KRİPTO PARALARIN PSİKOLOJİK ÇEKİCİLİĞİ VE YATIRIMCI DAVRANIŞLARI: DAVRANIŞSAL FİNANS PERSPEKTİFİNDEN BİR İNCELEME

Yıl 2025, Sayı: 19, 107 - 121, 30.06.2025

Nisa Garda , İbrahim Erem Şahin

Öz

Son yıllarda finansal piyasalarda giderek artan bir popülerlik kazanan kripto paralar, yatırımcılar için yüksek getiri vaat eden ve aynı zamanda riskli bir yatırım aracı olarak öne çıkmaktadır. Kripto paraların temel çekiciliği, merkeziyetsizlik, anonimlik, hızlı işlem imkânı ve inovatif teknolojik yapısı ile şekillenmekte, bu unsurlar yatırımcıların yüksek kazanç beklentisi ile hareket etmelerine yol açmaktadır. Ancak bu çekicilik, beraberinde irrasyonel yatırım kararlarını ve davranışsal önyargıları da getirmektedir. Bu araştırmanın amacı, kripto paraların yatırımcılar üzerindeki psikolojik çekiciliğini davranışsal finans perspektifinden ele alarak yatırımcı davranışlarını kapsamlı bir şekilde analiz etmektir. Yatırımcılar sıklıkla aşırı özgüven, sürü psikolojisi, çerçeveleme etkisi, kayıptan kaçınma, teyit yanlılığı gibi davranışsal eğilimlere kapılmakta, bu da piyasada yüksek volatiliteye ve dalgalanmalara neden olmaktadır. Sosyal medya ve çevrimiçi platformlar üzerinden yayılan olumlu veya olumsuz haberler, yatırımcıların ani ve abartılı tepkiler vermesine yol açarken, bu tür irrasyonel hareketler, piyasa fiyatlarını hızla değiştirebilmektedir. Davranışsal finans yaklaşımı, geleneksel finans teorilerinin öngörülerini aşarak, bireylerin yatırım kararlarını sadece rasyonel analizlerle değil, aynı zamanda duygusal ve bilişsel süreçlerle şekillendirdiğini vurgulamaktadır. Kripto para yatırımcılarının duygusal ve bilişsel eğilimlerini anlamak, piyasadaki dalgalanma dinamiklerini daha iyi açıklamakta ve yatırımcıların risk yönetimi becerilerini geliştirmek için yol gösterici olmaktadır. Bu çalışmada, davranışsal finansın temel kuramları çerçevesinde kripto para piyasalarındaki yatırımcı davranışları analiz edilmekte ve yatırımcıların irrasyonel karar alma süreçlerine neden olan faktörler ele alınmaktadır. Bu bakımdan, kripto paraların psikolojik çekiciliği ve yatırımcı davranışları arasındaki ilişki kapsamlı bir şekilde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, yatırımcıların daha sağlıklı finansal kararlar alabilmesi için davranışsal finansın sunduğu bakış açısının önemi vurgulanmakta, piyasa oynaklığını azaltmaya yönelik stratejik öneriler sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kripto Paralar , Davranışsal Finans , Yatırımcı Davranışları , Psikolojik Çekicilik , Piyasa Volatilitesi

Kaynakça

• Akal, M., & Kılıç, E. (2020). Bireylerin Finansal Yatırım Kararlarını Etkileyen Davranışsal Faktörler: İ. BB. Mali Hizmetler Birimi Çalışanları Örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 16(1), 131-154.
• Akdeniz, Ş., & Turan, İ. (2021). Davranışsal Finans Eğilimlerinin Risk Alma Düzeyine Etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(2), 1016-1032.
• Akın, I. (2019). Davranışsal Finans Açısından Yatırımcıların Kararlarının İncelenmesi. Journal of Academic Value Studies, 3(15), 11-21.
• Aktaş, F. R. (2012). Davranışsal Finans ve Yatırımcı Psikolojisi İMKB Üzerine Ampirik Bir Analiz (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Altan, M., & Candoğan, M. A. (2014). Bankaların Finansal Performanslarının Değerlemesinde Geleneksel ve Gri Analizi: Katılım Bankalarında Karşılaştırmalı Bir Uygulama. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(27), 374-396.
• Arslan, E., & Boztosun, D. (2022). Demografik Faktörler ve Davranışsal Finans: Bireysel Yatırımcılar Üzerine Bir Araştırma. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 4(1), 30-46.
