Modern Sinemada Yüz ve Oluş: Zeki Demirkubuz’un Kader Filminde Yüz İmajların Analizi

Öz

Toplumsal olarak üretilen yüz, kendine dayatılan anlamları açıkça ifade eden bir araçtır. Deleuze ve Guattari’ye göre sınırlayıcı bu yüz, insanın gerçek oluşunu engeller. Oluşa temas etmek için yüzsellik hatlarının ruhsal ve özel bir hayvan oluşla yüzün organizasyonundan kurtulması gerekir. Yüzün bu arayışı modern sinemanın arayışıyla kesişir. Aumont’a göre klasik sinema sıradan yüzü yeniden üretirken modern sinema onu oluş süreçlerini açığa çıkaracak şekilde dönüştürür. Türk sinemasında bu bağlamda yüze doğrudan odaklanan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Buradan hareketle bu makalede, amaçlı örneklem olarak belirlenen modern Türk sinemasının ikonik filmlerinden biri olan Kader (Zeki Demirkubuz, 2006) filmindeki Bekir karakterinin yüz imajları sinematik bir perspektifle analiz edilmiştir. Bulgular filmde Bekir’in yüzünün donuk yüz ve gölgeyle kemirilen yüz olmak üzere iki tür imajla ortaya konduğunu göstermiştir. Filmin sinematik unsurları, Bekir’in yüzsellik çizgilerinin özgürleşmesine ve hayvanlık çizgilerinin ortaya çıkmasına imkân verir. Okunmaya direnen ve kendini sezgiye sunan yüz, karakterin belirsizlik içindeki savruluşunun duyumsanmasını sağlar. Sonuç olarak makale, Demirkubuz sinemasıyla ilgili daha önce yapılan çalışmalarda ortaya konan modern bireyin kimlik ve aidiyet krizi, modernite sonrası hayal kırıklığı ve inanç kaybı gibi temalara ulaşılmasında Bekir’in yüz imajların tetikleyici bir rolü olduğunu ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

• Yüz İmaj
• Yüzsellik
• Deleuze
• Kader Filmi
• Modern Sinema

Face and Becoming in Modern Cinema: An Analysis of Face Images in Zeki Demirkubuz’s Fate

Öz

The socially constructed face is an instrument that explicitly conveys the meanings imposed upon it. According to Deleuze and Guattari, this restrictive face cannot reveal the real becoming of the human. To engage with becoming, the lines of faciality must be liberated from the organization of the face through a spiritual and special becoming-animal. This search for the face also resonates in cinema. For Aumont, while classical cinema reproduces the ordinary face, modern cinema transforms it in such a way as to disclose processes of becoming. In Turkish cinema, no study has been identified that directly focuses on the face in this context. Building on this gap, the present article analyzes, from a cinematic perspective, the face images of the character Bekir in Fate (Zeki Demirkubuz, 2006), one of the iconic films of modern Turkish cinema selected through purposive sampling. The findings reveal that Bekir’s face in the film is represented through two types of images: the frozen face and the shadow-eroded face. It was determined that the film’s cinematic elements enabled the liberation of Bekir’s lines of faciality and the emergence of animality lines. The face, resisting legibility and presenting itself to intuition, opens the space for the sensation of Bekir’s drift within uncertainty. It was observed that facial images play a catalytic role in accessing themes previously identified in studies on Demirkubuz’s cinema, such as the modern individual’s crisis of identity and belonging, disappointment after modernity, and loss of faith.

Anahtar Kelimeler

• Face Image
• Faciality
• Deleuze
• The Film Fate
• Modern Cinema

Kaynakça

1. Açıkgöz, E. (2006). Söyleşi 5 . Içinde R. Öztürk (Ed.), Kader: Zeki Demirkubuz (ss. 148-152). Dost Kitabevi.
2. Akbulut, H. (2012). Melodramatik İmgelem. Hayalperest Kitap.
3. Ateş, C. (2023). The search for value in the new Turkish cinema: Creating value or creating appropriate conditions for it. Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 22(2), 776-804. https://doi.org/10.20981/kaygi.1289310
4. Aumont, J. (1992). Du Visage Au Cinéma. Edition de l’Etoile.
5. Aytaş, M., & Uğur, E. (2024). Zeki Demirkubuz sinemasında Erkek İmgesine Bakış: Üçüncü Sayfa, Kader ve Yeraltı Filmlerinin Psikanalitik Kuram Çerçevesinde Analizi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 10(1), 24-38. https://doi.org/https://doi.org/10.46442/intjcss.1424432
6. Aytekin, P. E. (2015). Zeki Demirkubuz sinemasında şiddet: Masumiyet ve Kader. İlef Dergisi, 2(2), 155-178. https://doi.org/https://doi.org/10.24955/ilef.305321
7. Balázs, B. (2013). Görünen İnsan (O. Kasap, Çev.). Say Yayınları.
8. Balázs, B. (2019). Sinema kuramı (G. Aydın, Çev.). Doruk Yayıncılık.

