A Site Management Plan Proposal for the Nomination of the Mevlana Complex to the UNESCO World Heritage List

Yıl 2025, Sayı: 20, 100 - 119, 30.12.2025

Aysel Eda Çalışkan , Havva Burcu Kaynaş , Gülşen Dişli

https://izlik.org/JA84LY84LY

Öz

This study was prepared to reveal the outstanding universal value of the Mevlana Complex within the process of its nomination for the UNESCO World Heritage List and to develop a proposal for a sustainable management plan. The Mevlana Complex, as the center where Mevleviye was born and institutionalized, is a group of structures where tangible and intangible cultural heritage intersect. Archival and literature research, field observations, and SWOT analysis methods were used in the study. The findings show that the complex has preserved its architectural authenticity, reflects the spatial representation of Mevlevi philosophy, and constitutes a typological model for other Mevlevi lodges. The Mevlana Complex, within the framework of UNESCO criteria (iii), (iv), and (vi), is evaluated as an example representing the architectural embodiment of Sufi life, a prototype that guided the spread of Mevleviye, and a center where Mevlana’s universal teachings continue to exist. The proposed management plan developed action-oriented policies in the areas of conservation, tourism, research, education, and local awareness. As a result, the study provides a scientific basis supporting the holistic preservation of the historical, architectural, and spiritual values of the Mevlana Complex and its inclusion in the UNESCO World Heritage List.

Anahtar Kelimeler

Mevlana Complex , Mevleviye , UNESCO , Management Plan , Cultural Heritage , Konya

Mevlânâ Külliyesi Unesco Dünya Miras Listesi Adaylığı İçin Alan Yönetim Planı Denemesi

https://izlik.org/JA84LY84LY

Öz

Bu çalışma, Mevlânâ Külliyesi’nin UNESCO Dünya Miras Listesi’ne adaylığı süreci kapsamında, alanın üstün evrensel değerini ortaya koymak ve sürdürülebilir bir yönetim planı önerisi geliştirmek amacıyla hazırlanmıştır. Mevlânâ Külliyesi, Mevlevîliğin doğduğu ve kurumsallaştığı merkez olarak hem somut hem de somut olmayan kültürel mirasın kesiştiği bir yapılar topluluğudur. Çalışmada arşiv ve literatür taraması, alan gözlemleri ve GZFT (SWOT) analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, külliyenin mimari özgünlüğünü koruduğunu, Mevlevîlik felsefesinin mekânsal temsiline sahip olduğunu ve Mevlevîhaneler için tipolojik bir model oluşturduğunu göstermektedir. Mevlânâ Külliyesi, UNESCO’nun (iii), (iv) ve (vi) nolu kriterleri kapsamında, tasavvufi yaşamın mimari karşılığını temsil eden, Mevlevîliğin yayılmasına öncülük eden ve Mevlânâ’nın evrensel öğretilerinin sürdürüldüğü bir merkez olarak değerlendirilmiştir. Yönetim planı önerisi, koruma, turizm, araştırma, eğitim ve yerel farkındalık alanlarında eylem odaklı politikalar geliştirmiştir. Sonuç olarak çalışma, Mevlânâ Külliyesi’nin sahip olduğu tarihsel, mimari ve manevi değerlerin bütüncül biçimde korunmasını ve alanın UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dâhil edilmesini destekleyen bilimsel bir temel sunmaktadır

