إنعكاسات حبس أحد الزوجين على الأسرة والآليات التي تحميها من التفكك: استحداث وتعديل القانون الجزائري وفقًا لمزايا القانون التركي

Yıl 2025, Cilt: 55 Sayı: 2, 348 - 366, 30.12.2025

Moulayat Boukhatem

https://doi.org/10.51121/akif.2025.90

Öz

تركز هذه الدراسة على الآثار الإجتماعية والنفسية والقانونية المترتبة على غياب أحد الزوجين بسبب الحبس، معتبرة الموضوع من القضايا التي تعاني نقص التشريع رغم تأثيرها الكبير على تماسك الأسرة والمجتمع، وتبرز أهمية البحث في كون الأطفال هم الأكثر تأثرًا، إذ تشير الدراسات الميدانية إلى ارتفاع معدلات الإنحراف والإضطراب النفسي لديهم في حال غياب أحد الوالدين، كما تتعرض العلاقة الزوجية لضغـــوط مــــادية ومعنويـــــة قد تؤدي إلى التفكك، مهــددة بذلك إستقرار الأسرة على المــدى الطــويل. اتبعت الدراســة المنهــج الوصفي التحليلـــي، مدعومًا بمقارنــة تشريعية بين القــانون الجزائري ونظيره التركي، بهدف التعــرف على الآليات التي اعتمدتها تركيا لحماية أُسَــــر السجنــاء، وفحص إمكانية تطبيقها في السياق الجزائري، وأظهرت النتائج وجود ثغرات واضحة في التشريع الجزائري، خاصة فيما يتعلق بالإتصال الأُسَرِي، والإجازات، والخلوة الشرعية، والإفراج المشروط، بينما يوفر القانون التركي حقوقاً عملية تُعين الأُسَر على تجاوز الأزمة. وتخلص الدراسة إلى ضرورة إجراء مراجعة شاملة للمنظومة القانونية في الجزائر، عبر اعتماد آليات تمكن الأسرة من الصمود النفسي والاجتماعي أثناء فترة الحبس، بما يقلل من التفكك والإنحراف ويعزز حماية النسيج الإجتماعي.

Anahtar Kelimeler

القانون , القانون التركي , القانون الجزائري , الأسرة , الحبس

Destekleyen Kurum

لم يتلق هذا البحث أي تمويل خارجي.

Eşlerden Birinin Hapse Girmesinin Aile Üzerindeki Etkileri ve Dağılmayı Önleyici Mekanizmalar: Türk Hukuku Çerçevesinde Cezayir Mevzuatının Oluşturulması ve Gözden Geçirilmesi

Öz

Bu çalışma, bir eşin hapse girmesi nedeniyle ortaya çıkan sosyal, psikolojik ve hukuki sonuçları ele almakta ve aile ile toplum bütünlüğü üzerinde önemli etkileri olmasına rağmen mevzuatta yeterince ele alınmamış bir konuyu vurgulamaktadır. Araştırma, çocukların en fazla etkilenen grup olduğunu ortaya koymaktadır; saha çalışmaları, bir ebeveynin yokluğunda çocuklarda davranış sorunları ve psikolojik rahatsızlıkların arttığını göstermektedir. Ayrıca, evlilik ilişkileri maddi ve duygusal baskılar nedeniyle çözülme riski taşımakta ve uzun vadede aile istikrarını tehdit etmektedir. Çalışma, tanımlayıcı-analitik bir yöntem kullanmakta ve Cezayir ile Türkiye mevzuatları arasında karşılaştırmalı bir hukuki analiz ile desteklenmektedir. Amaç, Türkiye’nin hapsedilen bireylerin ailelerini korumak için uyguladığı mekanizmaları belirlemek ve bunların Cezayir bağlamında uygulanabilirliğini değerlendirmektir. Bulgular, Cezayir mevzuatında özellikle aile iletişimi, ziyaret hakları, eş ziyaretleri ve şartlı tahliye konularında belirgin eksiklikler olduğunu göstermektedir; oysa Türkiye mevzuatı, ailelerin hapis sürecindeki zorlukları aşmalarına yardımcı olan somut haklar sağlamaktadır. Çalışma, Cezayir hukuk sisteminin kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu, ailelerin hapis süresince psikolojik ve sosyal dayanıklılıklarını güçlendirecek önlemlerin benimsenmesi, aile çözülmesi ve suça yönelimi azaltması ve toplumsal dokuyu koruması anlamına gelmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hukuk , Türk Hukuku , Cezayir Hukuku , Aile , Hapis cezası

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir dış fon almamıştır.