• Atak, O., & Kutukız, D. (2021). Davranışsal Finans Eğilimlerinin, Bireysel Yatırımcıların Yatırım Tercihlerine ve Yatırımlarda Yararlandıkları Bilgi Kaynaklarına Göre Karşılaştırılması: Muğla İlindeki Turizm İşletme Yöneticileri Üzerinde Bir Uygulama. Turizm Akademik Dergisi, 8(1), 231-248.
• Ateş, A. (2007). Finansal Yatırımların Davranışsal Finans Açısından Değerlendirilmesi Üzerine Bir Araştırma (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Aytekin, Y. E., & Aygün, M. (2016). Finansta Yeni Bir Alan “Davranışsal Finans”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (2), 143-156.
• Barak, O. (2008a). Davranışsal Finans. Ankara: Gazi Kitabevi.
• Barak, O. (2008b). İMKB de Aşırı Reaksiyon Anomalisi ve Davranışsal Finans Modelleri Kapsamında Değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 211-212.
• Barberis, N., Huang, M., ve Santos, T. (1999). Prospect Theory and Asset Prices. Center for Research in Security Prices Working Paper, 494, 7.
• Barberis, N., Shleifer, A., ve Vishny, R. W. (1998). A Model of Investor Sentiment. Journal of Financial Economics, 49(3), 309.
• Bayar, Y., & Kılıç, C. (2012). Küresel Finansal Krizin Davranışsal Finans Perspektifinden Değerlendirilmesi. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 62(2), 177-195.
• Bayes, T. (1958). Studies in the History of Probability and Statistics:ІХ. Thomas Bayes’s Essay Towards Solving a Problem in the Doctrine of Chances. A Biographigal Note(Biometrika), 45(3-4), 297
• Bostancı, F. (2003). Davranışçı Finans. İstanbul: Sermaye Piyasası Kurulu Denetleme Dairesi Yeterlilik Etüdü.
• Bozkurt, V. (2011). Değişen Dünyada Sosyoloji Temeller, Kavramlar, Kurumlar. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Bulut, E., & Er, B. (2018). Davranışsal Kurumsal Finans Ekseninde Kurumsal Finansal Kararlar: Bir Literatür Değerlendirmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (20), 33-50.
• Campbell, J. Y., Lo, A. W., ve Mackinlay, A. C. (1997). The Econometrics Of Financial Markets. Amerika Birleşik Devletleri: Princeton University Press.
• Çam, A. V., & Hırka, E. (2021). Bireysel Yatırım Kararlarında Davranışsal Eğilimlerin Ölçülmesi: Gümüşhane İlinde Bir Araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(3), 961-976.
• Çelik, M. K. (2010). Bankaların Finansal Başarısızlıklarının Geleneksel Ve Yeni Yöntemlerle Öngörüsü. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 17(2), 129-143.
• Çetiner, M., Gökcek, H. A., & Gölbaşı, B. T. (2019). Davranışsal Finans Perspektifinden Yatırımcı Davranışları Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1-30.
• Daniel, K., Hirshleifer, D., ve Subrahmanyam, A. (1998). Investor Psychology And Security Market Under- And Overreactions. The Journal Of Finance, 53(6), 1839-1840.
• Demirelli, E. (2008). Etkin Pazar Kuramından Sapmalar: Finansal Anomalileri Etkileyen Makro Ekonomik Faktörler Üzerine Bir Araştırma. Ege Akademik Bakış Dergisi, 8(1), 225.
• Ding, D. K., Charoenwong, C., ve Seetoh, R. (2004). Prospect Theory Analyst Forecasts, And Stock Returns. Journal of Multinational Financial Management, (14), 426-427.
• Doğan, M. (2016). Davranışsal Finans Eğilimleri İle Bireysel Emeklilik Fon Tercihleri Arasındaki İlişkinin Test Edilmesi: Türkiye’deki Banka Çalışanları Üzerine Bir Uygulama. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 339-357.
• Doğan, Z., & Evlimoğlu, U. (2022). Bireysel Yatırımcıların Yatırım Kararlarında Davranışsal Finansın Rolü: Aydın İli Örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(4), 1983-2010.
• Doğru, B. N., & Büyükakın, F. (2020). Kurumsal Yatırımcıların Karar Alma Aşamalarına Davranışsal Finans Perspektifinden Bakış: Kocaeli ili imalat sanayi uygulaması. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 6(4), 13-22.
