and will evaluate the fundamental differences between the legal property regimes in the civil law system and the principle of equitable distribution in the common law system. Next, the issue of determining the applicable law to property regimes with foreign elements will be examined from a civil law perspective, including the provisions of European Union Regulation 2016/1103, the objective binding rules of the common law system, and the regulations in Turkish law. Finally, frequently encountered problems in practice (such as spouses concluding dower agreements, spouses acquiring Turkish citizenship later, and the scope of property regime agreements concluded in Türkiye) will be addressed, and solutions will be offered.

Anahtar Kelimeler

• Matrimonial Property Regime with a Foreign Element
• Applicable Law
• Principle of Mutability of Status
• Equitable Distribution
• Mahr (Dower) Agreement

YABANCI UNSURLU MAL REJİMİ UYUŞMAZLIKLARI: SİSTEMLER ARASI FARKLILIKLAR, UYGULANACAK HUKUK VE UYGULAMADA KARŞILAŞILAN BAZI SORUNLAR

Öz

Milletlerarası özel hukukta en karmaşık alanlardan biri olan yabancı unsurlu mal rejimlerine uygulanacak hukukun belirlenmesi, farklı hukuk sistemlerinin kavramsal farklılıkları nedeniyle uygulamada ciddi sorunlara yol açmaktadır. Bu durum, yabancılık unsuru içeren evliliklerin boşanmayla sonuçlanması hâlinde evlilik mallarının paylaştırılmasında problem teşkil etmektedir. Özellikle Kıta Avrupası hukukunda normatif ve yasal mal rejimi benimsenmişken, common law sisteminde “hakkaniyete uygun paylaşım (equitable distribution)” ilkesi çerçevesinde hâkimin takdir yetkisi bulunmaktadır. Bu yapısal farklılık, eşlerin farklı vatandaşlıklara veya yerleşim yerlerine sahip olduğu evliliklerde, malların tasfiyesinde uygulanacak hukukun tespitini güçleştirmekte ve öngörülebilirliği zayıflatmaktadır. Sistem farklılığının bir sonucu olarak, aynı somut olayda farklı hukuk düzenlerinin uygulanması hâlinde birbirinden zıt sonuçlar çıkabilmekte bu durum maddi hukuk adaletine de aykırı sonuçlar doğurmaktadır. Bu çalışmada öncelikle farklı hukuk sistemlerinin mal rejimi yaklaşımı ana hatları ile ele alınacak; civil law sistemindeki yasal mal rejimleri ile common law sistemindeki hakkaniyete uygun paylaşım ilkesi arasındaki temel farklara değinilecektir. Daha sonra, yabancı unsurlu mal rejimlerine uygulanacak hukukun tespiti meselesi civil law yaklaşımı ve Avrupa Birliğinin 2016/1103 sayılı Tüzüğü hükümleri, common law sisteminin objektif bağlama kuralları ve Türk hukukundaki düzenleme incelenecektir. Son olarak ise uygulamada sıklıkla karşılaşılan sorunlara (eşlerin mehir sözleşmesi akdetmesi, eşlerin özellikle Türk vatandaşlığını sonradan kazanması ve Türkiye’de akdedilen mal rejimi sözleşmelerinin kapsamı gibi) yer verilecek ve çözüm önerileri sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Yabancı Unsurlu Mal Rejimi
• Uygulanacak Hukuk
• Statülerin Değişebilirliği İlkesi
• Hakkaniyete Uygun Paylaşım
• Mehir Sözleşmesi

Kaynakça

1. Acabey, M. Beşir. Evlilik Birliğinde Yasal Mal Rejimi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları, 1998.
2. Acar, Faruk. “Türk Hukukunda Yasal Mal Rejimleri.” Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 35, S. 1 (2015): 145-156.
3. Acar, Faruk. Aile Hukukumuzda Aile Konutu, Mal Rejimleri, Eşin Yasal Miras Payı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
4. Akgündüz, Ahmet. İslam ve Osmanlı Hukûku Külliyâtı, Özel Hukuk-I, 2. Cild. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları, 2012.
5. Aldemir, İpek Betül. Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Taraf İradelerinin Etkisi. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
6. Altuğ, Yılmaz. “Amme İntizamı ve Tesirleri (Bir Özet)”. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 27, S. 3 (1972): 371-385.
7. Aydın, M. Akif. Türk Hukuk Tarihi. İstanbul: Beta Yayınevi, 2012.
8. Blanco, Pilar Jiménez. “Regímenes económicos matrimoniales transfronterizos”. Tirant lo Blanch, 2021: 60-110.

