Nesneleştirme Kuramı Açısından Siber Şiddet Arenasında Beden Aşağılama

Öz

Şiddet, insanlığın son veremediği, sosyolojik bir temel üzerinden de ele alınması gereken küresel bir sorundur. Bir şiddet türü olarak psikolojik şiddet, bu çalışmada toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve nesneleştirme teorisi ile ilişkilendirilmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı basmakalıp yargılar aile, kültür ve medya gibi kaynaklar üzerinden üretilmekte; cinsiyet eşitsizliği temelli bir toplumda özellikle kadın bedeni ve kimliği nesneleştirilmektedir. Nesneleştirme teorisinin nihai bir sonucu olan “beden aşağılama” kavramı, kişinin güzellik standartlarına “uygun” olmadığını düşündüğü durumlarda kendisini ya da çevresindeki kişileri fiziksel özelliklerinden ötürü “kusurlu” ya da “eksik” olarak tanımlamaya başlamasıdır. Bu çalışmada, nesneleştirme teorisinin bir alt başlığı olarak sanal mecralarda bir psikolojik şiddet türü olan beden aşağılama, diğer adıyla “beden utandırma” durumunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Yürütülen çalışmada, tanınmış kişilerin öncesi ve sonrası fotoğraflarını paylaşarak kullanıcıların değerlendirme yapmasını isteyen @estetiklendiniz isimli bir Instagram hesabı araştırmanın örneklemi olarak belirlenmiştir. Kriter örneklem doğrultusunda 27.08.2022 ve 31.08.2022 tarihleri arasında ilgili hesapta paylaşılan ve en çok beğeni ile yorum alan üç paylaşıma getirilen kullanıcı yorumlarının örneklem olarak alındığı çalışmada, MAXQDA programı kullanılarak nitel içerik analizi yöntemi uygulanmış ve beden aşağılama durumu analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda sosyal medyanın beden aşağılamaya elverişli bir ortam sunduğu ve sosyal medyada beden aşağılamanın en çok uzaktan eleştiri biçiminde gerçekleştiği ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Psikolojik Şiddet
• Nesneleştirme
• Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği
• Beden Aşağılama
• Siber Şiddet

Body Shaming in the Arena of Cyber Violence in terms of Objectification Theory

Öz

Violence is a global problem that humanity cannot put an end to and that must be addressed on a sociological basis. Psychological violence, as a type of violence, is associated with gender inequality and objectification theory in this study. Stereotypes based on gender inequality are produced through sources such as family, culture and media; in a society based on gender inequality, especially the female body and identity are objectified. The concept of body shaming, which is a final result of objectification theory, is when a person starts to define themselves or the people around them as “flawed” or “deficient” due to their physical characteristics when they think they do not “fit” the standards of beauty. This study aims to reveal the situation of body shaming, also known as “body shaming”, which is a type of psychological violence in virtual environments as a subheading of objectification theory. In the study conducted, an Instagram account named @estetiklendiniz, which shares before and after photos of well-known people and asks users to evaluate them, was determined as the sample of the research. In the study where user comments on the three posts shared on the relevant account between 27.08.2022 and 31.08.2022 and received the most likes and comments were taken as a sample in line with the criterion sample, the qualitative content analysis method was applied using the MAXQDA program and the body shaming situation was analyzed. As a result of the research, it was revealed that social media provides an environment suitable for body shaming and that body shaming on social media mostly occurs in the form of remote criticism.

Anahtar Kelimeler

• Psychological Violence
• Objectification
• Gender Inequality
• Body Shaming
• Cyber Violence

Kaynakça

1. Akdenizli, B. (2012). Gazete haberciliğinde içerik çözümleme yöntem ve tekniği: Sunum ve temsil üzerine bir uygulama ve değerlendirme. İçinde Ö. Güllüoğlu (Ed.), İletişim Bilimlerinde Araştırma Yöntemleri Yazılı Metin Çözümleme (ss. 133-162). Ütopya Yayınevi.
2. Asoğlu, M., Takatak, H., Göbelek, M., Karka, İ., Pirinççioğlu, F., Çelik, H., & Kıvrak, Y. (2018). Medyadaki şiddet unsurlarının üniversite gençlerinin ruh sağlığı üzerine etkisi. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 15(2), 64-71.
3. Baudrillard, J. (1997). Tüketim toplumu (H. Deliçaylı & F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
4. Baudrillard, J. (2011). Çaresiz stratejiler (O. Adanır, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
5. Berg, B. L., & Lune, H. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (H. Aydın, Çev.). Eğitim Yayınevi.
6. Boursier, J., Gioia, F., & Griffiths, M. D. (2020). Frontiers in psychology, 147(11), 1-11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00147
7. Calogero, R. M., Pina, A., Park, L. E., & Rahemtulla, Z. (2010). Objectification theory predicts college women’s attitudes toward cosmetic surgery. Sex Roles, 63, 32-41.
8. Carlsson, F., Kataria, M., & Lampi, E. (2024). Sexual objectification of women in media and the gender wage gap: Does exposure to objectifying pictures lower the reservation wage? Journal of Behavioral and Experimental Economics, 108. https://doi.org/10.1016/j.socec.2023.102157

