Türkiye’de Optisyenlik Alanında Arz Fazlası Sorunu: Mezun Sayısı, Müessese Artışı ve Nüfus Dinamiği Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 2018–2024 yılları arasında optisyenlik alanında yaşanan arz fazlası sorununu incelemektedir. Özellikle optisyenlik programlarından mezun olan öğrenci sayılarındaki artışın, optisyenlik müessese kapasitesi ve nüfus dinamikleri ile uyumsuzluğu ele alınmıştır. Çalışma, sektördeki istihdam potansiyeli ve arz-talep dengesi üzerine politika önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi (YÖK) ve Sağlık Bakanlığı Ürün Takip Sistemi verileri kullanılmıştır. Mezun sayıları, optisyenlik müessese sayıları ve nüfus artış hızları yıllara göre karşılaştırılmıştır. Bu noktada; mezun sayılarının nüfus artışını aşması, müessese artışının mezun artışına oranla yetersiz kalması ve arz fazlası sorununa yol açması konuları analiz edilmiştir. Bulgular, 2018–2023 döneminde optisyenlik programlarından mezun sayısının %147 oranında arttığını, aynı dönemde müessese sayısındaki artışın yalnızca %7,5 ile sınırlı kaldığını göstermektedir. Nüfus artış hızının durağan seyretmesi, arz fazlasını daha da belirgin hale getirmiştir. İstanbul örneğinde, müessese başına düşen reçete sayısının azalması sektörel sürdürülebilirliği tehdit etmektedir. Sonuç olarak; Türkiye’de optisyenlik alanında mezun sayısındaki kontrolsüz artış, müessese kapasitesi ve nüfus dinamikleri ile uyumlu değildir. Bu dengesizlik, mezunların istihdam olanaklarını kısıtlamakta ve sektörde ekonomik baskılara yol açmaktadır. Çalışma, arz-talep dengesinin sağlanabilmesi için üniversite kontenjanlarının sektörel ihtiyaçlara göre planlanmasını, müessese konumlandırmalarında bölgesel nüfus yoğunluğunun dikkate alınmasını ve kamu kurumlarında optisyen istihdamının artırılmasını önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Optisyenlik
• Arz-Talep Dengesizliği
• İşgücü Planlaması

The Oversupply Problem in Opticianry in Turkey: An Assessment of Graduate Numbers, Establishment Growth, and Population Dynamics

Öz

This study examines the issue of oversupply in the field of opticianry in Turkey between 2018 and 2024. In particular, it addresses the mismatch between the increasing number of graduates from opticianry programs, the capacity of opticianry establishments, and population dynamics. The study aims to develop policy recommendations regarding employment potential and the supply-demand balance in the sector. Data were obtained from the Turkish Statistical Institute (TURKSTAT), the Higher Education Information Management System (YÖK), and the Ministry of Health’s Product Tracking System (ÜTS). Graduate numbers, opticianry establishment counts, and population growth rates were compared across years. Findings indicate that between 2018 and 2023, the number of graduates from opticianry programs increased by 147%, while the number of establishments grew by only 7.5%. The stagnant population growth rate further accentuates the oversupply problem. In the Istanbul case, the decline in the number of prescriptions per establishment highlights the threat to sectoral sustainability. In conclusion, the uncontrolled increase in the number of graduates in Turkey’s opticianry field is inconsistent with establishment capacity and population dynamics. This imbalance restricts employment opportunities and creates economic pressures within the sector. The study recommends aligning university admission quotas with sectoral needs, considering regional population density in establishment planning, and increasing optician employment in public institutions to achieve a sustainable supply-demand balance.

