Dijital Diaspora ve Kültürel Kimlik: Türkiye’de Yaşayan Çerkes Gençlerle Derinlemesine Bir Görüşme

Kimlik, kültür ve diaspora çalışmaları, son dönemde, yeni medyanın bu alanlar üzerinde yarattığı etkiye odaklanmaktadır. Yeni medya, özellikle diaspora topluluklar açısından ulusötesi iletişim kurma araçları, sanal iletişim olanaklarına erişme, sosyal ve coğrafi hareketlilikte kolaylık sağlama, fiziksel anlamda uzakta olunan anavatan ve diaspora üyeleri ile bağlantı kurma gibi çok sayıda kaynak erişimini sağlar. Bunların yanı sıra sanal ortamda kültür ve kimlik deneyimlemeyi/üretmeyi mümkün kılar. Yeni medya aracılığıyla diasporanın dijital bir boyut kazandığı söylenebilir. Ayrı dili, tarihi ve toplumsal hafızası olan özgün kültürel bir topluluk olarak Çerkesler, halen anavatanları olan Adige, Karaçay-Çerkes, Kabardey-Balkar ’ın yanı sıra Türkiye, Avrupa, Kuzey Amerika ve Oratadoğu’da yaşayan diasporik bir topluluktur. Çerkesler’in kültürel kimliklerini pratik etme süreçleri, duygusal bir topluluk olarak varlık kazanma biçimleri, kültür ve kimlik alanında verdikleri mücadele, kamusal görünürlük elde etme çabaları çeşitli yayınlara konu olmuştur. Bu çalışma ise fiziksel dünyanın sınırlarını aşan kurgusal bir alan olarak yeni medyanın Çerkeslerin kültür ve kimlik üretiminde/deneyimlemesinde ve kamusal görünürlük kazanma mücadelesinde nasıl bir rol oynadığını ortaya koymaya odaklanır. Diasporik topluluklar, yeni medya aracılığı ile sanal bir cemaat oluştururken, bir araya gelerek bir ortaklık üretmekte, menşe kültür ile bağlantı kurmakta, bu ortam aracılığıyla kimliklerine dair bilgi ve deneyime erişmektedirler. Bu çalışma, yeni medyanın kimlik, vatan, hafıza ve kültür deneyimleme, müzakere etme, yeniden üretme ve dolaşıma sokmayı olanaklı kıldığını savunur. Genel anlamda iletişim ve kültür alanına katkı sağlamayı hedefleyen bu çalışma, kitle iletişim araçları, yeni medya, hatırlama, kimlik gibi konuların bağlantısından hareket eder. Çalışmada nitel veri toplama yöntemlerinden olan derinlemesine görüşme tekniği ve analizi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında İstanbul Kafkas Kültür Derneği (İKKD) ve İzmir Çerkes Kültür Derneği’nde Çerkes dansları eğitimi almakta olan toplam otuz gençle yapılandırılmış sorular çerçevesinde görüşülmüştür. Araştırma sonucunda Çerkes gençlerin, yeni medya aracılığı ile sanal bir cemaatin üyeleri oldukları, bu ortamda kimliklerine dair bilgi ve deneyime eriştikleri, bu ortamda kendilerini temsil ettikleri ve varlıklarına, kültürlerine, tarihlerine dair bilgileri diğerleri ile paylaşmak yoluyla kimlik ve kültür mücadelesi verdikleri, kamusal görünürlük kazandıkları neticesine ulaşılmıştır. Yapılan görüşmeler, sanal toplulukların ulusötesi bir topluluk oluşturmada “sınır” kavramını zorladığı ve somut mekânın sanal alanda kurgulanmasına olanak sağladığı ve fiziksel topluluk ve sanal topluluk arasındaki sembiyotik ilişkinin kültürel kimliğin güçlenmesiyle sonuçlandığı kanısına ulaşılmıştır.