Okul Öncesi Dönem 5 Yaş Çocuklarının Arkadaşa İlişkin Metaforik Algıları

Öz

Okul öncesi dönemde çocuklar, aile üyeleri dışında arkadaşlarıyla da iletişim kurmaya ihtiyaç duyarlar. Bu dönem de çocukların arkadaşlarıyla iletişim kurması gelişimleri açısından çok önemlidir. Çocukların arkadaşlarıyla olan iletişimlerini etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Bunlardan birisi de çocukların arkadaşa ilişkin algıları olabilmektedir. Bu nedenle araştırmada okul öncesi dönem 5 yaş çocuklarının arkadaşa ilişkin metaforik algılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu MEB bağlı bir anaokuluna devam eden 20 adet 5 yaş çocuğu oluşturmaktadır. Veriler Kişisel Bilgi Formu ve çocukların arkadaşa ilişkin algılarını sorgulayan, “Arkadaş….. gibidir, çünkü…..” metafor cümlesi kullanılarak toplanmıştır. Ayrıca çocukların arkadaşa ilişkin algılarını daha ayrıntılı belirlemek amacıyla çocuklara sırasıyla “Bence iyi arkadaş …………. olmalı ifadesini ve “Arkadaşlarımla en çok ……………yapmayı seviyorum” ifadesini tamamlamaları istenmiştir. Araştırma sonucunda çocuklar arkadaş kavramına ilişkin toplam 17 metafor belirtmişlerdir. Çocuklar tarafından en fazla söylenen metafor nesne kategorisinde olmuştur. Ancak çocukların en fazla tekrar ettiği metafor ise değerler kategorisinde yer alan iyilik (f=4) metaforudur. Çocuklara yöneltilen “Bence iyi arkadaş ............olmalı” ifadesine ilişkin yanıtlar incelendiğinde ise çocukların sırasıyla en fazla, güzel davranan, hediye veren, oyuncaklarını paylaşan şeklinde yanıt verdikleri görülmüştür. Çocuklar “Arkadaşlarımla ........ yapmayı seviyorum” ifadesine ise sırasıyla en fazla, resim yapmak, saklambaç oynamak ve evcilik oynamak şeklinde cevap vermişlerdir.

Anahtar Kelimeler

• Algı
• Arkadaş
• Metafor
• Okul öncesi

Preschool Period 5-Year-Old Children's Metaphorical Perceptions of Friends

Öz

In the preschool period, children need to communicate with their friends as well as family members. During this period, it is very important for children to communicate with their friends for their development. There are many factors that affect children's communication with their friends. One of these may be children's perceptions of friends. For this reason, the study aimed to study the metaphorical perceptions of preschool 5-year-old children regarding friends. The study group of the research consists of 20 5-year-old children attending a kindergarten of the Ministry of Education. Data were collected using the Personal Information Form and the metaphor sentence "A friend is like….. because…..", which questions children's perceptions of friends. In addition, in order to determine children's perceptions of friends in more detail, the children were asked, respectively, “I think a good friend is ………….” They were asked to complete the statement "should be" and the statement "I like doing ……………with my friends the most". The data were analyzed using the content analysis technique. As a result of the research, children stated a total of 17 metaphors regarding the concept of friend. However the most common metaphor said by children was in the object category. The metaphor that children repeat most is the metaphor of goodness (f = 4), which is in the values category. When the answers to the statement "I think a good friend should be ............" were analysed, it was seen that the children mostly responded as "behaving nicely", giving gifts, and sharing toys, respectively. To the statement "I like to do ........ with my friends", the children mostly answered as painting, playing hide and seek and playing house, respectively