Anahtar Kelimeler

Mevlânâ Külliyesi , Mevlevîlik , UNESCO , Alan Yönetimi , Kültürel Miras , Konya

Kaynakça

• Akok, M. (1968). Konya’da Alâeddin Köşkü, Selçuklu saray ve köşkleri. Türk Etnografya Dergisi, 11, 47-73.
• Alkan, A. (1985). Mevlevilik ve Mevlana külliyesinin Konya şehirsel gelişmeleri içindeki yeri. 1. Milli Mevlana Kongresi, 3-5 Mayıs 1985, Konya, 205-212.
• Baker, D., & Chitty, G. (Eds.). (1999). Managing historic sites and buildings: reconciling presentation and preservation. Routledge.
• Bardakçı, M. N. (2007). Mevlânâ’nın evrensel sevgi ve hoşgörü anlayışı. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 7(3), 29-44.
• Clark, K. (2001). Preserving what matters: value-led planning for cultural heritage sites. Conservation: The Getty Conservation Institute Newsletter, 16(3), 5-12.
• Demirci, M. (2007). Eğitim aracı olarak Mevlevî çilesi. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 7(3), 105-122.
• Dharmiasih, W. (2020). Cultural Landscapes in the Asia-Pacific: Re-focusing UNESCO Designation on Community Participation. Forest and Society, 4(2), 271–279. https://doi.org/10.24259/fs.v4i2.10028
• Dokuyan, S. (2021). Tekkelerin Kapatılması ve Tasfiye Süreci 1925-1938. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (98), 217-244.
• English Historic Towns Forum, (1998). Conservation Area Management: A Practical Guide. https://www.htvf.org/wp-content/uploads/2022/09/Conservation-Area-Management.pdf Erişim Tarihi: 11 Ekim 2025
• Feilden, B. M. ve Jokilehto, J. (1998). Management Guidelines For World Cultural Heritage Sites (İkinci Baskı). Roma: ICCROM.
• Feilden, B. (2007). Conservation of historic buildings. Routledge.
• Furat, A. S. (2021), Mevlana’nın Hayatı ve Fikirleri, İslam Medeniyeti Dergisi 1/5. S: 37-40.
• Gfeller, A. E. (2013). Negotiating the meaning of global heritage: ‘cultural landscapes’ in the UNESCO World Heritage Convention, 1972–92. Journal of Global History, 8(3), 483–503. doi:10.1017/S1740022813000387
• Hidalgo-Sánchez, F. M., Carrascal-Pérez, M. F., Rey-Pérez, J., Plaza, C. ve Mascort-Albea, E. J. (2022). Cultural Heritage, Sustainability, Conservation And Social Welfare. A Management Plan for the Historic Municipal Buildings of Seville (Andalusia, Spain), The Historic Environment: Policy & Practice, Cilt 13(4), S: 426–458.
• Jokilehto, J. (1999). History of Architectural Conservation. Routledge.
• Jureniene, V., & Radzevicius, M. (2014). Models of cultural heritage management. Transformations in Business & Economics, 13(2), 32.
• Kara, M. (2006). Doğumunun 800. yılında Mevlânâ ve Mevlevilik. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(1), 1-22.
• Kaynaş, H. B. (2023). Türkiye'de Dünya Miras Alanlarının Sürdürülebilir Yönetimi İçin Ulusal Bir Rehber Önerisi (Doktora Tezi). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı.
• Küçükbezirci, Y. (2013). Mevlâna’nın Hoşgörü Felsefesi ve İletişim. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
• Küçükdağ, Y. (1996). 1251 H/1835 M. tarihli Mevlânâ Türbesi ve Çelebi Efendi Konağı tamir ve inşası defteri. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2(2), s. 181-206.
• Küçükdağ, Y., Arabacı, C., & Yenice, M. S. (2020). Tarihî Süreç İçinde Konya Şehrinin Fiziki Gelişimi. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi(5), 1-38.
• Messenger, P. M. ve Smith, G. S. (2010). Cultural Heritage Management: A Global Perspective. Gainesville: University Press of Florida.
• Middleton, V. (1996). Vision, Strategy And Corporate Planning: An Overview. İçinde; Harrison, A. (Der.), Manual Of Heritage Management. Oxford. Butterworth & Heinemann.