9. Barthes, R. (1991). Mythologies (A. Lavers, Çev.). Farrar, Straus and Giroux.
10. Barthes, R. (2008). Göstergeler imparatorluğu (T. Yücel, Çev.). YKY.
11. Bellour, R. (2003). Visage du dedans. CINEMA & cie, 2, 105-112. https://riviste.unimi.it/index.php/cinemaetcie/article/view/19150/16955
12. Berger, J. (2018). Portreler (B. Eyüboğlu, Çev.). Metis.
13. Bergman, I. (1968). Bizim işimiz insan yüzüyle başlar (S. Birsel, Çev.). Türk Dili Dergisi, 196.
14. Berry, C. (2006). Zeki Demirkubuz: Karanlığın ışığında. Içinde Kader: Zeki Demirkubuz (ss. 19-25). Dost Kitabevi.
15. Betancourt, M. (2022). The status of the close-up in the age of the selfie. Film Quarterly, 76(1), 75-78. https://doi.org/10.1525/fq.2022.76.1.75
16. Bonitzer, P. (2011). Kör alan ve dekadrajlar (İ. Yaşar, Çev.). Metis Yayınları.
17. Bresson, R. (2000). Sinematograf üzerine notlar (N. Güngörmüş, Çev.). Nisan Yayınları.
18. Büyükdüvenci, S., & Öztürk, R. (2007). Yeni Türk sinemasında estetik arayışı,. Felsefe Dünyası, 2(46), 45-49.
19. Caushaj, S., & Çetin, E. Z. (2022). Oyuncu seçiminin film yapısına etkisi: Nuri Bilge Ceylan sineması örneği. ARTS: Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8, 151-182. https://doi.org/10.46372/arts.1112615
20. Çelik, K. (2024). Transformation of melodrama in Turkish cinema from Yeşilçam to the present: The films Innocence and Destiny. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 53, 56-73. https://doi.org/10.52642/susbed.1337622
21. Daldal, A. (2006). Zeki Demirkubuz’un Yazgısı. Içinde Kader: Zeki Demirkubuz (ss. 47-52). Dost Kitabevi.
22. Deleuze, G. (2014). Sinema I: Hareket-imge (S. Özdemir, Çev.). Norgunk.
23. Deleuze, G. (2020). Francis Bacon: Duyumsamanın mantığı (C. Batukan & E. N. Erbay, Çev.). Norgunk.
24. Deleuze, G. (2021). Sinema II: Zaman-imge (B. Yalım & E. Koyuncu, Çev.). Norgunk.
25. Deleuze, G., & Guattari, F. (2023). Bin yayla. Kapitalizm ve şizofreni 2 (E. Sünter, Çev.). Norgunk.
26. Demirkubuz, Z. (2006). Kader [Video recording]. Mavi Film, Inkas Film.
27. Demoğlu, M. E. (2014). Sinemada yakın-plan körleştirir mi netleştirir mi: “Rosetta” ve “Mavi En Sıcak Renktir” filmlerinde yüz’ün farklı etkileri. E-journal of Intermedia, 1(1), 8-21. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/91432
28. Dufay, S. (2010). Retrouver la Face : étude du visage dans les dessins d’Antonin Artaud et d’Alberto Giacometti. Içinde F. Flahutez, I. Goldberg, & P. Volti (Ed.), Visage et portrait, visage ou portrait (ss. 121-132). Presses universitaires de Paris Nanterre. https://doi.org/10.4000/books.pupo.962
29. Düşgör, B., Erbahar, A., & Sarı, A. S. (2021). Mazoşizm, melankoli ve aşk: Masumiyet ve Kader filmleri üzerine psikanalitik bir inceleme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 8(1), 143-160. https://doi.org/10.31682/ayna.790889
30. Faraji, H., & Yılmaz, M. (2023). Borderline kişilik bozukluğunun “Masumiyet”i ve “Kader”i: Bir film analizi. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 9(1), 67-89. https://doi.org/10.17932/iau.ait.2015.012/ait_v09i1004
31. Frampton, D. (2013). Filmozofi (C. Soydemir, Çev.). Metis Yayınları.
