XIII. Yüzyılda Yaşamış Gelenekçi Bir Düşünür Abdüllatif El-Bağdâdî, Hayatı ve Eserleri
Öz
Abdüllatif el-Bağdâdî 13. Yüzyılın ilk yarısında
yaşamış çok yönlü bir düşünürdür. Klasik kaynaklar felsefe, tıp, coğrafya,
kelam, hadis ve fıkıh gibi çeşitli disiplinlerde 160’a yakın eseri ona
atfetmektedir. Hayatı hakkında tabakât kitapları ayrıntılı bilgiler
vermektedir. Bunun sebebi büyük oranda onun -İbn Sînâ’ya nazire olarak kaleme
aldığı iddia edilen- otobiyografisini yazmış olmasıdır. O, hemen her konuda
olduğu gibi felsefe konusunda da gelenekten yana bir tavır almıştır. Bu nedenle
Fârâbî’nin takipçisi olarak İbn Sînâ’yı sert bir şekilde eleştirmiştir. Bu
makaledeki amaç, ilk olarak Gazzâlî sonrasında yaşamış bir düşünürün
entelektüel serüveni ortaya koymaktır. Bu sayede felsefî düşüncenin,
Gazzâlî’nin felsefeye yönelik eleştirisi sonucunda iddia edildiği gibi, kötürüm
kalmadığının anlaşılmasını umuyoruz. İkinci olarak ise Gazzâlî sonrasında,
felsefî düşüncenin seyrinde belirleyici olan İbn Sînâcı geleneğin aslında tek
eğilim olmadığını, başta İbn Rüşd’ün temsil ettiği, Abdüllatif el-Bağdâdî’nin
de dâhil olduğu gelenekçi tavrın ulema nezdinde meşruiyetini koruduğunu
göstermektir.
Anahtar Kelimeler
Abdüllatif el-Bağdâdî,Ansiklopedist,Rıhle Felsefî Gelenek,İslam Bilim Tarihi,Bağdat
Kaynakça
- Ahmet Hulûsi Köker, “Abdüllatif Bağdadi’nin Hayatı ve Tıbbî Eserleri”, Gevher Nesibe Sultan Anısına Düzenlenen Abdüllatif Bağdadi Kongresi Tebliğleri, ed. Ahmet Hulûsi Köker, Kayseri: Erciyes Üni. Matbaası, 1993, 1-10. Bedevî, Abdurrahman. Batı Düşüncesinin Oluşumunda İslam’ın Rolü, çev. Muharrem Tan, İstanbul: İz Yay. 2002.Bedevî, Abdurrahman. el-Eflâtuniyyetü’l-muhdese inde’l-Arab, Kuveyt: Vekâletü’l-Matbûât, 1977.Brockelmann, C. Geschichte der Arabischen litteratur I-III, Leiden: E.J. Brill. 1375/1956.Doğruyol, H. “İbnü’t-Tilmîz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21: 233-234. İstanbul: TDV Yayınları, 2000. el-Bağdâdî, Abdüllatif. Kitabü’n-nasihateyn, Bursa İnebey Yazma Eser Kütüphanesi, Hüseyin Çelebi 823.el-Kıftî, C. İnbâhu’r-Ruvât alâ Enbâhi’n-Nuhât. I-IV thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim, Kâhire: Daru’l-Fikri’l-Arabî, 1986.Fazlıoğlu, İ. Kayıp Halka, İstanbul: Papersense Yayınları, 2014.İbn Ebi Usaybia. Uyûnu’l-Enbâ’ fi Tabakâti’l-Etıbbâ’, thk. Nizar Riza. Beyrut: Mektebetü’l-Hayât, 1965.İbn Hallikan Vefeyâtü’l-Âyân ve Enbâu Ebnâi’z-Zaman, thk. İhsan Abbas. C. I-VIII. Beyrut: Dar-ı Sâdır, t.y. İbn Tagrîberdî. Nücûmü’z-Zâhire fi Mülûk Mısr ve’l-Kahire. thk. Muhammed Hüseyin Şemseddin. C. I-XVI. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992. İbnü’l-‘İmâd. Şezerâtü’z-Zeheb fi Ahbâri men Zeheb, thk. Abdülkâdir el-Arnavut-Muhammed el-Arnavut. C. I-X. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1991.Kaya, Mahmut. “Abdüllatif el-Bağdâdî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1: 254-255. İstanbul: TDV Yayınları, 1988. Makdisî, G. Ortaçağ’da Yüksek Öğretim, çev. A. H. Çavuşoğlu, H. T. Başoğlu. İstanbul: Gelenek Yay, 2004.Makdisi, G. Rise of Collages: Instituions of Learning in Islam and The West. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1981.Safedî. el-Vâfî bi’l-Vefeyât, thk. Ahmed el-Arnavut, Türkî Mustafa. C. I-XXIX. Beyrut: İhyau’t-Türâsi’l-Arabî, 2000.Suyutî, C. A. Buğyetü’l-Vüât fi Tabakati’l-Lügaviyyîn ve’n-Nühât. Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, (t.y). Şeşen, R. “İbn Yûnus, Kemaleddin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 20: 452-453. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.Taylor, R. “Abd al-Latif Baghdadi’s Epitome of the Kalam fi Mahd al-Khayr (Liber de Causis)”, Islamic Theology and Philosophy. Ed. Michael Marmura Albany: State University of New York Press, 1984.Toorawa, S. “A Portrait of Abd al-Latif al-Baghdadi’s Education and Instruction” Law and Education in Medieval Islam, ed. Joseph E. Lowry, Devin J. Stewart, Shawkat M. Toorawa. Great Britain, 2004.Wüstenfeld, H. F. Geschicte der Arabischen Arzte und Naturforscher, Gottingen. 1840.