9. Cebecioğlu, G., & Altıparmak, İ. B. (2017). Dijital şiddet: Sosyal paylaşım ağları üzerine bir araştırma. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 423-431. https://doi.org/10.19126/suje.305282
10. Chayko, M. (2018). Süper bağ (lantı) lı: İnternet, dijital medya ve tekno-sosyal hayat (B. Bayındır & T. Bayrak, Çev.). Der Yayınları.
11. Choja, O., & Nelson, O. (2016). Psychological violence and the bane of cyber-harassment against women: An experiential inquest on Facebook. Gender and Behaviour, 14(3), 7589-7608.
12. Choma, B. L., Foster, M. D., & Radford, E. (2007). Use of objectification theory to examine the effects of a media literacy intervention on women. Sex Roles, 56, 581-590. https://doi.org/10.1007/s11199-007-9200-x
13. Çilingir, A. (2017). İletişim alanında içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılan yüksek lisans ve doktora tezleri üzerine bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 5(1), 148-160. https://doi.org/10.17680/erciyesakademia.291891
14. Dolu, O., Büker, H., & Uludağ, Ş. (2010). Şiddet içerikli video oyunlarının çocuklar ve gençler üzerindeki etkileri: Saldırganlık, şiddet ve suça dair bir değerlendirme. Adli Bilimler Dergisi, 9(4), 54-75.
15. Ellison, N., & Boyd, D. (2013). Sociality through social network sites. Içinde W. H. Dutton (Ed.), The Oxford Handbook of Internet Studies (ss. 151-172). Oxford University Press.
16. Evicisiddet.adalet.gov.tr. (2023). Şiddet nedir? Adalete erişimde bilgi ilk adımdır. https://evicisiddet.adalet.gov.tr/SIDDET_NEDIR.html
17. Fredrickson, B. L., & Roberts, T.-A. (1997). Objectification theory: Toward understanding women’s lived experiences and mental health risks. Psychology of Women Quarterly, 21(2), 173-206. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1997.tb00108.x
18. Gay, R. K., & Castano, E. (2010). My body or my mind: The impact of state and trait objectification on women’s cognitive resources. European Journal of Social Psychology, 40(5), 695-703. https://doi.org/10.1002/ejsp.731
19. Guizzo, F., Di Michele, D., & Cadinu, M. (2024). From sexualized media consumption to salary negotiation: The relation between chronic self-objectification processes and women’s negotiation intentions. Media Psychology, 1-28.
20. Han, B. C. (2022). Palyatif toplum: Günümüzde acı (H. Barışcan, Çev.). Metis Yayıncılık.
21. Hassan, A. A. U., Ul Amin, R., & Iqbal, M. Z. (2023). Media and self-objectification of women in Pakistan: Exploring the role of culture and religion. Research Journal for Societal Issues, 5(4), 46-57. https://doi.org/10.56976/rjsi.v5i4.162
22. Huang, X., Lin, R., & Yan, Y. (2024). Self-objectification and cosmetic surgery consideration among Chinese young women: The mediating roles of alienation and body image inflexibility. Journal of Health Psychology. https://doi.org/10.1177/13591053231222854
23. Ikmal, N. M., & Holifah, N. (2024). The impact of body shaming on teenage girls. Journal of Feminism and Gender Studies, 1(4), 17-24. https://doi.org/10.19184/jfgs.v4i1.44486
24. Kahalon, R., Klein, V., Alon, S., & Shnabel. (2024). Self‐objectification and sexual dysfunction among women: Testing and extending objectification theory. European Journal of Social Psychology, 1-14. https://doi.org/10.1002/ejsp.3056
25. Kandil, İ. (2021, Şubat 23). Toplumsal cinsiyet algısı, dijital şiddeti de besliyor. Bianet. https://bianet.org/haber/toplumsal-cinsiyet-algisi-dijital-siddeti-de-besliyor-239739
26. Kast, H. (2018). The unspoken power of toxic words on body image [PhD Thesis]. University of Southern California.
27. Köroğlu, S., Durat, G., & Sevimli Dikiciler, B. (2022). Dermatoloji polikliniğine başvuran bireylerde beden dismorfik bozukluğu, kendini nesneleştirme ve rekabetçi tutum. Uluslararası Hakemli Akademik Spor Sağlık Ve Tıp Bilimleri Dergisi, 47. https://doi.org/10.17363/SSTB.2023/ABCD89/.47.3
28. McKinley, N. M., & Hyde, J. S. (1996). The objectified body consciousness scale: Development and validation. Psychology of Women Quarterly, 20(2), 181-215. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1996.tb00467.x
