Osmanlı Devleti’nin Dağılmasının Başlangıcı: Mora İsyanında Rus Çarlığının Rolü

Öz

Dünya ticaretinden istediği payı almak isteyen Rus Çarlığı öncelikle kara devleti olmaktan çıkıp açık denizlere çıkış yollarına sahip olmaya çalışmıştır. Baltık denizinin her mevsim ticarete imkân vermemesi Rusları güneye ve doğuya yöneltmiştir. Osmanlı Devleti’nin 18. yüzyıl başından itibaren güç kaybetmeye başlaması Rusların güney çıkış yolunu daha kolay ulaşılabilir bir güzergâh olarak görmesine neden olmuştur. Çarlık güneye ve sıcak denizlere ulaşmak için Osmanlı hakimiyetindeki Ortodoksları basamak olarak görmüştür. Rus İmparatorluğu’nun Balkanlarda yayılma aracına dönüştürdüğü Ortodoksluk ve Panslavist hareketler her seferinde askeri güç kullanılarak desteklenmiştir. Ortodoksları Osmanlı hakimiyetinden kurtarma sloganıyla Balkanlarda oluşturacağı koridor üzerinden Akdeniz’e ulaşmayı amaçlamıştır. Rusların Balkanlara yönelik ilgisinin giderek artması Rusya ile Osmanlı Devleti’ni karşı karşıya getirmiştir. Çalışmada Rus Çarlığının Balkanlardaki yayılma stratejileri içinde Mora isyanının ideolojik, askeri ve ekonomik olarak desteklenme aşamalarının incelenmesi amaçlanmıştır. Konuyla ilgili kaynaklar değerlendirilerek, Rusların Balkanlarda organize ettiği faaliyetlerden beklediği maddi kazancı sağlayıp sağlayamadığı analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Rus Çarlığı
• Balkanlar
• Ortodoks
• Panslavizm
• Hakimiyet.

THE BEGINNING OF THE DISSOLUTION OF THE OTTOMAN EMPIRE: THE ROLE OF THE RUSSIAN TSARDOM IN THE MORA REBELLION

Öz

The Russian Tsardom, which wanted to get the share it wanted from world trade, tried to have access to the open seas. The fact that the Baltic Sea did not allow trade in all seasons led the Russians to the south and east. The Ottoman Empire began to lose power from the beginning of the 18th century, and the Russians saw the southern exit route as an easily accessible route. The Russians saw the Orthodox under Ottoman rule as a stepping stone to reach the south and the warm seas. Accordingly, the Russians, claiming to be the leader of world Orthodoxy, sought ways to interfere in internal affairs at every opportunity under the pretext of defending the rights of Orthodox Ottoman citizens. Orthodoxy and Panslavist movements have always been supported by military force. The increasing Russian interest in the Balkans brought Russia and the Ottoman Empire into confrontation. The study aims to analyze the Russian Tsardom expansion strategies in the Balkans and the stages of ideological, military and economic support of the Mora revolt. By evaluating the sources on the subject, it was analyzed whether the Russians could achieve the financial gain they expected from the activities they organized in the Balkans.

Anahtar Kelimeler

• Russian Tsardom
• Balkans
• Orthodoxy
• Panslavism
• Domination.

Kaynakça

1. Akçapa, M. (2020). Rus Dış Politikasında Etkili Bir Aktör: Gazprom, Putin Dönemi Rusya-Sırbistan İlişkilerinde Enerji Faktörü, Dora Basım-Yayın Dağıtım, Bursa.
2. Armaoğlu, F. (1997). 19.Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
3. Aslanova, S. (2011). 20. Yüzyılın Başında Rusya’nın Osmanlı Politikası 1903-1917, İlkim Ozan Yayınları, Antalya.
4. Ateş, T. (2009). Siyasal Tarih, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 76, Tarih 9, 3. Baskı, İstanbul.
5. Clark, D. & Foxall A. (2014). Russia’s Rolein the Balkans-Cause for Concern?, The The Henry Jackson Society, London.
6. Daly, J. C. K. (1991). Russian Seapower And “The Eastern Question”, 1827-41, Palgrave Macmillan, London.
7. Djuvara, T.G & Şekip, E. (1979). Türkiye’yi Parçalamak İçin 100 Plan Haçlı Taassubu-Türkiye Düşmanlığı, (çev.) Yakup Üstün, Damla Yayınevi, İstanbul.
8. Emanet, H. (2003). Deniz Hakimiyetinden Dünya Hakimiyetine Giden Yolda Türk Boğazları, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul.