The Implications of One Spouse's Imprisonment on the Family and the Mechanisms That Protect Against its Dissolution: The Establishment and Amendment of Algerian Law According to Turkish Law

Öz

This study examines the social, psychological, and legal consequences of the absence of a spouse due to imprisonment, highlighting an issue that remains largely unaddressed in legislation despite its significant impact on family and societal cohesion. The research emphasizes that children are the most affected, as field studies indicate higher rates of behavioral problems and psychological disturbances when a parent is absent. Marital relationships are also exposed to financial and emotional pressures that may lead to family breakdown, threatening the long-term stability of the family. The study employs a descriptive-analytical methodology, complemented by a comparative legal analysis between Algerian and Turkish law, aiming to identify the mechanisms adopted by Turkey to protect the families of incarcerated individuals and to assess their applicability within the Algerian context. The findings reveal clear deficiencies in Algerian legislation, particularly regarding family communication, visitation rights, conjugal leave, and conditional release, whereas Turkish law provides tangible rights that help families cope with the challenges of imprisonment. The study concludes by emphasizing the urgent need for a comprehensive revision of the Algerian legal system, through the adoption of measures that enhance the psychological and social resilience of families during periods of imprisonment, thereby reducing family disintegration and delinquency while strengthening the social fabric.

Anahtar Kelimeler

Law , Turkish Law , Algerian Law , The Family , Imprisonment

Destekleyen Kurum

This research received no external funding.

