BASIN KANUNU’NDA EL KOYMA, DAĞITIM VE SATIŞ YASAĞI

Öz

Demokratik bir hukuk devletinde basının hür olması ve sansür edilememesi, anayasal güvence altındaki temel bir ilkedir. Bu ilkenin doğal bir sonucu olarak, basılmış eserlerin yayımlanmadan önce idari veya yargısal bir denetime tabi tutulması mümkün değildir. Nitekim hukukumuzda süreli yayın çıkarmak için önceden izin alma zorunluluğu bulunmamakta; Cumhuriyet Başsavcılığına beyanname verilmesi yeterli kabul edilmektedir. Buna karşın, eser yayımlandıktan sonra içeriğinin suç teşkil ettiğine dair bir şüphenin varlığı halinde, basılmış eserlere el konulması gündeme gelebilmektedir. Bu çalışmada, Basın Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenen birinci fıkradaki ispat aracı olarak el koyma, ikinci fıkradaki tamamına el koyma ve üçüncü fıkradaki dağıtım ve satış yasağı tedbirleri, ifade ve basın özgürlüğü perspektifiyle incelenmektedir. Öncelikle, Basın Kanunu’nun 25. maddesi ile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 123 vd. maddelerinde yer alan el koyma hükümleri arasındaki normatif ilişki açıklanmaktadır. Akabinde, Anayasa’nın basın özgürlüğünü düzenleyen 28. maddesi merkeze alınarak konuya ilişkin anayasal çerçeve çizilmektedir. Bu bağlamda, Anayasa metninde geçen “zapt” ve “toplatma” terimlerinin, el koyma kurumu karşısındaki hukuki niteliği ortaya konulmaktadır. İncelemenin devamında, ilgili fıkralar detaylı bir analize tabi tutulmaktadır. İlk olarak, Cumhuriyet savcısına her türlü basılmış eserin üç adedine el koyma yetkisi tanıyan düzenlemenin Anayasa’ya uygunluğu tartışılmaktadır. Müteakiben, müsadereyi güvence altına almak amacıyla basılmış eserin tamamına el konulmasını düzenleyen ikinci fıkra irdelenmektedir. Bu fıkrada atıf yapılan suçlar ve mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’na yapılan yollamaların doğurduğu hukuki sonuçlar, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin bir görünümü olan belirlilik ilkesi ışığında değerlendirilmektedir. Ayrıca konu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi’nin güncel içtihatları ekseninde ele alınmakta ve ihlal kararları gözetilerek mevzuat değişikliği gerektiren hususlarda somut çözüm önerileri sunulmaktadır. Son olarak, Türkiye dışında basılan eserlerle sınırlı tutulan dağıtım ve satış yasağı tedbiri ve bu tedbir için aranan “kuvvetli delil” koşulu incelenerek çalışma sonlandırılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Basın Kanunu
• Basılmış Eser
• El Koyma
• Toplatma
• Dağıtım ve Satış Yasağı
• Müsadere

SEIZURE, BAN ON DISTRIBUTION AND SALES IN THE PRESS LAW

Öz

In a democratic state governed by the rule of law, the freedom of the press and the prohibition of censorship are fundamental principles under constitutional guarantee. As a natural consequence of this principle, it is not possible to subject printed works to administrative or judicial review prior to publication. Indeed, under Turkish law, there is no obligation to obtain prior permission to publish periodicals; submitting a declaration to the Chief Public Prosecutor's Office is deemed sufficient. However, the seizure of printed works may arise after publication if there is suspicion that the content constitutes a crime. This study examines the measures regulated in Article 25 of the Press Law – namely, seizure as a means of proof in the first paragraph, seizure of the entire work in the second paragraph, and the ban on distribution and sales in the third paragraph – within the perspective of freedom of expression and the press. First, the normative relationship between Article 25 of the Press Law and the general seizure provisions set forth in Article 123 et seq. of the Code of Criminal Procedure is explained. Subsequently, the constitutional framework regarding the subject is established by focusing on Article 28 of the Constitution, which regulates the freedom of the press. In this context, the legal nature of the terms “zapt” and “toplatma” found in the Constitution is revealed in relation to the legal concept of seizure. In the continuation of the study, the relevant paragraphs are subjected to a detailed analysis. First, the constitutionality of the regulation granting the public prosecutor the authority to seize three copies of any printed work is discussed. Subsequently, the second paragraph, which regulates the seizure of the entire printed work to ensure confiscation, is examined. The crimes listed therein, and the legal implications of the references made to the abrogated Turkish Penal Code No. 765 are evaluated in light of the principle of legal certainty, a specific aspect of the principle of legality in crimes and punishments. Furthermore, the subject is examined in light of the current case law of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court, and concrete suggestions for legislative amendments are offered considering the violation judgments. Finally, the study concludes by examining the ban on distribution and sales, which is limited to works printed outside of Turkey, and the condition of “strong suspicion” required for this measure.