9. Can, Hacı ve Toker, Ali Gümrah. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Adalet Yayınevi, 2016.
10. Cin, Halil. “İslam Hukukunda Mehr”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29, S. 1-2 (1972): 199-254.
11. Cin, Halil ve Akgündüz, Ahmet. Türk Hukuk Tarihi, Cilt 2. Konya: Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1989.
12. Çakırca, Seda İrem. “Mehir Sözleşmesinin Hukuki Niteliği”. Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 121-122 (2014): 89-116.
13. Çelikel, Aysel ve Erdem, Bahadır. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta Yayınevi, 2021.
14. Damascelli, Domenico. “Determining the Applicable Law in Matrimonial Property Regimes: On the Interpretation of Article 26 Regulation (EU) No 2016/1103 in the Absence of Choice-of-Law and Common Habitual Residence”. Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht, 88, S. 2 (2024): 307-324.
15. Demir Gökyayla, Cemile. Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizinde Kamu Düzeni. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2001.
16. Dilbirliği, Muhterem. “Alman Mahkeme Kararlarındaki Mehir’in Değerlendirilmesi”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 8, S. 31 (2017): 567-590.
17. Doğan, Gökcen. “Mal Rejimi Sözleşmelerinde Sözleşme Serbestisi ve Sınırları”. Türk- Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 4, S. 1 (2022): 243-272.
18. Doğan, Vahit. Milletlerarası Özel Hukuk. Ankara: Savaş Kitabevi, 2022.
19. Dural, Mustafa, Öğüz, Tufan ve Gümüş, Mustafa Alper. Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2010.
20. Ersen Perçin, Gizem. Milletlerarası Özel Hukuk Bakımından Mal Rejimleri. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2014.
21. Franzina, Pietro. “Article 26 Applicable law in the absence of choice by the parties”, The EU Regulations on the Property Regimes of International Couples: A Commentary ed. Ilaria Viarengo, Pietro Franzina, (2020).
22. Gençcan, Ömer Uğur. Mal Rejimleri Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2023.
23. Göğer, Erdoğan. Kanunlar İhtilâfı-İçtihatlar Açısından Bağlama Kuralları. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1973.
24. Güngör, Gülin. Türk Milletlerarası Özel Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2021. Hatemi, Hüseyin. Hukuka ve Ahlâka Aykırılık Kavramı ve Sonuçları (Özellikle BK m.65). İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1976.
25. Hatemi, Hüseyin ve Kalkan Oğuztürk, Burcu. Aile Hukuku. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2014.
26. Karamercan, Fatih. Mal Rejiminin Tasfiyesi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
27. Keskin, Dilşad. “Mal Rejimi Sözleşmesine Eklenen Mal Paylaşımına İlişkin Hükümlerin Nitelendirilmesi”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 16, S. 63 (2025): 553-576.
28. Kılıçoğlu, Ahmet M. Aile Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2022.
29. Kılıçoğlu, Ahmet M. Medeni Kanunumuzun Aile- Miras- Eşya Hukuku’nda Getirdiği Yenilikler. Ankara: Turhan Yayınevi, 2004.
30. Kılınç, Ayşe Nur ve Kılınç, Ahmet. “Mehrin Türk Pozitif Hukuku Açısından Yeniden Değerlendirilmesi Gerekliliği”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 10, S. 1 (2019): 103-118.
31. Lagarde, Paul. “Art.26”. in Bergquist, Damascelli, Frimston, Lagarde ve Reinhartz, EU Regulations on Matrimonial Property (2019): 113-120.
32. Midyat, Nuri Aziz. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2023.