Anahtar Kelimeler

• Opticianry
• Supply-Demand Imbalance
• Workforce Planning

Kaynakça

1. Abdulhussein, D., & Abdul Hussein, M. (2023). WHO Vision 2020: Have we done it? Ophthalmic epidemiology, 30(4), 331-339.
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2021). Ulusal Engelli Veri Sistemi. https://www.aile.gov.tr
3. Dandona, L., & Dandona, R. (2006). What is the global burden of visual impairment?. BMC medicine, 4(1), 6.
4. Flaxman, S. R., & Bourne, R. R., & Resnikoff, S., & Ackland, P., & Braithwaite, T., & Cicinelli, M. V. (2017). Vision Loss Expert Group of the Global Burden of Disease Study. Global causes of blindness and distance vision impairment 1990–2020: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Global Health, 5(12), e1221–e1234. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(17)30393-5
5. Frenk, J., & Chen, L., & Bhutta, Z. A., & Cohen, J., & Crisp, N., & Evans, T., & Zurayk, H. (2010). Health Professionals For A New Century: Transforming education to strengthen health systems in an interdependent world. The Lancet, 376(9756), 1923–1958. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)61854-5
6. Humuza, J., & Uhawenimana, T. C., & Ndayambaje, J. B., & Matutina, S. U., & Kananura, T., & Mungarulire, J., & Semakula, M. (2025). Evaluating The Access And Utilization Of Eyecare Services After The Adoption Of Eyecare PBF And İts Financial Sustainability: The Case Of Rwanda. BMC Health Services Research, 25(1), 762.
7. Krishnakumar, R., & Anuradha, N., & Hussaindeen, M. J. R., & Sailaja, M. V. S. (2016). Role Of Optometrist In Eye Hospitals. Medical & Vision Research Foundations, 34(1).
8. Lee, L., & Moo, E., & Angelopoulos, T., & Dodson, S., & Yashadhana, A. (2023). Integrating Eye Care İn Low-İncome And Middle-İncome Settings: A Scoping Review. BMJ open, 13(5), e068348.

9. Mierczak, K., & Garus-Pakowska, A. (2025). Attitudes And Awareness Of Professionally Active People On Eye Diseases Prevention—A Descriptive Cross-Sectional Survey. Frontiers in Public Health, 13, 1553361.
10. Oam, B. A., & Resnikoff, S. (2002). The Role Of Optometry In Vision 2020. Community Eye Health, 15(43), 33-36.
11. OECD. (2020). Skills For Jobs: Insights For Employment And Training Policies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/38eb0f64-en
12. Özdemir, N., & Kabak, G. (2018). Optisyenlik Eğitimi Ve Sektörel Sorunlar Üzerine Bir İnceleme. Sağlık ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 45–52.
13. Rowe, S., & MacLean, C. H., & Shekelle, P. G. (2004). Preventing Visual Loss From Chronic Eye Disease in Primary Care: Scientific Review. Jama, 291(12), 1487-1495.
14. Saaddine, J. B., & Narayan, K. V., & Vinicor, F. (2003). Vision Loss: A Public Health Problem? Ophthalmology, 110(2), 253-254.
15. T.C. Resmî Gazete. (2004). 5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun (Sayı 25501).
16. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2024). Ürün Takip Sistemi (ÜTS) Bilgi Bankası. https://utsb.saglik.gov.tr (Erişim Tarihi: 27.11.2025)
17. Türkiye İstatistik Kurumu. (2016). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları. https://data.tuik.gov.tr (Erişim Tarihi: 10.09.2025)
18. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçları. https://data.tuik.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 12.09.2025)
19. Türkiye Optisyen-Gözlükçüler Meslek Derneği (TOOMD). (2023). Optisyenlik meslek profili ve istihdam raporu.
20. UNESCO. (2016). Education For People And Planet: Creating Sustainable Futures For All. Global Education Monitoring Report. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000245752
21. Varma, R., &Vajaranant, T. S., & Burkemper, B., & Wu, S., & Torres, M., & Hsu, C., & McKean-Cowdin, R. (2016). Visual İmpairment And Blindness İn Adults İn The United States: Demographic And Geographic Variations From 2015 To 2050. JAMA ophthalmology, 134(7), 802-809.
22. Welp, A., & Woodbury, R. B., & McCoy, M. A., & Teutsch, S. M. (Eds.). (2017). Making Eye Health A Population Health Imperative: Vision For Tomorrow.
23. World Health Organization (WHO). (2021). World health statistics 2021. https://www.who.int/data/gho/publications/world-health-statistics
24. Yamada, M., & Hiratsuka, Y., & Roberts, C. B., & Pezzullo, M. L., & Yates, K., & Takano, S., & Taylor, H. R. (2010). Prevalence Of Visual Impairment In The Adult Japanese Population By Cause And Severity And Future Projections. Ophthalmic epidemiology, 17(1), 50-57.
25. Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi (YÖK-YBYS). (2024). https://istatistik.yok.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 12.09.2025)