Anahtar Kelimeler

• Perception
• Friend
• Metaphor
• Preschool

Kaynakça

1. Adams, M., & Quinones, G. (2025). Küçük çocukların arkadaşlık kurmalarını teşvik etmek: Uluslararası bir okula geçiş sürecinde karşılaşılan engeller ve kolaylaştırıcı faktörler. Pastoral Care in Education, 437-457 https://doi.org/10.1080/02643944.2025.2495655
2. Afshordi, N. (2019). Children's inferences about friendship and shared preferences based on reported information. Child Development, 90(3), 719-727, http://dx.doi.org/10.1111/cdev.13237
3. Antonopoulou, K., Xanthou, E., & Kouvava, S. (2022) Best friendship relationships: how are they perceived by primary school children in Greece? Education 3-13, 8(50), 1018-1030. http://dx.doi.org/10.1080/03004279.2021.1929379
4. Atış-Akyol, N.. & Güney-Karaman, N. (2020). En iyi arkadaşın kim? Okul öncesi kurumda arkadaş ilişkileri. Kastamonu Education Journal, 28(6), 2391-2400. https://izlik.org/JA69PX24GE
5. Aydın, İ. H. (2006). Aydın, İ. H. (2006). Bir felsefî metafor “Yolda olmak”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 6(1), 9-22. https://izlik.org/JA83GA73ZU
6. Bardakçı, M. N. (2025). Okul öncesi dönemde geleneksel bahçe oyunlarının değerler eğitimi üzerinde etkisi: Çocuklar ve veli üzerinden incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
7. Bay, D. N., Geyik, Ş., & Çalışkan, Y. M. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarının okul algılarının belirlenmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1-17. https://izlik.org/JA42XK56GJ
8. Biggs, E. E., & Snodgrass, R. M. (2020). Children’s perspectives on their relationships with friends with and without complex communication needs. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 1;17. https://doi.org/10.1177/1540796919901271,