Kaynakça

• Abdü’l-Alî, Şuveraf. "Dirâse Kânûnîyye havle Hukûki’s-Sucenâ’ ez-Zevcîyye vefkan li’ş-Şerî'a ve’l-Kavânîn el-Vaz’îyye". Erişim 27-02-2024. https://www.mohamah.net/law/دراسة-قانونية-حول-حقوق-السجناء-الزوجي .
• Abdü’l-Âtî es-Seyyid ve Âharûn. el-Üsra ve’l-Müctema’. İskenderiye: Dâr el-Ma'rife el-Câmî'iyye, 2006.
• Aydınoğlu, İdil. Al-Kütayyeb li’s-Sucenâ’ el-Ecânib. İstanbul: TCPS, 2019. https://cisst.org.tr/wp-content/uploads/2025/07/yabanci-mahpusun-el-kitabi-arapca-2019.pdf
• Djorrādp, El-Cerîde er-Resmiyye li'l-Cumhûriyyeti'l-Cezâiriyye el-Mu'ârrahu fî 24 Dîsember 2006. El-Kânûn 06-23 el-Mu'ârrah fî 20 Dîsember 2006 ve'l-Mütezammın Kânûn el-Ukûbât. Rakm 84. https://www.joradp.dz/FTP/JO-ARABE/2006/A2006084.pdf?znjo=84
• Djorrādp, El-Cerîde er-Resmiyye li'l-Cumhûriyyeti'l-Cezâiriyye el-Mu'ârrahu fî 23 Avril 2008. El-Kânûn 08-09 el-Muerrakh fî 25 Février 2008 ve'l-Mutezammın Kânûn el-İcraât el-Medeniyye ve'l-İdâriyye. Rakm 21. https://www.joradp.dz/FTP/JO-ARABE/2008/A2008021.pdf?znjo=21
• Djorrādp, El-Cerîde er-Resmiyye li'l-Cumhûriyyeti'l-Cezâiriyye el-Mu'ârrahu fî 13 Février 2005. El-Kânûn 05-04 el-Mu'ârrah fî 06 Février 2005 ve'l-Mütezammın Kânûn Tanzîm es-Sucûn ve İâdet el-İdmâc el-İctimâî li'l-Mahbûsîn. Rakm 12. https://www.joradp.dz/FTP/JO-ARABE/2005/A2005012.pdf?znjo=12 .
• Djorrādp, El-Cerîde er-Resmiyye li'l-Cumhûriyyeti'l-Cezâiriyye el-Mu'ârrahu fî 27 Février 2005. El-Emr Rakm 05-02 el-mu'ârrehu fî 27 Février 2005 el-Muaddil ve'l-Mütezammın li'l-Kânûn Rakm 84-11 ve'l-Mütezammın Kânûn el-Usra. Rakm 15. https://www.joradp.dz/FTP/JO-ARABE/2005/A2005015.pdf?znjo=15
• Djorrādp, El-Cerîde er-Resmiyye li'l-Cumhûriyyeti'l-Cezâiriyye el-Mu'ârrahu fî 07 Janvier 2015. El-Kânûn 15-01 el-mu'ârrehu 04 Janvier 2015 ve'l-Mutezammın İnşâ sündüku'n nafaka. Rakm 01. https://www.joradp.dz/FTP/JO-ARABE/2015/A2015001.pdf?znjo=01
• Djorrādp, El-Cerîde er-Resmiyye li'l-Cumhûriyyeti'l-Cezâiriyye el-Mu'ârrahu fî 12 Juin 1984. El-Kânûn 84-11 el-mu'ârrehu fî 09 Juin 1984 el-mu'addel ve'l-Mutemmim bi'l-Emr 05-02 ve'l-Mutezammın Kânûn el-Usra. Rakm 24. https://www.joradp.dz/FTP/JO-ARABE/1984/A1984024.pdf?znjo=24
• Ebû Abdullâh el-Muvâkk el-Mâlikî, Muhammed bin Yûsuf bin Ebî’l-Kâsım bin Yûsuf el-Abderî el-Gırnâtî. et-Tâc ve’l-İklîl li-Muhtasar Halîl. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
• Apû gudda, Hasân. Ahkâmü's-sicn ve muâmela es-sücenâ fî'l-islâm. Kuveyt: Mektebetü'l-Menâr, 1978.
• Ed-Dusûkî, Muhammed. "et-Tefekkukul Userî". Mecelletu'l-hadâreti'l-islâmiyyah 4/4 (1998), 328-350. https://www.asjp.cerist.dz/en/article/50356
• El-Şerbinî, Husâmüddin Musa İmâdüddin. El-uḳūbāt es-sāliḥa li'l-ḥurriyya wa-ḥuqūq el-insān: dirāsāt ta'sīliyya taḥlīliyya taqyīmiyya. Miṣr: Cāmi'at Ṭanṭā, Kulliyyat el-Ḥuqūq, Uṭrūḥat Doktorah, 2011.
• El- Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhîyüddîn Yahyâ bin Şeref. Ravdatü't-Tâlibîn ve Umdetü'l-Müftîn. Beyrut: el-Mekteb el-İslâmî, 1991.
• Emâl, Bu'ayşe ve âharûn. "Alâkâtu't-tefekküki'l-usrî bi'l-'unfi'l- medresî 'inde'l-murâhikîne'l-mütemadrrisîn: dîrâsat tahlîliyye li-'Ayyîne mine'l-murâhikîne'l-mütemedresîn bi-ba'di mütavassitât Biskra". Mecelletu 'Ulûmi'l-insân ve'l-muctema' 8/5 (2019), 239-254. https://www.asjp.cerist.dz/en/article/107403