Anahtar Kelimeler

• Press Law
• Printed Work
• Seize
• Ban on Distribution and Sales
• Confiscation

Kaynakça

1. Akbulut, Berrin. “Basın Suçu ve Ceza Sorumluluğu”. Selçuk İletişim 1, sy 3 (2000): 86-95.
2. Aldemir, Hüsnü. Adli - Önleme Arama ve Elkoyma. Adalet Yayınevi, 2012.
3. Atay, Ender Ethem. Hukuk Başlangıcı. Gazi Yayınevi, 2017.
4. Bilge, Necip. Hukuk Başlangıcı. Ankara, 2000.
5. Dönmezer, Sulhi, ve Köksal Bayraktar. Basın Hukuku. 6. bs. Beta Yayınevi, 2016.
6. Dülger, Murat Volkan, ve Şaban Cankat Taşkın. Ceza Muhakemesi Hukuku. 2. bs. Seçkin Yayınevi, 2024.
7. Ekren, Asım. “Gazete, Dergi veya Kitabın Toplatılması Mümkün Müdür?” Hukuki Haber, 01 Temmuz 2025. https://www.hukukihaber.net/gazete-dergi-veya-kitabin-toplatilmasi-mumkun-mudur.
8. Gözler, Kemal. Hukuka Giriş. 22. bs. Ekin Yayınevi, 2025.

9. Gözübüyük, Şeref. Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları. 10. bs. Turhan Yayınevi, 2023.
10. Gürelli, Nevzat. Basın Suçlarında Hususi Usul. İstanbul, 1958.
11. İçel, Kayıhan. “Basılmış Eserlerin Toplatılması”. Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 1, sy 2 (1979): 113-20.
12. İçel, Kayıhan. Kitle İletişim Hukuku. 15. bs. Beta Yayınevi, 2023.
13. Karayalçın, Yaşar, ve Aynur Yongalık. Hukukta Öğretim Kaynakları Metod-Problem Çözme. 7. bs. Ankara, 2008.
14. Özek, Çetin. “Basılmış Eserlerin Toplatılması”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, sy 1-4 (1969): 617-34.
15. Özgenç, İzzet. Türk Ceza Hukuku Mevzuatı – Cilt 1 (Kanunlar). 36. bs. Seçkin Yayınevi, 2025.
16. Özkepir, Ramazan, Salih Zeki Kocaman, ve Erkal Hilmi Kart. Sosyal Medya ve Basın Hukuku. 2. bs. Seçkin Yayınevi, 2022.
17. Öztürk, Bahri, Behiye Eker Kazancı, ve Sesim Soyer Güleç. Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri. 5. bs. Seçkin Yayınevi, 2022.
18. Öztürk, Bahri, Durmuş Tezcan, Mustafa Ruhan Erdem, vd. Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku. 18. bs. Seçkin Yayınevi, 2024.
19. Sarmaşık, Jale. Kitle İletişim Hukuku. Beta Yayınevi, 2022.
20. Seyyidoğlu, Muhammed Sıddık. “Ceza Muhakemesi Hukukunda Arama ve Elkoyma”. İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi 4, sy 1 (2021): 11-32.
21. Şahin, Cumhur, ve Neslihan Göktürk. Ceza Muhakemesi Hukuku. 16. bs. Seçkin Yayınevi, 2025.
22. Şen, Ersan. Yorumluyorum - XI. Seçkin Yayınevi, 2016.
23. Şen, Ersan, ve Hüsnü Sefa Eryıldız. Elkoyma. Seçkin Yayınevi, 2017.
24. Tosun, Öztekin. Türk Suç Muhakemesi Hukuku - Genel Kısım. Sulhi Garan Matbaası Varisleri Koll. Şti., 1971.
25. Ünver, Yener, ve Hakan Hakeri. Ceza Muhakemesi Hukuku. 22. bs. II. Adalet Yayınevi, 2024.
26. Yayla, Mehmet. Ceza Muhakemesi Hukukunda İspat ve Şüphe. 2. bs. Seçkin Yayınevi, 2021.
27. Zafer, Hamide. Ceza Hukuku Genel Hükümler m.1-75. 8. bs. Beta Yayınevi, 2021.