Sosyal Medya Haberlerine Güven ve Doğrulama: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Saha Araştırması

Bu makale için 28 Nisan 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akil/article/1642809

Öz

Sosyal medya; son yıllarda haber almak, iletişim kurmak, içerik paylaşmak, sosyalleşmek, e- ticaret yapmak gibi çok farklı gerekçelerle kullanılmaktadır. Kullanım alanı geniş olmakla birlikte, kullanıcıların güven duymakta zorlandıkları bir mecra olma özelliği de taşımaktadır. Özellikle kullanıcıların sosyal medyada yer alan haberlere karşı şüphe ile yaklaştıklarını ifade eden birçok çalışma bulunmaktadır. Bununla birlikte Türkiye’de 2024 yılı itibariyle 75 milyona yakın internet kullanıcısının, 57 milyonunun aynı zamanda sosyal medya kullanıcısı olduğu bilinmektedir. Söz konusu rakamlar; sosyal medya platformu sahibi işletmelere ya da yöneticilerine, bu denli büyük bir pazarda yer alan, kullanıcı ve tüketici güvenini dikkate alma zorunluluğu getirmektedir. Günümüzde kullanıcıların haber tüketimlerini genellikle sosyal medya aracılığı ile gerçekleştirdikleri görülmektedir. Ayrıca sosyal medya ortamlarında yayınlanan haberlerin doğruluğu sorgulanmaktadır. Bu nedenle sosyal medya ortamlarında yayınlanan haberlere yönelik tüketici güveni araştırılmasının gerekliliği büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı; sosyal medya ortamlarında yayınlanan haberlere güveni değerlendirmek amacıyla kullanıcıların sosyal medya üzerindeki farklı ortamlardan okudukları haberlere olan güven ve doğrulama düzeylerini etkileyen faktörlerin ölçülmesidir. Ayrıca kullanıcıların bu faktörlerin demografik değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Bu bağlamda araştırmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış ve ankete dayalı araştırma tekniği uygulanmıştır. Bir vakıf üniversitesinde öğrenim gören öğrenciler üzerinde yapılan anket çalışması ile elde edilen bulgularda; katılımcıların sosyal medya üzerinden okudukları haberlere ilişkin güven düzeylerinin haber türleri doğrulama/güven, sosyal medya haberlerine güven motivasyonları ve sosyal medya haberlerine güven ve doğrulama motivasyonları arasında farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların sosyal medya haberlerine güven ve doğrulama motivasyonları arttıkça sosyal medya haber türlerini doğrulama düzeyleri ve sosyal medya haberlerine güven motivasyonları düzeyleri artmakta olduğu gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Medya
• Sosyal Medya Güven
• Gerçeklik ve Algı
• Habere Güven
• Haberi Doğrulama
• Haber Tüketici Güveni

Trust and Verification in Social Media News: A Field Study on University Students

Bu makale için 28 Nisan 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akil/article/1642809

Öz

Social media has become ubiquitous in recent years, serving diverse purposes such as news consumption, communication, content sharing, socializing, and e-commerce. Despite its widespread use, it remains a platform where users often struggle with trust. Numerous studies highlight user skepticism towards news encountered on social media. In Turkey, as of 2024, nearly 75 million internet users, with 57 million also being social media users, underscore the imperative for social media platform owners and managers to prioritize user and consumer trust in such a vast market. Currently, a significant portion of news consumption occurs through social media, yet the accuracy of news disseminated on these platforms are frequently questioned. Therefore, investigating consumer trust in news published on social media is of paramount importance. This study aims to assess trust in news shared on social media platforms by examining the factors influencing users' trust and verification levels regarding news consumed from various sources within these platforms. Furthermore, the study explores whether these factors vary based on users' demographic characteristics. Employing a quantitative research method with a survey-based technique, the study focused on students at a foundation university. The findings reveal that participants' trust levels in news read on social media differ based on news genre verification/trust, motivations for trusting news, and motivations for trusting and verifying social media news. The results indicate that as participants' motivations for trusting and verifying social media news increase, so do their levels of verifying news genres and their motivations for trusting news in general.