• Ellsberg, D. (1961). Risk, Ambiguity, and the Savage Axioms. The Quarterly Journal of Economics, 16(4), 659.
• Ertan, Y. (2007). Davranışsal Finans ve Pişmanlık Teorisinin Döviz Kuru Riskinden Korunma Kararına Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Fama, E. F. (1970). Efficient Capital Markets: A Review of Theory and Empirical Work. Journal of Finance, 25(2), 387.
• Fama, E. F. (1970). Efficient Capital Markets: A Review of Theory and Empirical Work. Journal of Finance, 25(2), 38
• Gazel, S. (2024). Davranışsal Finans. Finansal Yönetim, 271.
• Gümüş, F. B., Koç, M., & Agalarova, M. (2013). Bireysel Yatırımcıların Yatırım Kararları Üzerinde Etkili Olan Demografik ve Psikolojik Faktörlerin Tespiti Üzerine Bir Çalışma: Türkiye ve Azerbaycan Uygulaması. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi,4(6), 71-94.
• Güngör, S., & Demirel, E. (2018). Davranışsal Finansta Yatırımcı Önyargıları. Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul.
• Gürünlü, M. (2011). Finansal Piyasaların Etkinliği Teorisinden Davranışsal Finansa: Finans Teorisinin Evrimi. Maliye ve Finans Yazıları, 1(92), 31-50.
• Hamurcu, Ç. (2015). Yatırım Kararlarının Davranışsal Finans Açısından İncelenmesi: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Sektörü Çalışanları Üzerine Bir İnceleme(Doktora Tezi). Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale.
• Hamurcu, Ç., & Aslanoğlu, S. (2016). Bilgi Teknolojileri- İletişim Sektörü Çalışanları Üzerinde Davranışsal Finans Eğilimlerinin Etkileri: Ölçek Çalışması. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7), 30-53.
• Hong, H., and Stein, J. C. (1999). A Unified Theory of Underraction Momentum Trading and Overreaction in Asset Markets. Journal of Finance, 54(6), 2144.
• Kabapelit, E. (2018). Bireysel Yatırımcıların Tasarruflarını Yönlendirdiği Sermaye Piyasası Araçlarını Belirleyen Faktörlerin Analizi ve Davranışsal Finans Yaklaşımı Açısından Değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, 47(2), 263–291.
• Karaca, Y. (2015). Davranışsal Finans Yaklaşımı ve Bireysel Yatırımcı Davranışları Üzerine Ampirik Bir Uygulama (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Kaykusuz, M. (2012). Yöneticiler İçin Finansal Yönetim ve Finansal Piyasalar. İstanbul: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Kıyılar, M., & Akkaya, M. (2016). Davranışsal Finans. İstanbul: Literatür Yayınları.
• Kulalı, İ. (2016). Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli Ve Beta Katsayısının Düzenlemeye Tabi Piyasalarda Kullanımı. Selçuk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(31), 280.
• Küçük, A. (2014). Bireysel Yatırımcıları Finansal Yatırım Kararına Yönlendiren Faktörlerin Davranışsal Finans Açısından Ele Alınması: Osmaniye Örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 6(11), 105-110.
• Küçükdurmaz, F. S. (2019). Bireysel Yatırımcıların Davranışsal Hata ve Yanlılıklarının Portföy Getirileri Üzerine Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
• Küçüksille, E., & Usul, H. (2012). Bilişsel Ön yargılar ve Yatırımcı Kararlarına Etkileri. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, (4), 24.
• Küden, M. (2014). Davranışsal Finans Açısından Bireysel Yatırım Tercihlerinin Değerlendirilmesi(Yüksek Lisans Tezi). Gediz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Lim, S. S. (2006). Do Investor Integrate Lossesand Sergregate Gains? Mental Accounting an Investor Trading Decision. The Journal of Business, 79(5), 1
• Markowitz, H. (1952). Portfolio Selection. Journal of Finance, 7(1), 82
• Mazgit, İ. (2007). Sermaye Piyasalarında Spekülasyon: Tarihin Tekerrürü. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 44(512), 9.
• Meryem, G. (2017). Davranışsal Finans Açısından Altın Yatırımcılarının Davranışlarının İncelenmesi: Gaziantep Örneği. Maliye ve Finans Yazıları, (108), 143-165.