9. Erbaş, F. (2019). Doğu Akdeniz’de Güç Mücadelesi 19. Yüzyılda Donanmalar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
10. Gürsel, H.F. (1968). Tarih Boyunca Türk-Rus İlişkileri, Bir Siyasi Tarih İncelemesi, Baha Matbaası, Ak Yayınları Limited Şirketi Neşriyatı 8, İstanbul.
11. Gürün, K. (1983). Ermeni Dosyası, Türk Tarih Kurumu Yayınları VII. Dizi, Ankara.
12. Henze, P. B. (1988). Ulusal İç Muhalefetin Görünümü ve Yarattığı Sorunlar, Tarihsel ve İşlevsel Karşılaştırmalar, Stratejik Açıdan Sovyet Müslümanları ve Diğer Azınlıklar, (çev.) Yuluğ Tekin Kurat, Forum Yayınları No:5, Ankara.
13. Jelavich, B. (2019). Balkan Tarihi: 20. yüzyıl 2. Cilt, (çev.) Zehra Savan, Hatice Uğur, Küre Yayınları, İstanbul.
14. Jelavich, B. (2020). Balkan Tarihi: 18. ve 19. Yüzyıllar, (çev.) İhsan Durdu, Haşim Koç, Gülçin Tunalı, Küre Yayınları, İstanbul.
15. Kohn, H. (1991). Panislavizm ve Rus Milliyetçiliği, (çev.) Agah Oktay Güner, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 3.Baskı, İstanbul.
16. Krayblis, N. (2001). Rusya’nın Şark Siyaseti, (çev.) Habil Adem, Aktif Yayınevi, Erzurum.
17. Kurat, A. N. (1970). Türkiye ve Rusya, XVIII. Yüzyıl Sonundan Kurtuluş Savaşına Kadar Türk-Rus İlişkileri (1798-1919), Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yayınları, 180, Ankara.
18. Kurat, A. N. (2011). Türkiye ve Rusya XVIII. Yüzyıl Sonundan Kurtuluş Savaşına Kadar Türk-Rus İlişkileri (1798-1919), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
19. Kurat, A. N. (2014). Rusya Tarihi Başlangıçtan 1917’ye Kadar, Türk Tarih Kurumu, 6. Baskı, Ankara.
20. Kutay, C. (2006). Yazılmamış Tarihimiz, Cilt 3, Milliyet Yayınları, İstanbul.
21. Levis, B. (1970). Modern Türkiye’nin Doğuşu, (çev.) M. Kıratlı, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
22. Marriott, J.A. R. (1917). The Eastern Question; An Historical Study in European Diplomacy, Clarendon Press, Oxford.
23. Marx, K. (2017). Türkiye Üzerine (Şark Meselesi), (çev.) Selahattin Hilav, Attila Tokatlı, Sümer Yayıncılık, İstanbul.
24. Mccarthy, J. (2022). Ölüm ve Sürgün Osmanlı Müslümanlarının Etnik Kıyımı (1821-1922), (çev.) Fatma Sarıkaya, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
25. Miller, B. & Resnick, U. (2003). Conflict in the Balkan (1830-1913): Combining Levels of Analysis, International Politics, 40, 2003, ss.365-407.
26. Ortaylı, İ. (1999). XVIII. Yüzyıl Türk-Rus İlişkileri, Türk-Rus İlişkilerinde 500 Yıl 1491-1992, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara: TTK, 1999, ss.125-134.
27. Ortaylı, İ. (2020-a). Avrupa ve Biz, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
28. Ortaylı, İ. (2020-b). Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu, Kronik Kitap, İstanbul.
29. Polat, Ü. G. (2022). I. Dünya Savaşı’nda Hindistan’ın Kuzey Batı Sınır Eyaleti’nde İngiliz Karşıtı Hareketler ve Osmanlı Devleti’nin Etkisi, Belleten, Aralık 2022, Cilt: 86/Sayı: 307; 1035-1076.
30. Riasanovsky, N. V. & Steinberg, M. (2011). Başlangıçtan Günümüze Rusya Tarihi, (çev.) Figen Dereli, İnkılap Kitabevi, İstanbul.
31. Schroeder, P. W. (1962). Metternich’s Diplomacy At Its Zenith 1820-1823, University of Texas Press, Austin.
32. Sander, O. (2010). Anka’nın Yükselişi ve Düşüşü Osmanlı Diplomasi Tarihi Üzerine Bir Deneme, İmge Kitabevi, 6. Baskı, Ankara.
33. Saray, M. (1975). Rusya’nın Türk İllerinde Yayılması, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
34. Saray, M. (1998). Türk-Rus Münasebetlerinin Bir Analizi, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.
35. Smith, M. L. (2004). Athens A Cultural and Literary History, Signal Books, Oxford.
36. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (2019). Osmanlı-Rus Antlaşmaları, 1700-1834, yayın no:4, Seçil Ofset, İstanbul.
37. Uçarol, R. (2006). Siyasi Tarih (1789-2001), 6. Basım, Der Yayınları, İstanbul.
38. Uzunçarşılı, İ. H. (1972). Osmanlı Tarihi Cilt I, Türk Tarih Kurumu Yayınevi, Ankara.
39. Vernadsky, G. (2019). Rusya Tarihi, (çev.) Doğukan Mızrak, Egemen Ç. Mızrak, Selenge Yayınları, İstanbul.