9. Breton, N., Bouchard, C., & Henry, J. (2021). Niveaux d’engagement de I’enfant dans ses interactions avec son enseignant•e et ses pairs selon les contextes de classe à I’éducation préscolaire 5 ans. McGill Journal of Education, Revue des sciences de I’éducation de McGill, 56(2-3), 268-291. https://doi.org/10.7202/1096455ar
10. Chen, C. (2024). The ınfluence of peer relationships on children’s social development. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 45(1), 221-225. https://doi.org/10.54254/2753-7048/45/20230544
11. Chen, Q., Liu, Y., & Liu, G. (2024). A review of research on children’s peer communication ability from the perspective of core literacy. The Educational Review, 8(5), 763-768. https://doi.org/10.26855/er.2024.05.022
12. Çimen, B., Aysu, A., & Değer, B. B. (2023). Ortaokul öğrencilerinin arkadaşlık kavramına ilişkin metaforik algıları. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 55-67. https://izlik.org/JA54XY82NS
13. Çobanoğlu, N., & Gökalp, S. (2015). Öğretmen adaylarının okul müdürüne ilişkin meteforik algıları/metephoric perceptions of teacher candidates for school managers. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(31), 279-295. https://izlik.org/JA55LT23HW
14. Dinçer, Ç., Baş, T., Teke, N., Aydın, E., İpek, S., & Göktaş, İ. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarının kişiler arası problem çözme ve sosyal becerileri ile akran ilişkilerinin değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 882-900. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.49440-478714
15. Doğa Ateş, S. (2022). Okul öncesi dönemdeki çocukların akran ilişkileri ve sosyal beceri düzeylerinin anne çocuk ilişkileri açısından incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
16. Erol, M., & Köksal, H. (2022). Metaphoric perceptions of primary school 4th grade students on the concept of friendship. Journal of Social Sciences and Education, 5 (1), 14-26. https://doi.org/10.53047/josse.1034763
17. Gunning, C., & Holloway, J. (2022). Descriptive analysis of preschool social interactions. Journal of Behavioral Education, 31(4), 796–822. https://doi.org/10.1007/s10864-020-09424-z
18. Gülay Ogelman, H., & Güngör, H. (2020). Akran ilişkileri ve okula uyum. H. Gülay Ogelman (Ed.). Yaşamın ilk yıllarında okula uyum içinde (s.139-153). Eğiten Kitap.
19. Gülay Ogelman, H., & Güngör, H. (2022). Okul Öncesi Eğitim Alanında 2000-2021 Yılları Arasında Tamamlanmış Akran İlişkileri Konulu Tezlerin İncelenmesi. Humanistic Perspective, 4(3), 658-680. https://doi.org/10.47793/hp.1159015
20. Gülay Ogelman, H., & Koyutürk Koçer, N. (2024). Okul öncesi dönemde arkadaşlık görünümü: 5-6 yaş çocuklarının görüşleri. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 9(1), 1-19. https://doi.org/10.58648/inciss.1406818 İşler, N. (2024). Yaratıcı drama etkinliklerinin 60-72 aylık çocukların akran ilişkileri ve duygu düzenleme becerilerine etkisi. [Yüksek lisans tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
21. Kılcan, B. (2017). Metafor ve eğitimde metaforik çalışmalar için bir uygulama rehberi. Pegem Akademi.
22. Karaca, N. H., Gündüz, A., & Aral, N. (2011). Okul öncesi dönem çocuklarının sosyal davranışının incelenmesi. Journal of Theoretical Educational Sciences, 4(2), 65-76. https://izlik.org/JA45GR52YS
23. Karaşahinoğlu, T., & Yıldıran, İ. (2021). Friendship perceptions of syrian and turkish children attending the project of support to sport education for children. International Journal of Progressive Education, 17(2), 305-318. 1 https://doi.org/10.29329/ijpe.2021.332.19
24. Kavak, M., & Ekici, G. (2024). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin arkadaş kavramına ilişkin algıları: Bir metafor çalışması. Kesit Akademi Dergisi, 10(40), 505-542. https://doi.org/10.29228/kesit.76917
25. Kılıç, S. (2024). Okul öncesi dönem çocuklarının sosyal-duygusal uyumlarının akran ilişkileri bağlamında incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Bilgi Kültür Üniversitesi.
26. Lee, L., Williams, A., Lao, C., Lagunas, N., & Langner, C. A. (2021). The role of home language in children's friendship choice and peer acceptance. Journal of Applied Developmental Psychology, 76, 101323. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2021.101323
27. Marcone, R., Caputo, A., & Della Monica, C. (2015) Friendship competence in kindergarten and primary school children. European Journal of Developmental, 12(4), 412–428. https://doi.org/10.1080/17405629.2015.1031215
28. Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
29. Özdemir, O., Özdemir, P. G., Kadak, M. T., & Nasıroğlu, S. (2012). Kişilik gelişimi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(4), 566-589. https://doi.org/10.5455/cap.20120433
30. Plowman L, Stevenson O, Stephen C., & McPake J. (2012). Preschool children’s learning with technology at home. Computers and Education, 59(1), 30-37. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2011.11.014
31. Sims, R. N., Rizzo, M. T., Mulvey, K. L., & Killen, M. (2022). Desire to play with counter stereotypical peers is related to gender stereotypes and playmate experiences. Developmental Psychology, 58(3), 510 521. https://doi.org/10.1037/dev0001269
32. Sop, A., & Topcu Bilir, Z. (2024). Oynarsan barışırım: 4-6 yaş çocukların yakın arkadaşlık algılarını keşfetmek. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(3), 2948-2969. https://doi.org/10.51460/baebd.1418402 Starr A., Petersen T., Sridhar S. (2025). Metaphor comprehension in preschool children. Language Development Research, 5(2), 1–27. http://doi.org/10.34842/starr
33. Swit, C. S., Harty, S.C., & Pascoe, S. (2024). Relational and physical aggression in preschool-age children: Associations with teacher, parent, sibling, and peer relationship quality. Aggressive Behavior, 50(1), e22115. https://doi.org/10.1002/ab.22115
34. Şahin, E. (2023). Okul öncesi dönem çocuklarının yabancı dile yönelik metaforik algılarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
35. Taşdemir, E., & Tulunay Ateş, Ö. (2024). 48-60 aylık çocukların çizimlerinde öğretmen bir metafor çalışması. 2. Bilsel International Gordion Scientific Researches Congress,Türkiye.
36. Yazıcı, E., Çelik, M., Yıldırım, F. N., Altıntaş, E., & Güneş, A. (2018). Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Okul Kavramına İlişkin Metaforik Algıları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 64-86. https://izlik.org/JA72CC42MS
37. Yıldırım A., & Şimşek H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık