Mimarlıkta Hurda Malzeme Kullanımı: Junkitechture Pratiklerinin Kavramsal ve Uygulamalı Analizi

Öz

Artan kentleşme, çevresel bozulma ve yapı sektörünün yüksek karbon emisyonları, mimarlıkta sürdürülebilir ve çevre dostu yaklaşımların önemini artırmaktadır. Bu bağlamda, atık ve artık malzemelerin mimari yapılarda estetik, işlevsel ve yapısal olarak yeniden değerlendirilmesine dayanan Junkitechture (hurda mimarlığı), alternatif ve yenilikçi bir pratik olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Junkitechture’ın kavramsal temellerini ve uygulama boyutunu ortaya koymak; çevresel katkıları, biçimsel özellikleri ve üretim süreçleri açısından kapsamlı bir değerlendirme sunmaktır. Yöntem olarak doküman analizi, görsel içerik incelemesi ve karşılaştırmalı vaka analizi kullanılmış; Avrupa’dan seçilen dört öncü proje-Jellyfish Theatre (İngiltere), Recycloop (Hollanda), Cité A Docks (Fransa) ve PH-Z2 (Almanya)-malzeme kullanımı, işlevsellik, katılımcılık, geçicilik ve mekânsal kurgu ölçütlerine göre incelenmiştir. Bulgular, projelerin ortak paydasında atık temelli malzeme tedariki, düşük enerji kullanımı, modüler/geçici kurgu, kolektif/katılımcı üretim ve malzeme-biçim ilişkisine dayalı estetik stratejilerin yer aldığını göstermektedir. Her proje, kendi bağlamında Junkitechture ilkelerini farklı ağırlıklarla somutlaştırmakta; yaklaşımın yalnızca biçimsel bir arayış değil, aynı zamanda çevresel duyarlılık ve toplumsal etkileşimi içeren bütüncül bir mimari paradigma sunduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, Junkitechture’ın döngüsel ekonomi ilkeleriyle uyumlu, sosyal katılımı önceleyen ve yaratıcı yeniden kullanım pratiğini mimarlıkta uygulanabilir bir strateji olarak temellendirmektedir. Türkiye bağlamı bu çalışma kapsamında doğrudan analiz edilmemiş olmakla birlikte, gelecekte yapılacak araştırmalar için uygulama potansiyeli ve politika/öğretim entegrasyonu yönleriyle ayrı bir inceleme alanı olarak önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Junkitechture
• Sürdürülebilir Mimarlık
• Geri Dönüşüm
• Döngüsel Tasarım
• Yeniden İşlevlendirme

The Use Of Scrap Materials in Architecture: A Conceptual and Practical Analysis Of Junkitechture Practices

Öz

Increasing urbanization, environmental degradation, and the high carbon emissions of the construction sector have heightened the importance of sustainable and eco-friendly approaches in architecture. In this context, Junkitechture, which is based on the aesthetic, functional, and structural reuse of waste and discarded materials in architectural production, has emerged as an alternative and innovative practice. The aim of this study is to reveal the conceptual foundations and practical dimensions of Junkitechture and to provide a comprehensive evaluation in terms of its environmental contributions, formal characteristics, and production processes. As a method, document analysis, visual content review, and comparative case study were employed; four pioneering projects selected from Europe-Jellyfish Theatre (UK), Recycloop (Netherlands), Cité A Docks (France), and PH-Z2 (Ger-many)-were analyzed according to criteria such as material use, functionality, user participation, temporality, and spatial configuration. The findings indicate that the projects share common strategies, including waste-based material sourcing, low energy consumption, modular/temporary structures, collective/participatory production, and aesthetics directly linked to material–form relations. Each project embodies the principles of Junkitechture with different emphases in its own context, demonstrating that the approach is not merely a formal pursuit but a holistic architectural paradigm integrating environmental sensitivity and social interaction. In conclusion, the study positions Junkitechture as an applicable architectural strategy that aligns with the principles of the circular economy, prioritizes social participation, and promotes creative reuse practices. Although the Turkish context was not directly analyzed within the scope of this study, it is suggested as a separate field of inquiry for future research, particularly in terms of application potential and integration into policy and architectural education.

Anahtar Kelimeler

• Junkitechture
• Sustainable Architecture
• Recycling
• Circular Design
• Adaptive Reuse

Kaynakça

1. AKT II. (2010). Jellyfish Theatre. https://www.akt-uk.com/projects/jellyfish-theatre/ Erişim: 02.05.2025
2. Architerrax. (t.y.). Junk Architecture. ArchiterraX Learning-Networking-Innovation. https://www.architerrax.com/post/junk-architecture?utm_source=chatgpt.com Erişim: 01.05.2025
3. Arkitera. (2018). The Beehive: Atık Malzeme ile Mimarlık. https://www.arkitera.com/haber/the-beehive-atik-malzeme-ile-mimarlik/ Erişim: 20.05. 2025
4. Aydın İpekçi, C. ve Karakoç A. F. (2021). Sürdürülebilir mimarlık bağlamında metal malzemenin yeniden kullanımı ve geri dönüşümünde mimarın/tasarımcının rolü. Mimarlık ve Yaşam Dergisi, 6(2), 695-715. https://doi.org/10.26835/my.941099
5. Erten, D. (2018).Beşikten beşiğe atık. İstanbul Medipol Üniversitesi Dergisi. Kış 2018, 78-81 https://www.medipol.edu.tr/sites/default/files/document/SD_45_7881.sayfalar_Duygu_Erten_0.pdf
6. Bäcker, A. (2011). Dratz&Dratz Archıtekten PHZ2. https://divisare.com/projects/168264-dratz-dratz-architekten-anja-backer-phz2 Erişim: 06.06.2025
7. Baglou, M., Ghoddousi, P. & Saeedi, M. (2017). Evaluation of building materials based on sustainable development indicators. Journal of Sustainable Development, 10(4), 143-154. https://doi.org/10.5539/jsd.v10n4p143
8. Baldwin, E. (2021). Adaptive Reuse: Rethinking Carbon, Sustainability and So-cial Justice. https://www.archdaily.com/971194/adaptive-reuse-rethinking-carbon-sustainability-and-social-justice?utm_source=chatgpt.com Erişim: 06.06.2025.

9. Bose, S. (2016). Between the Kaleidoscopic Present and the Uncertain Future: A Case for Temporary Architecture. https://www.archdaily.com/783325/between-the-kaleidoscopic-present-and-the-uncertain-future-the-case-for-temporary-architecture Erişim: 12.05.2025
10. Bratton, B. H. (2015). Cloud megastructures and platform utopias. In J. Geiger (Ed.), Entr’acte: Avant-gardes in performance (pp. 35–51). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137414182_2
11. Cattani Architects. (t.y.). S 39 Cité à Docks. Habitatio. https://habitatio.epitesz.bme.hu/en/portfolio/cite-a-docks/ Erişim: 10.05.2025
12. Dal, İ. ve Cengiz Gökçe, G. (2019). Sürdürülebilirlik yolunda ileri dönüşüm: Bir atölye çalışması, İnönü Üniversitesi Sanat Ve Tasarım Dergisi, 9(20). 30-38. http://dx.doi.org/10.16950/iujad.654300
13. Designboom. (2010). Kobberling and Kaltwasser: Jellyfish Theatre. https://www.designboom.com/architecture/kobberling-and-kaltwasser-jellyfish-theatre/ Erişim: 25.05.2025
14. Divisare. (2011). Dratz&Dratz Archıtekten PHZ2. Papierhouse on the world he-ritage Zollverein. https://divisare.com/projects/168264-dratz-dratz-architekten-anja-backer-phz2 Erişim: 06.06.2025
15. Doğan Sözüer, Z. ve Dönmez Yavuz, G. (2023). Eşitlikçi bir tasarım hareketi olarak ‘kendin yap’ ve modaya yönelik uygulamalar, Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 29, 99-114. http://dx.doi.org/10.17484/yedi.1068680
16. Eco Container Home. (t.y.). Cité A Docks: Innovative Shipping Container Stu-dent Housing in Le Havre by Cattani Architects. https://ecocontainerhome.com/cite-a-docks-student-container-housing-by-cattani-architects/ Erişim: 06.06.2025
17. Ellen MacArthur Foundation. (t.y.). Circular economy introduction. https://www.ellenmacarthurfoundation.org/ Erişim: 15.05.2025
18. Espinosa Cancino, C. (2017). Proyecto PHZ2, Construcción con bloques de pa-pel reciclado, Construction with blocks of recycled paper. https://junkitechture.wordpress.com/2017/03/02 /proyecto-phz2-construccion-con-bloques-de-papel-reciclado-construction-with-blocks-of-recycled-paper/
19. Fillon, V. (t.y.). Habitatio. S 39 Cité à Docks. https://habitatio.epitesz.bme.hu/en/portfolio/cite-a-docks/ Erişim: 10.05.2025
20. Flickr. (2007). 066.00 Recycloop by Superuse Studios Images. https://www.flickr.com/photos/2012architecten/albums/72157600227815063/ Erişim: 15.05.2025
21. Friedlander, D. (2013). Life Edited. Portable, Modular, Academic. https://lifeedited.com/student-shipping-container-housing/ Erişim: 31.08.2025
22. Glancey, J. (2010). Junkitecture and the Jellyfish Theatre. The Guardian. https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/aug/16/junkitecture-jellyfish-theatre-kaltwasser-kobberling Erişim: 05.05.2025
23. Habitatio. (t.y.). S 39 Cité à Docks. https://habitatio.epitesz.bme.hu/en/portfolio/cite-a-docks/ Erişim: 10.05.2025
24. I-Beam Design. (2022). The Pallet House. https://www.i-beamdesign.com/the-pallet-house-newyork Erişim: 06.06.2025
25. Jencks, C. (1991). The language of post-modern architecture (6th ed.). Rizzoli.
26. Kaltwasser. (2025). Jellyfish Theatre (dismantled), https://miesarch.com/work/1207 Erişim: 05.06.2025
27. Kibert, C. J. (2016). Sustainable construction: Green building design and deli-very (4th ed.). John Wiley & Sons, Inc.
28. Köbberling, F. & Kaltwasser, M. (t.y.). Jellyfish Theatre. http://www.koebberlingkaltwasser.de/jellyfish.html Erişim: 06.06.2025
29. Lee, A. C. (2010). Junkitecture. Fast Company. https://www.fastcompany.com/1521728/junkitecture Erişim: 12.05.2025
30. Lehmann, S. (2011). Transforming the city for sustainability: The principles of green urbanism. Journal of Green Building, 6(1),104-113. 10.3992/jgb.6.1.104
31. Meinhold, B. (2009). Building Made Entirely of Recycled Kitchen Sinks. Inhabitat. https://inhabitat.com/building-made-entirely-of-kitchen-sinks/ Erişim: 15.05.2025
32. Meinhold, B. (2010). London’s Jellyfish Theatre Made From Pallets Opens To-day!. Inhabitat. https://inhabitat.com/londons-jellyfish-theatre-made-from-pallets-opens-today/jellyfish-theatre-1/ Erişim: 15.05.2025
33. Red Room Theatre Company. (2010). The Oikos Project: Jellyfish Theatre. [Project brief]. https://web.archive.org/web/20100910030300/http://www.theredroom.org.uk:80/projects/oikos Erişim: 18.05.2025
34. Rosso, M. (2015). “Junkitechture”: a Second Chance at Life for Waste Materials and Trash. https://www.berlinglobal.org/index.php?junkitechture-a-second-chance-at-life-for-waste-materials-and-trash Erişim: 06.06.2025
35. Structured Environment. (t.y.). Jellyfish Theatre. https://www.structuredenvironment.com/jellyfish-theatre Erişim: 06.06.2025
36. Superuse Studios. (2020). Listen to the material. https://www.superuse-studios.com/publication/listen-to-the-material-2/ Erişim: 06.06.2025
37. UNEP (United Nations Environment Programme). (2021). 2021 Global Status Report for Buildings and Construction. https://www.unep.org/resources
38. Yalçınkaya, Ş. ve Karadeniz, İ. (2022). The role of waste material in sustainable architecture design. Journal of Architectural Sciences and Applications, 7(2), 750-762. https://doi.org/10.30785/mbud.1168291