Anahtar Kelimeler

• Social Media
• Social Media Trust
• News Trust
• News Verification
• News Consumer Trust

Kaynakça

1. Agboola, K. A., Essien, C. F., & Okpanachi, M. F. (2016). Credibility of News on Social Media: A Perceptual Survey of Abuja Residents. Advances in Multidisciplinary Research Journal, 2(3), 117–132.
2. Algül, A. (2015). Kurumsal ve Demografik Özelliklerin İnternet Haber Medya Güvenilirliği Üzerine Etkisi. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, 11(44), 257–273. https://doi.org/10.14783/od.v11i44.5000080014
3. Ata, F. (2023). Yerel İnternet Haberciliğinde Doğrulama: Okurlara Yönelik Bir Saha Araştırması. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 61, 200–222. https://doi.org/10.47998/ikad.1181727
4. Balcı, Ş., & Bekiroğlu, O. (2014). Medyanın Kritik ve Süreğen Dönemeci: Üniversite Öğrencilerinin Gözünden Medya Haberlerinin Güvenilirliği. Selçuk İletişim, 8(2), 192–217. https://doi.org/10.18094/SI.98299
5. Balcı, Ş., Sarıtaş, H., İldız, S., & Mohammed, R. (2024). Sosyal Medyaya Güven Düzeyinin Dijital Ortamlarda Sağlık Bilgisi Edinme ve Teyit Davranışı Üzerindeki Etkisinde Kullanım Süresinin Aracılık Rolü. Yeni Medya Dergisi, 16. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1456726
6. Becan, C. (2018). Sosyal Medya Bağımlılığının Haber Takibi Motivasyonları Üzerine Etkisi. Erciyes İletişim Dergisi, 5(3), 238–256. https://doi.org/10.17680/ERCIYESAKADEMIA.350085
7. Bozdağ, Ç., & Koçer, S. (2022). Skeptical Inertia in the Face of Polarization: News Consumption and Misinformation in Turkey. Media and Communication, 10(2), 169–179. https://doi.org/10.17645/MAC.V10I2.5057
8. Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı. Pegem Akademi.