• Er-Rifâ'î, Na'îm. es-Sıhhatu'n-nafsiyyah. Dimaşk: Matba'atu Tarâbîn, et-Tab'atu 2, 1969.
• Ganim, Abdullâh Abdülgani. Hicretü'l-Eydi'l-Âmile: Dirâse fi’l-Anthropolojiye'l-İctimâiyye li’l-Binâi'l-İctimâî li-Müctema'ı'l-Hammâlîn bi-Mîna'i'l-İskenderiyye. İskenderiyye: el-Mektebü'l-Câmiî el-Hadîs, 1982.
• Hassûn, Tümâdir - er-Rifâî, Hüseyn. el-Müşkilâtü'l-Emniyye el-Musâhıbe li-Nümüvvi'l-Müdün ve’l-Hicre ileyhâ. er-Riyâd: el-Merkezü'l-Arabî li'd-Dirâsâti'l-Emniyye ve't-Tedrîb, 1408h-1987m.
• El-Cisr Türk. "el-Hükûmetü't-Türkiyye ta'tazimu tevfîra hizmetin cedîdetin ve mühimmetin li'l-mescûnîn" (2022). https://www.jisrturk.com/الحكومة-التركية-تعتزم-توفير-خدمة-جديد
• Leylâ, İdiyû. "et-Tefekkukü'l-Usarî ve İnhirâfu'l-Ahdâs: Dirâse Meydâniyye Ucriyet bi-Merkeze'l-Ahdâs Kasantîne ve Ayn Melîle". Mecelletü'l-Ulûmi'l-İnsâniyye 31/2 (03 Eylül 2020), 275-296. https://www.asjp.cerist.dz/en/article/126459
• Muhammed Biyûmî Halîl, Muhammed. Sîkolojiyyetü'l-Alâkâti'l-Usariyye. Dâr Kubâ li't-Tibâa ve'n-Neşr ve't-Tevzî', 2000.
• Neclâ, Mahmûd Re'ûf el-Mısîlhi. "et-Tefekkukü'l-Usarî ve Mahâtıruhû alâ Ra'si'l-Mâl el-Beşerî: Dirâse Meydâniyye". Mecelletü Ulûmi'l-İnsân ve'l-Müctema' 8/6 (2019), 29-65.
• https://www.asjp.cerist.dz/en/article/110938
• Nîrguîz, İnîs. "Kânûnu'l- Usra et-Türki". İnîs Nîrguîz. el-Vasûl 13-01-2024.
• https://www.muhamiturkia.com/t%C3%BCrk-aile-hukuku
• Resmîgazete, El-Cerîde er-Resmiyye li’l-Cumhûriyyeti’t-Türkiyye 'l mu'ârrehu fî 08 Dîsember 2001. Al-Kânûn 4721 el-mu'ârrehu fî 22 Nûfember 2001 ve'l-mutadamminû'El-kânûn'El- Medenî 'El-cedîd. Rakm 24607. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2001/12/20011208.htm
• Resmîgazete, El-Cerîde er-Resmiyye li’l-Cumhûriyyeti’t-Türkiyye 'l mu'ârrehu fî 29 Dîsember 2004. Al-Kânûn 5275 el-Mu'tamad fî 13 Dîsember 2004 ve'l-Mutadammin Kânûn İnfâzı'l-Ukûbât ve't-Tedâbîri'l-Emniyye. Rakm 25685. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/20041229.htm
• Rukayye, Bin Hayrâ. "el-Usra ve Kadıyyetü Ğıyâbi'z-Zevci't-Tavîl bi'l-Ğarbi'l-İslâmî Hılâle'l-Asri'l-Murâbıtî: Muhâveletün li-Rasd Vâki'i'l-Usra ve Meşâkilihâ". Mecelletü Kubes li'd-Dirâsâti'l-İnsâniyye ve'l-İctimâiyye 4/2 (31 Aralık 2020), 248-272. https://www.asjp.cerist.dz/en/article/140568
• Sâmit Cevher, kuvâdirî. "Mesâvîu'l-Ukûbâti's-Sâlibeti li'l-Hurriyet'l-Kasîrat'l-Muddet". el-Akâdîmiyye li'd-Dirâsâti'l-İctimâiyye ve'l-İnsâniyye 7/2 (01 Cûlelye 2015), 71-79. https://www.asjp.cerist.dz/en/article/73628
• Süeydo, Eğim. "Türkiye.. Meblağı'n-Nefake hak li'l-Mar'a, Lâkinnehû Lâ Yekfî Masrûfât Tahrîyetü'l-Aṭfâl". Ahvâlü Türkiye. El-Vusûl 20-02-2024. https://ahvalnews.com/ar/تركيا-مبلغ-النفقة-حق-للمرأة،-لكنه-لا-يكفي-مصروفات-تربية-الأطفال/مجتمع
• et-Ticîbî, İbn el-Hâcc. Nâvâzil İbn el-Hâcc et-Ticîbî. Cüz 1. Tîtvân: Menşûrât'l-Cem'iyye'l-Mağribîyye li'd-Dirâsâti'l-Endelüsîyye, 2018.
• el-Yâsîn, Ja'fer Abd el-Emîr. Eser et-Tefekkukü'l-Âilî fî Cünûhi'l-Ahdâs. Beyrut: Âlem el-Ma'rife, 1. baskı, 1981.