ABD ve Azerbaycan Düzyazısında Birey–Sistem Çatışmasının “Küçük Adam” Perspektifi

Öz

Bu çalışmada ABD ve Azerbaycan düzyazısında “Küçük Adam” figürü, birey–sistem çatışması bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırmanın amacı, bu figürün farklı edebi geleneklerde nasıl kurgulandığını ve hangi toplumsal, kültürel ve ahlaki değerleri yansıttığını ortaya koymaktır. Çalışmada karşılaştırmalı edebiyat yöntemi kullanılmış; John Steinbeck ve Arthur Miller’ın eserleri ile Celil Memmedkuluzade ve İsa Muğanna’nın eserleri analiz edilmiştir. Bulgular, “Küçük Adam”ın her iki edebiyatta da sistem karşısında ezilen bireyi temsil ettiğini göstermektedir. Ancak Amerikan edebiyatında bu figür daha çok ekonomik eşitsizlikler ve bireysel yalnızlık üzerinden ele alınırken, Azerbaycan edebiyatında millî kimlik ve kültürel değerlerle ilişkilendirilmiştir. Sonuç olarak, “Küçük Adam” figürü toplumsal eleştirinin önemli bir aracı olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Küçük Adam
• birey–sistem çatışması
• toplumsal eleştiri
• ABD düzyazısı
• Azerbaycan düzyazısı

The "Little Man" Perspective On The Individual-System Conflict in Us and Azerbaijan Prose

Öz

This study comparatively examines the "Little Man" figure in American and Azerbaijani prose within the context of the individual-system conflict. The aim of the research is to reveal how this figure is constructed in different literary traditions and what social, cultural, and moral values it reflects. The study employs a comparative literature method; the works of John Steinbeck and Arthur Miller are analyzed alongside those of Jalil Mammadkuluzade and Isa Mughanna. The findings show that the " Little Man " represents the individual oppressed by the system in both literatures. However, while in American literature this figure is addressed more through economic inequalities and individual loneliness, in Azerbaijani literature it is associated with national identity and cultural values. In conclusion, the " Little Man " figure is considered an important tool of social criticism.

Anahtar Kelimeler

• Little Man
• individual-system conflict
• social criticism
• American prose
• Azerbaijani prose

Kaynakça

1. Armintor, D.N. (2011); The Little Everyman: Stature and Masculinity in Eighteenth-Century English Literature: University of Washington Press, 299 p.
2. Bigsby, Christopher. (2005); Arthur Miller: A Critical Study. Cambridge University Press.
3. Bloom, Harold (Ed.). (2005); John Steinbeck’s Of Mice and Men (Bloom’s Modern Critical Interpretations). Infobase Publishing., 278 p.
4. Çalışkan, A. (2012); “Edebiyat Teorisi Üzerine-3: Edebiyat Teorilerinin Sınıflandırılması.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 5, Sayı 21.
5. Cuddon, J. A. (2013); The Penguin Dictionary of Literary Terms and Literary Theory. Penguin Books., 209 p.
6. Cullen, Jim. (2003); The American Dream: A Short History of an Idea That Shaped a Nation. Oxford University Press.224 p.
7. Kılıç, S. (2022); “Küçük Adam, edebiyata derinlik kattı”. GZT / Cins Dergi, https://www.gzt. com/cins/kucuk-adam-edebiyata-derinlik-katti-3562627
8. Marcus Hartner (2024); Fictional Characters in Literary Theory-A Short History." e-Rea [En ligne], 21.2 | 2024, mis en ligne le 15 juin 2024, consulté le 29 avril 2025. URL : http://journals.openedition.org/erea/17482 ; DOI : https://doi.org/10.4000/11w9t

9. Məmmədquluzadə, C. (2014); Əsərləri, I cild. Bakı: Öndər Nəşriyyat, 664 s.
10. Mikail E.H, Çora H., (2024); Exploring the Turkic Identity of Azerbaijan's Ethnic Groups, Open Journal of Applied Science,14, p. 3077-3099.
11. Miller, Arthur. (1998); Death of a Salesman. Penguin Classics. 142 p.
12. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı (2007); Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı., 432 s.
13. Qasımzadə, F.S. (2017); XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi / F.S.Qasımzadə.–Bakı: Elm və təhsil, 410 s. Steinbeck, John. (2002); Of Mice and Men. Penguin Books, 243 p.
14. Sаlаmоğlu (Cаvаdоv) (2008); T. Ən yеni Аzərbаycаn ədəbiyyаtı məsələləri. Mоnоqrаfiyа və ədəbi tənqidi məqаlələr. Bаkı. BQU nəşriyyаtı.
15. Salamoğlu T. Azərbaycan tənqidi realizminin estetikası (C.Məmmədquluzadə və M.Ə.Sabir yaradıcılığı əsasında) (monoqrafiya) “ORXAN” NPM., Bakı-2018, səh 184
16. Tyson, Lois. (2023); Critical Theory Today: A User-Friendly Guide. Routledge., 130 p.
17. https://azertag.az/xeber/celil_memmedquluzade_yaradiciliginda_kichik_adam_obrazlarinin_ictimai_bedii_funksiyasi_monoqrafiyasi_nesr_olunmusdur-188320, 2012.