33. Mutlu, Işılar Umut. Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizinde Kamu Düzeninin Etkisi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2003.
34. Nomer, Ergin. Devletler Hususî Hukuku. İstanbul: Beta Yayınevi, 2021.
35. Ökçün, Gündüz. Devletler Hususi Hukukunun Kaynakları ve Kamu Düzeni. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1967.
36. Özdemir, Ali. “Kamu Düzeni ve Kamu Güvenliği Kavramlarına Analitik Bir Yaklaşım”. International Journal of Legal Progress 2, S. 2 (2016): 79-115.
37. Özel, Sibel, Erkan, Mustafa, Pürselim, Hatice Selin ve Karaca, Hüseyin Akif. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2024.
38. Öztan, Bilge. “Resmi Nikahtan Sonra Yapılan Mehir Anlaşması Geçerli Midir?”. Prof. Dr. Ali Bozer’e Armağan, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara (1998): 389-397.
39. Öztürk, Necla, Yarar, Güven ve Arslan, Şule. “Avrupa Birliği Konseyi 2016/1104 Sayılı Tüzük Hükümleri Çerçevesinde Kayıtlı Birliktelik Kurmuş Çiftlerin Malvarlığına Uygulanacak Hukuk, Yetkili Mahkeme ve Tanıma-Tenfiz Meseleleri”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8, S. 2 (2017): 1-20.
40. Öztürk Yılmaz, Necla. Evlilik Mallarına Uygulanacak Hukuk. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası Özel Hukuk Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2006.
41. Pürselim Arning, Hatice Selin. “Türk ve Alman Milletlerarası Özel Hukuklarında Mehir Kavramının Vasıflandırılması”. Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 33, S. 2 (2016): 137-151.
42. Reisoğlu, Safa. “Mihri Müeccele Müteallik 2.12.1959 tarihli Tevhidi İçtihat Kararı Hakkında (1)”. Ankara Barosu Dergisi, S. 3 (1960): 78-82.
43. Sanders, Anne. “Private Autonomy and Marital Property Agreements”. International and Comparative Law Quarterly 59, S. 3 (2010): 571-604.
44. Sarı, Suat. Evlilik Birliğinde Yasal Mal Rejimi Olarak Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi. İstanbul: Beşir Kitabevi, 2007.
45. Seviğ, Vedat Raşit. Kanunlar İhtilâfı Yasama ve Yargılama Çatışmaları. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1974.
46. Stegman, Michael J, “Community Property for Separate Property Lawyers: The Problem of the Itinerant Couple”, Estate Planning Conference on Wealth Transfer, Columbus, Ohio, June 2012.
47. Şanlı, Cemal, Esen, Emre ve Ataman-Figanmeşe, İnci. Milletlerarası Özel Hukuk. İstanbul: Beta Yayınevi, 2021.
48. Şensöz, Ebru, “27.11.2007 tarih ve 5718 sayılı MÖHUK Uyarınca Yabancılık Unsuru Taşıyan Evlilik Mallarına İlişkin İhtilaflarda Uygulanacak Hukuk”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8, S. 16 (2009), 173-211.
49. Şıpka, Şükran. Türk Hukukunda Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Uygulamaya İlişkin Sorunlar. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2013.
50. Şirin, Şükrü. “İslâm Hukukunda Mehir Davaları”. Marife Dinî Araştırmalar Dergisi 15, S. 2 (2015): 279-319.
51. Talpis, Jeffrey A. “Equitable Distribution of Matrimonial Property in Private International Law Estates”. Trusts and Pensions Journal 26, S. 1 (2006): 64-102.
52. Tekinalp, Gülören. Milletlerarası Özel Hukuk Bağlama ve Usul Hukuku Kuralları. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2020.
53. Uluocak, Nihal. Kanunlar İhtilâfı (Yasama Yetkisi Kuralları). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1971.
54. Zeytin, Zafer. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Tasfiyesi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.