• Mishkin, F. S. (2009). Is Monetary Policy Effective During Financial Crises?. NBER Working Paper, No. 14678, 1–15.
• Müldür, G. T. (2019). Geleneksel ve Davranışsal Finans: Tarihsel ve Kavramsal Çerçeve. Artıbilim Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 37-45.
• Özan, M. H. (2010). İşletmelerde Alınan Finansal Kararların Yatırımcı Davranışları zerinde Etkilerinin İncelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Özcan, H. (2011). Davranışsal Finansın Bireysel Yatırımcıların Karar Mekanizmaları Üzerindeki Etkileri: Finansal Yatırımcıların Değerlendirmelerine Yönelik Bir Araştırma (Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
• Özmerdivanlı, A. (2023). Bireysel Yatırım Kararlarında Etkili Olan Faktörlerin Davranışsal Finans Yaklaşımı İle İncelenmesi: Karaman ilinde bir uygulama. Uşak Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 38-65.
• Öztopçu, D., & Aytekin, S. (2017). Bireysel Yatırım Kararlarının Davranışsal Finans Açısından Değerlendirilmesi ve Balıkesir İlinde Bir Uygulama. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (61), 456-476.
• Sansar, N. G. (2016). Değişen Finansal Akımlar: Rasyonalizmden Davranışsal Finans Yaklaşımına. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 135-150.
• Sefil, S., & Çilingiroğlu, H. K. (2011). Davranışsal Finansın Temelleri: Karar Vermenin Bilişsel ve Duygusal Eğilimleri. İstanbul Ticaret Üniversitesi, 10(9), 1-19.
• Shleifer, A. (2000). Inefficient Markets: an Introduction to Behavioral Finance. Oxford: Oxford Universty Press. Süer, Ö. (2007). Yatırım Kararlarında Alınan Risk Düzeyinin Belirlenmesine İlişkin Ampirik Bir Çalışma. Öneri Dergisi, 7(28), 97-105.
• Sümer, E., & Aybar, Ş. (2016). Etkin Piyasalar Hipotezinin, Finansal Piyasaları Açıklamadaki Yetersizliği ve Davranışsal Finans. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 75-84.
• Şamandar, Ö., & Çömlekçi, İ. (2019). Kişilik Tiplerinin Davranışsal Finans Kapsamında Değerlendirilmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 557-575.
• Şenkardeşler, R. A. (2016). Belirsizlik ve Risk Altında Karar Alma Problemini Geleneksel Ve Davranışsal Finans Perspektiflerinden Değerlendirme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 8(4), 360-379.
• Taner, B., & Akkaya, G. C. (2005). Yatırımcı Psikolojisi ve Davranışsal Finans Yaklaşımı. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (27), 47-54.
• Tekin, B. (2016). Beklenen Fayda ve Beklenti Teorileri Bağlamında Geleneksel Finans-Davranışsal Finans Ayrımı/Traditional Finance-Behavioral Finance Distinction in the Context of Expected Utility and Prospect Theories. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 2(4), 75.
• Tekin, B. (2018). Bilişsel Önyargı ve Hevristik Bağlamında Finansın İnsani Boyutu Olarak “Davranışsal Finans”: Bir Literatür İncelemesi ve Derleme Çalışması. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 1(2), 131-156.
• Tetik, N., Karadeniz, G., Margazieva, N., & Altymyshev, S. (2015). Geleneksel Finanstan Davranışsal Finansa: Hangi Düşüncelerle Harcama ve Yatırım Yaparız? Reforma, 3(67), 32-43.
• Tufan, C., & Sarıçiçek, R. (2013). Davranışsal Finans Modelleri, Etkin Piyasa Hipotezi ve Anomalilerine İlişkin Bir Değerlendirme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 159-182.
• Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. Science, 185(4157), 1124–1131.
• Vural, G., & Bulut, A. (2022). Davranışsal Finans Perspektifinden Bireysel Finansal Karar Sürecindeki Eğilimler: Kamu Bankaları Yöneticileri Üzerine Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31(2), 437-457.
• Weber, M., ve Camerer, C. F. (2001). The Disposition Effect in Securities Trading: An Experimental Analysis. Journal of Bankingand Finance, (25), 1345.
• Zor, İ., & Göker, İ. E. K. (2015). Finansal Ve Davranışsal Yaklaşım Açısından Marka Değerleme ve Bir Karşılaştırma. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 51-64.