• Muşmal, H., & Gürbüz, İ. (2019). Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi’nde Mader-i Mevlâna Külliyesi’nin bakım ve onarım faaliyetleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 47, 239-272.
• National Park Services, (2010). Interpretive Planning Tools for Heritage Sites, Historic Trails and Gateway. https://www.americantrails.org/resources/interpretive-planning-tools-for-historic-areas-historic-trails-and-gateways Erişim Tarihi: 11 Ekim 2025
• Orbaşlı, A., & Cesaro, G. (2020). Rethinking Management Planning Methodologies: A Novel Approach Implemented at Petra World Heritage Site. Conservation and Management of Archaeological Sites, 22(1-2), 93-111
• Önder, M. (1994). Konya'da Mevlânâ Dergâhı Merkez Arşivi ve Mevlevihaneler. Osmanlı Araştırmaları, 14(14).
• Önder, M. (1998). Mevlâna ve Mevlevîlik. İstanbul: Aksoy Yayıncılık.
• Önge, M. (2018). Tarihsel süreçte Konya kent morfolojisinin gelişimi. “DeğişKent” Değişen Kent, Mekân ve Biçim Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu, 455-468.
• Ösen, S. (2015). Türk Eğitim Tarihi İçerisinde Mevlevîhanelerin Yeri. Turkish History Education Journal, 4(2), 259-271. https://doi.org/10.17497/tuhed.185642
• Özbek, S. (2001). Türkiye Selçuklularında Kültürel Hayat (Mevlâna’nın Fihi Mâfih ve Mesnevi’sine Göre). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 41-58.
• Özönder, H. (1979). Mevlânâ Külliyesi. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi, Erzurum.
• Özönder, H. (1987). Mevlânâ türbe ve külliyesinin tâmir ve ilâveler kronolojisi. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, (2), 13-75.
• Pala Azsöz, G. (2018). MEVLEVÎHÂNELERDE MEKÂNSAL ÖRGÜTLENME. Kirklareli University Journal of Engineering and Science, 4(1), 91-111.
• Parks Canada, (2008). Guide to Management Planning. https://parks.canada.ca/pn-np/nt/aulavik/gestion-management/~/media/fe8be818e4034e1b8ffb2d1ac3809812.ashx Erişim Tarihi: 11 Ekim 2025
• Pedersen, A. (2002). Managing tourism at world heritage sites: practical manual for world heritage site managers. UNESCO World Heritage Centre.
• Peker, A. U. (2007). Konya Mevlâna Külliyesi. Tasarım Merkezi Dergisi, Ankara: Anadolu Tasarım Merkezi, (6), 24-32.
• Ringbeck, B. (2008). Management Planning Of World Heritage Properties. Bonn: Alman UNESCO Komisyonu.
• Silva, A., ve Roders, A. (2012). Cultural heritage management and heritage (impact) assessments. Proceedings of the Joint CIB W, 70, W092.
• Tanrıkulu, B. (2004), Mevleviye, TDV İslam Ansiklopedisi, C:29 S:468-475.
• Tanyeli, U. (1987), Anadolu-Türk Kentinde Fiziksel Yapının Evrim Süreci (11.-15. yy). Doktora Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Taş, H. (2021). Mesnevî’de Değerler ve Mesnevî’nin Değerlere Bakışı. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 745-767. Thomas, L. ve Middleton, J. (2003). Guidelines for Management Planning of Protected Areas. IUCN.
• Ulusan, E. (2016). Türkiye’de Kültürel Miras Alanlarında Yönetim Planlaması Deneyimi. İdealkent, Cilt 7(19), S: 372–401.
• UNESCO (2002). Monitoring Worl Heritage. https://whc.unesco.org/en/series/10 Erişim Tarihi: 11 Ekim 2025
• UNESCO. (2025). Operational Guidelines for The Implementation of the World Heritage Convention. https://whc.unesco.org/en/guidelines/ Erişim Tarihi: 11 Ekim 2025
• Wijesuriya, G., Thompson, J. ve Young, C. (2013). Managing Cultural World Heritage. Paris: UNESCO, ICCROM, ICOMOS, IUCN.
• Yer, Ö. (2024). İnanç Turizmi Bağlamında Konya’nın Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasının Korunması Üzerine Bir Değerlendirme, Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.