9. Çetin, B. N. (2019). Üretüketim Olgusu Bağlamında Örtülü Emek Olarak Dijital Üretüketici Emeği. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi/Journal of Social Policy Conferences, 77, 349–382. https://doi.org/10.26650/jspc.2019.77.0099
10. Çömlekçi, M. F. (2019a). Hakikat-Ötesi Dönemde Medyaya Güven: Uluslararası Raporlar Üzerinden Bir İnceleme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İletişim Fakültesi Süreli Elektronik Dergi, 49, 107–121. https://orcid.org/0000-0002-4811-5558
11. Çömlekçi, M. F. (2019b). Sosyal Medyada Dezenformasyon ve Haber Doğrulama Platformlarının Pratikleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 3(7), 1549–1563. https://doi.org/https://doi.org/10.19145/e-gifder.583825
12. Çömlekçi, M. F., & Başol, O. (2019). Sosyal Medya Haberlerine Güven ve Kullanıcı Teyit Alışkanlıkları Üzerine Bir İnceleme. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 30, 55–77. https://doi.org/10.16878/GSUILET.518697
13. Dabbous, A., Aoun Barakat, K., & de Quero Navarro, B. (2022). Fake news detection and social media trust: a cross-cultural perspective. Behaviour and Information Technology, 41(14), 2953–2972. https://doi.org/10.1080/0144929X.2021.1963475
14. Dijital News Report. (2023). Reuters Institute for the Study of Journalism. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/digital-news-report/2023
15. Duong, H. T., Nguyen, L. T. Van, & Vu, H. T. (2020). With whom do consumers interact?: Effects of online comments and perceived similarity on source credibility, content credibility, and personal risk perception. Journal of Social Marketing, 10(1), 18–37. https://doi.org/10.1108/JSOCM-02-2019-0023
16. Dursun, Ç. (2004). Haberde Gerçekliğin İnşa Edilmesi Ne Demektir? In Dursun & Çiler (Eds.), Haber Hakikat İktidar İlişkisi (pp. 37–66). Elips.
17. Dursun, Ç. (2005). Haber ve Habercilik, Gazetecilik Üzerine Düşünmek. In S. Alankuş (Ed.), Gazetecilik ve Habercilik (pp. 69–91). IPS İletişim Vakfı Yayınları.
18. Erkan, G., & Ayhan, A. (2018). Siyasal İletişimde Dezenformasyon ve Sosyal Medya. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 29. Özel Sayı, 202–223. https://doi.org/https://doi.org/10.31123/akil.458933
19. Eroğlu, E. (2023). Seçim Dönemlerinde Sosyal Medya Dezenformasyonu: 2023 Genel Seçimleri Üzerine Bir İçerik Analizi. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi, 5(2), 142–151. https://doi.org/10.54089/ecider.1397632
20. Gil de Zúñiga, H., Weeks, B., & Ardèvol-Abreu, A. (2017). Effects of the News-Finds-Me Perception in Communication: Social Media Use Implications for News Seeking and Learning About Politics. Journal of Computer-Mediated Communication, 22(3), 105–123. https://doi.org/10.1111/JCC4.12185
21. Girgin, A., & Özay, S. (2013). Haber Yazmak. Der Yayınları.
22. Gönenç, Ö. (2018). Medyada Algı Yönetimi. Der Yayınları.
23. Gül, K. (2024). Yeni Medyada Yalan Haber Olgusu ve Doğrulama Platformu Olarak Teyit.Org Üzerine Bir İnceleme. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(3), 419–458. https://doi.org/10.17932/iau.iausbd.2021.021/iausbd_v16i3005
24. Habermas, J. (2010). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü. İletişim Yayınları.
25. Hameleers, M., Brosius, A., & de Vreese, C. H. (2022). Whom to trust? Media exposure patterns of citizens with perceptions of misinformation and disinformation related to the news media. European Journal of Communication, 37(3), 237–268. https://doi.org/10.1177/02673231211072667
26. Heuer, H., & Breiter, A. (2018). Trust in news on social media. ACM International Conference Proceeding Series, 137–147. https://doi.org/10.1145/3240167.3240172
27. Holtrup, S., Henke, J., Steffan, D., & Möhring, W. (2023). The Reciprocal Effects of Perceived Accuracy and Trust in News Media: A Two-Wave Online Panel Study in the Context of the 2021 German Federal Election. Journalism and Mass Communication Quarterly, 101(1), 156–177. https://doi.org/10.1177/10776990231202692
28. İnal, A. (1996). Haberi Okumak. Temuçin Yayınları.
29. Irshad, M., & Ahmad, M. S. (2019). Investigating the Determinants of Consumers’ Attitude towards Social Media Marketing: Moderating Role of Gender. Online Journal of Communication and Media Technologies, 9(4). https://doi.org/10.29333/ojcmt/5865
30. Irvan, S. (2001). Gündem Belirleme Yaklaşımının Genel Bir Değerlendirmesi. Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(9), 69–108.
31. Karlsen, R., & Aalberg, T. (2021). Social Media and Trust in News: An Experimental Study of the Effect of Facebook on News Story Credibility. Digital Journalism, 11(1), 144–160. https://doi.org/10.1080/21670811.2021.1945938
32. Kavaklı, N. (2019). alan Haberle Mücadele ve İnternet Teyit/Doğrulama Platformları. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 663–682. https://doi.org/https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.453398
33. Kazancı, M. (2002). Althusser, İdeoloji ve İletişimin Dayanılmaz Ağırlığı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 57(1), 56–86.