32. Güler, N. (2012). Zeki Demirkubuz Sinemasında Toplumsal cinsiyet. Sinecine, 3(1), 29-54. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/698826
33. Günay, L. Ö., & Subölen, S. (2016). Zeki Demirkubuz sinemasında varoluşçuluk izleri: Karanlık üzerine öyküler üçlemesi. Sinefilozofi, 1(2), 147-167. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/303638
34. Halpern, A.-É. (1987). Michaux, Artaud : visages, ravages ou les mirages de l’autoportrait. Içinde P. Grouix & J.-M. Maulpoix (Ed.), Henri Michaux (ss. 233-251). ENS Éditions. https://doi.org/10.4000/books.enseditions.21045
35. Işıklar, U. (2024). Demirkubuz. Doruk Yayınları.
36. Jameson, F. (2006). Yeni Türk sineması üzerine kısa notlar (Çağla Karabağ, Çev.). Içinde R. Öztürk (Ed.), Kader: Zeki Demirkubuz (ss. 15-18). Dost Kitabevi.
37. Karaca, N. B. (2006). Söyleşi 6. Içinde Kader: Zeki Demirkubuz (ss. 153-162). Dost Kitabevi.
38. Karakoç, E., & Levendeli, Ş. (2021). Sinemada cinsiyetçi ötekileştirmeye ableism penceresinden bakmak: Zeki Demirkubuz sinemasında ableist temsil. SineFilozofi, 6(11), 388-409. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.871146
39. Le Breton, D. (2018). Yüz üzerine: Antropolojik bir deneme (Orçun Türkay, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
40. Liktor, C. (2019). Deceit, desire, and the films of Zeki Demirkubuz. sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 10(1), 111-135. https://doi.org/10.32001/sinecine.545799
41. Morrison, P. (2021). Classical Hollywood cinema, sexuality, and the politics of the face. Routledge.
42. Öztürk, R. S. (2006). Kader: Zeki Demirkubuz. Dost Kitabevi.
43. Öztürk, S. (2018). Sinema felsefesine giriş: Film yapımı felsefe. Ütopya Yayınları.
44. Öztürk, S. (2022). Sinema ve düşünce ilişkisi üzerine bir tartışma: Beden sinema ve beyin sinema. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2022(60), 93-118. https://doi.org/10.47998/ikad.1174359
45. Özyurt, O. (2006). Söyleşi 4. Içinde R. S. Öztürk (Ed.), Kader: Zeki Demirkubuz (ss. 142-147). Dost Yayınları.
46. Place, A. J., & Peterson, L. S. (2011). Film Noir’daki Bazı Görsel Motifler. Içinde E. Yılmaz (Ed.), Filmde Yöntem ve Eleştiri (ss. 289-308). DeKi Yayınları.
47. Schrader, P. (1972). Notes on film noir. Film Comment, 8(1), 8-13.
48. Suner, A. (2006). Hayalet Ev: Yeni Türk sinemasında aidiyet, kimlik ve bellek. Metis Yayınları.
49. Susam, A. (2015). Demirkubuz sineması: Kötülük üzerine çeşitlemeler. Doğu Batı Dergisi, 18(73), 187-208.
50. Süalp, Z. T. A. (2001). Türkiye’de sinema ‘Film Noir’ ya da dışavurumcu iklimin içinden Geçerken. Içinde D. Derman (Ed.), Türk Film Araştırmalarında Yeni Yönelimler II (ss. 89-98). Bağlam Yayınları.
51. Süalp, Z. T. A. (2010). Taşrada saklı zaman- geri dönülmeyen. Içinde Z. T. A. Süalp & A. Güneş (Ed.), Taşrada Var Bir Zaman (ss. 87-116). Çitlembik Yayınları.
52. Yılmaz, M., & Adıgüzel, E. (2017). Toplumsal sorunlardan bireyin dünyasına Zeki Demirkubuz sineması. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 28, 241-272. https://doi.org/10.31123/akil.437623