29. Öztürk, F. E. (2023). Popüler tarihi dramalarda erkeklik: Diriliş Ertuğrul örneği. İçinde S. N. Mustafa & M. Bostancı (Ed.), Türk Ekranından Yansımalar (ss. 63-97). Kriter Yayınevi.
30. Peat, C. M., & Muehlenkamp, J. J. (2011). Self-objectification, disordered eating, and depression: A test of mediational pathways. Psychology of Women Quarterly, 35(3), 441-450. https://doi.org/10.1177/0361684311400389
31. Polat, O. (2016). Şiddet. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 1(22), 15-34.
32. Robins, K. (2013). İmaj: Görmenin kültür ve politikası (N. Türkoğlu, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
33. Roca, G.-M. (2018). Through the lens of objectification theory: Social media use and women’s behavioral health [Master]. University of South Florida.
34. Sezer, M. Ö. (2019). Masallar ve toplumsal cinsiyet. Evrensel Basım Yayın.
35. Slater, A., & Tiggemann, M. (2010). Body image and disordered eating in adolescent girls and boys: A test of objectification theory. Sex roles, 63, 42-49. https://doi.org/10.1007/s11199-010-9794-2
36. Smolak, L., Murnen, S. K., & Myers, T. A. (2014). Sexualizing the self: What college women and men Think about and do to be “sexy”. Psychology of Women Quarterly, 38(3), 379-397. https://doi.org/10.1177/0361684314524168
37. Strelan, P., & Hargreaves, D. (2005). Women who objectify other women: The vicious circle of objectification? 707-712. https://doi.org/10.1007/s11199-005-3737-3
38. Szymanski, D. M., Carretta, R. F., Swanson, C. S., Mink, D. B., & Haring, G. (2024). Sexual objectification in family of origin scale: Development and psychometric evaluation. Sex Roles, 90, 539-551. https://doi.org/10.1007/s11199-024-01446-5
39. Tavşancıl, E., & Arslan, A. (2001). İçerik analizi uygulama ve örnekleri. Epsilon Yayincilik Ltd. Sti.
40. Tiggemann, M., & Boundy, M. (2008). Effect of environment and appearance compliment on college women’s self-objectification, mood, body shame, and cognitive performance. Psychology of Women Quarterly, 32(4), 399-405. https://doi.org/10.1037/0012-1649.37.2.243
41. Tiggemann, M., & Lynch, J. E. (2001). Body image across the life span in adult women: The role of self-objectification. Developmental psychology, 37(2), 243.
42. Tiggemann, M., & Williams, E. (2012). The role of self-objectification in disordered eating, depressed mood, and sexual functioning among women: A comprehensive test of objectification Theory. Psychology of Women Quarterly, 36(1), 66-75. https://doi.org/10.1177/0361684311420250
43. Törenli, N. (2003). İletişim ve teknoloji: Uluslararası birikim düzeninde yeni medya politikaları. Kültür ve İletişim, 6(2), 123-126.
44. Tylka, T. L., & Sabik, N. J. (2010). Integrating social comparison theory and self-esteem within objectification theory to predict women’s disordered eating. Sex roles, 63, 18-31. https://doi.org/10.1007/s11199-010-9785-3
45. Van Dijk, J. (2016). Ağ toplumu (Ö. Sakin, Çev.). Epsilon Yayincilik Ltd. Sti.
46. Weber, R. P. (1985). Basic content analysis. Sage.
47. Wheeler, L., & Miyake, K. (1992). Social comparison in everyday life. Journal of personality and social psychology, 62(5), 760. https://doi.org/10.1037/0022-3514.62.5.760
48. Yalın, B., Onbaş, K., & Karaoğlu, S. (2018). Sosyal medyada (n) psikolojik şiddet: Baskı, sömürü, tehdit olarak, paylaşma kültürü. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 73, 281-297. https://doi.org/10.9761/JASSS7692
49. Yaşın, D., & Zehra, Y. (2010). Toplumsal cinsiyet; Sosyal psikolojik açıklamalar. Remzi Kitabevi.
50. Yıldırım, B. (2015). İçerik çözümlemesi yönteminin tarihsel gelişimi uygulama alanları ve aşamaları. İçinde B.
51. Yıldırım (Ed.), İletişim Araştırmalarında Yöntemler: Uygulama ve Örneklerle (ss. 105-155). Literatürk Academia.
52. Yılmaz, T. (2017). An experimental study on women to understand negative mood, appearance anxiety, body dissatisfaction, and body shame considering Adlerian theory and objectification theory [Doktora Tezi]. Middle East Technical University.
53. Zimbardo, P. (2015). Şeytan etkisi (C. Coşkan, Çev.). Say.