34. Kılıç, D., & İspir, B. (2020). Sosyal Medyada Haber İçeriklerine Güven ve Kullanıcı Motivasyonları. Kurgu, 28(1), 269–288.
35. Kocabay Şener, N. (2017). Haberlerde Gerçeğin Yeniden Üretilmesi: Batı Medyasında Doğu İmgesi. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 2(1), 1–7. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mbsjcs/issue/29737/305400
36. Kuyucu, M. (2017). Medyada güven sorunsalı ve bunun geleneksel medya i̇le yeni̇ medyaya olan yansımaları. Ulusal Multidisipliner Hakemli Sosyal Bilimler ve Araştırmalar Dergisi, 0(1), 28–55. https://doi.org/10.17373/msbad.2017.1.2
37. Lee, S. K., Lindsey, N. J., & Kim, K. S. (2017). The effects of news consumption via social media and news information overload on perceptions of journalistic norms and practices. Computers in Human Behavior, 75, 254–263. https://doi.org/10.1016/J.CHB.2017.05.007
38. Marketing Türkiye, & Xsight. (2022). Türkiye’de Medyaya Güven Araştırma Raporu.
39. Narmanlıoğlu, H. (2016). İnternet Haber Sitelerinde Eşik Bekçiliği/Gatekeeping at Online News Sites. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1). https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunisosbil/issue/24591/260353
40. Park, S., Fisher, C., Flew, T., & Dulleck, U. (2020). Global Mistrust in News: The Impact of Social Media on Trust. International Journal on Media Management, 22(2), 83–96. https://doi.org/10.1080/14241277.2020.1799794
41. Pelenk Özel, A. (2011). Sosyal Medya ve Güven: Hükümet, Sivil Toplum Örgütleri ve Ticari Kuruluşlara Yönelik Ampirik Bir Araştırma. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 2(4), 1–31. https://doi.org/https://doi.org/10.5824/1309-1581.2011.3.003.x
42. Pjesivac, I. (2017). The Effects of Culture and Performance on Trust in News Media in Post-Communist Eastern Europe: The Case of Serbia. Journalism & Mass Communication Quarterly, 94(4), 1191-1214.
43. Rubin, V., Chen, Y., Rubin, V. L., & Conroy, N. J. (2015). Towards News Verification: Deception Detection Methods for News Discourse. In Hawaii International Conference on System Sciences, 5–8. https://doi.org/10.13140/2.1.4822.8166
44. Sarkhoh, N., & KhosraviNik, M. (2020). Social media discourses of Arabism and the negotiation of Self in the Middle East. World Englishes, 39(4), 609–622. https://doi.org/10.1111/weng.12502
45. Schweiger, W. (2000). Media credibility - Experience or image? A survey on the credibility of the World Wide Web in Germany in comparison to other media. European Journal of Communication, 15(1), 37–59. https://doi.org/10.1177/0267323100015001002
46. Soon, J. M. (2020). Consumers’ awareness and trust toward food safety news on social media in Malaysia. Journal of Food Protection, 83(3), 452–459. https://doi.org/10.4315/0362-028X.JFP-19-415
47. Sterrett, D., Malato, D., Benz, J., Kantor, L., Tompson, T., Rosenstiel, T., Sonderman, J., & Loker, K. (2019). Who Shared It?: Deciding What News to Trust on Social Media. Digital Journalism, 7(6), 783–801. https://doi.org/10.1080/21670811.2019.1623702
48. Turcotte, J., York, C., Irving, J., Scholl, R. M., & Pingree, R. J. (2015). News Recommendations from Social Media Opinion Leaders: Effects on Media Trust and Information Seeking. Journal of Computer-Mediated Communication, 20(5), 520–535. https://doi.org/10.1111/JCC4.12127
49. Ulaş, M., & Yeşil, A. (2020). Batı Dijital Medyasının Türkiye’ye Yönelik Algı Manipülasyonu: Koronavirüs Haberleri Üzerine Ampirik Bir Araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 7(2), 939–963. https://doi.org/10.17680/ERCIYESILETISIM.715586
50. Wang, J., & Xie, J. (2023). Exploring the factors influencing users’ learning and sharing behavior on social media platforms. Library Hi Tech, 41(5), 1436–1455.
51. Weeks, B. E., Ardèvol-Abreu, A., & De Zúñiga, H. G. (2017). Online influence? Social media use, opinion leadership, and political persuasion. International Journal of Public Opinion Research, 29(2), 214–239. https://doi.org/10.1093/ijpor/edv050
52. Williams, A. E. (2012). Trust or Bust?: Questioning the Relationship Between Media Trust and News Attention. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 56(1), 116–131. https://doi.org/10.1080/08838151.2011.651186
53. Yaşa, H., & Şen, R. (2024). Hız, ÜreTüketici ve Sonsuz Kaydırma Kavramları Ekseninde Sosyal Medya Kültürü. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 40, 553–575. https://doi.org/10.29000/rumelide.1502887
54. Yaşar, İ. H. , & Uğurhan, Y. Z. C. (2021). Haber Edinme Amaçlı Sosyal Medya Kullanım Sıklığının Haber Paylaşma Davranışı Üzerindeki Rolü: Bir Saha Çalışması. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 1182–1198. https://doi.org/10.33206/MJSS.779984
55. Yılmaz, S. S. (2016). Medya Güvenilirliği: Gençlerin Medya Güvenilirliği Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 4(1), 393–417. https://doi.org/10.19145/GUIFD.03692