İbrani ve Ugarit Kaynaklarında Tĕhôm (תהום)
Öz
Bu çalışma, Eski Yakındoğu kozmolojisi ve İbrani teolojisi çerçevesinde Tĕhôm (תהום) kavramının etimolojik kökenini, semantik evrimini ve mitolojik işlevini incelemektedir. Tĕhôm, Semitik dillerde ilksel okyanus, yeraltı suyu ve kaotik derinlik anlamlarında kullanılmıştır. Tĕhôm ya da tehomot gibi biçimlerle metinlerde görülen bu kavram hem bir doğa unsuru hem cansız bir nesne hem de mitolojik bir öge olarak kullanılmıştır. Kaynaklarda çoğul ve ikil formlarda yer alarak çok katmanlı bir kozmogoniyi yansıtmıştır. Suyun yaratılışta hem kaosun taşıyıcısı hem de düzenin başlangıç noktası olması, Tĕhôm’un çok katmanlı işlevini pekiştirir. Başlangıçta bir doğa unsurunu tanımlayan kelime zaman içerisinde yer aldığı kültürde kozmik bir yer edinmiştir. Araştırma, bu kavramın farklı kültürel bağlamlarda nasıl dönüştüğünü ve anlam yüklendiğini ele almaktadır. Çivi yazılı belgeler, Ugarit metinleri ve İbrani literatürü gibi birincil kaynaklar taranmıştır. İbrani metinlerinde Tĕhôm’un Tanrı’ya tâbi, edilgin bir unsur olarak konumlandığı; Ugarit kaynaklarında ise kozmik düzenin merkezinde yer alan aktif bir kaos figürü olduğu görülmektedir. Ayrıca, Tĕhôm’un siyasal otorite, ritüel temizlik ve ilahi egemenlik gibi alanlarda işlevsel hale geldiği görülmektedir. Bu bağlamda Tĕhôm, yalnızca kozmolojik bir motif değil, aynı zamanda kültürel hafızanın ve teolojik tahayyülün merkezinde yer alan çok yönlü bir kavram olarak değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Aras, Ahmet. “Dinler Coğrafyasında Geleneksel Kültür ve Din Adına Gerçekleştirilen Uygulamalar”. Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi 11/21 (2016), 227-238.
- Beal, Timothy. “Mimetic Monsters: The Genesis of Horror in the Face of the Deep”. Postscripts 4/1 (2008), 83-91. Biggs, Robert vd. (ed.). The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago T. Chicago: Oriental Institute, 2006.
- Bills, Nathan. A Theology of Justice in Exodus. University Park: Eisenbrauns, 2020.
- Cohn, Yehudah. “Tractate Oholot”. The Oxford Annotate Mishnah A New Translation of the Mishnah With Introductions and Notes. ed. Shaye Cohen vd. 534-610. Oxford: Oxford University Press, 2022.
- Cross, Moore Frank. Canaanite Myth and Hebrew Epic Essays in the History of the Religion of Israel. Cambridge: Cambridge University Press, 1973.
- Cunchillos, Jesus-Luis vd. The Texts of the Ugaritic Data Bank. Madrid: Hermeneumatica, 2003.
- Day, John. From Creation to Babel Studies in Genesis 1-11. London & New Delhi & New York & Sydney: Bloomsbury, 2013.
- Day, John. God’s Conflict with the Dragon and the Sea: Echoes of a Canaanite Myth in the Old Testament. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dinler Tarihi, Dinler Tarihi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Kübra Karaköz
*
0000-0003-3624-0332
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
25 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
1 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 56 Sayı: 1