Fremenlerin Schein’ın Örgüt Kültürü Modeline Göre İncelenmesi: Dune Romanı Analizi

Öz

Küresel iklim değişikliği ve doğal kaynakların hızla tükenmesi, örgütlerin krizlere karşı dayanıklı ve sürdürülebilir yapılar geliştirmesini zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda kurgusal eserler, henüz yaşanmamış uç senaryoların test edildiği birer sosyal laboratuvar niteliği taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, Frank Herbert’in Dune (1965) adlı eserindeki Fremen topluluğunun hayatta kalma stratejilerini, Edgar Schein’ın (1985) Örgüt Kültürü Modeli (Artifaktlar, Benimsenmiş Değerler ve Temel Varsayımlar) çerçevesinde incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden etnografi deseninin kullanıldığı çalışmada, eser doküman incelemesi yoluyla analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Fremenlerin geliştirdiği su disiplini, liyakate dayalı liderlik ve ekolojik dönüşüm vizyonu gibi unsurların, zorlu çevresel koşullara uyum sağlayan tutarlı ve güçlü bir örgüt kültürü oluşturduğunu göstermektedir. Schein’ın modelinden yaklaşık yirmi yıl önce kaleme alınmasına rağmen eserin, teorik çerçeveyle tam bir uyum sergilediği görülmüştür. Ölülerinin arkasından ağlayanları ayıplayan bir kabile için kültür salt bir yaşam biçimi değildir. Aynı zamanda çevresel stres faktörlerine karşı geliştirilmiş bir adaptasyon mekanizmasıdır. Jessica’nın “Burada gözyaşı dökmenin normalde ne büyük bir kabahat olduğunu fark etti” (s. 426) sözleriyle bu durum kitapta açıkça anlatılmıştır. Araştırma bulguları; romandaki dil, teknoloji ve ritüellerden oluşan artifaktların dekor unsurları olmadığını; aksine su disiplini ve liyakate dayalı liderlik gibi benimsenmiş değerlerle tutarlı, işlevsel bir sosyal sistem oluşturduğunu göstermektedir. Bu güçlü kültür yapısı sayesinde kuralların, yazılı bürokrasiye gerek kalmadan bireylerce içselleştirilmiş normlar üzerinden yürütüldüğü tespit edilmiştir. Özellikle temel varsayımlar düzeyindeki ilâhi sınav algısının, bireylerde yüksek düzeyde örgütsel vatandaşlık davranışı yarattığı tespit edilmiştir. Küresel ölçekte yaşanan iklim değişikliği ve kaynak tükenmesi gibi stres faktörlerine karşı Fremen kültürü; kaynakların kutsallaştırılması, güçlü liderlik ve kolektif şuur etrafında kenetlenmiş bir örgütsel yapının nasıl tesis edilebileceğine dair güçlü bir model sunmaktadır. Ayrıca bu çalışma, Schein’ın modelinin iç tutarlılığa sahip kurgusal topluluklarda da geçerli bir analiz aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Örgüt Kültürü
• Edgar Schein
• Dune
• Kriz Yönetimi
• Sürdürülebilirlik
• Örgütsel Vatandaşlık Davranışı

An Examination Of The Fremen According To Schein's Organizational Culture Model: An Analysis Of The Novel Dune

Öz

Global climate change and the rapid depletion of natural resources require organizations to develop resilient and sustainable structures to cope with crises. In this context, fictional works serve as social laboratories where extreme scenarios that have not yet been experienced are tested. The aim of this study is to examine the survival strategies of the Fremen community in Frank Herbert's Dune (1965) within the framework of Edgar Schein's (1985) Organizational Culture Model (Artifacts, Shared Values, and Basic Assumptions). In this study, which employed the ethnographic design among qualitative research methods, the work was analyzed through document review. For a tribe that condemns those who mourn their dead, culture is not merely a way of life. It is also an adaptation mechanism developed in response to environmental stress factors. Jessica's statement, “Here, she realized how much of a sin it normally is to shed tears” (p. 426), clearly illustrates this situation in the book. Research findings indicate that the artifacts in the novel, consisting of language, technology, and rituals, are not merely decorative elements; rather, they form a functional social system consistent with established values such as water discipline and merit-based leadership. Thanks to this strong cultural structure, it has been determined that rules are enforced through norms internalized by individuals, without the need for written bureaucracy. In particular, it has been determined that the perception of divine testing at the level of basic assumptions creates a high level of organizational citizenship behavior in individuals. In response to stress factors such as climate change and resource depletion experienced on a global scale, Fremen culture offers a powerful model of how an organizational structure centered around the sanctification of resources, strong lea-dership, and collective consciousness can be established. Furthermore, this study proves that Schein's model is a valid analytical tool even in fictional communities with internal consistency.

Anahtar Kelimeler

• Organizational Culture
• Edgar Schein
• Dune
• Crisis Management
• Sustainability
• OrganizationalCitizenshipBehavior

Kaynakça

1. Abdelrazaq, H. (2021). The Orientalism of Dune. Journal of Science Fiction and Philosophy.
2. Arslan, E. (2021). Turistik tüketimin kimlik inşasındaki rolü (Yayımlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir, Türkiye.
3. Bundy, J., Pfarrer, M. D., Short, C. E., & Coombs, W. T. (2017). Crises and crisis management: Integration, interpretation, and research development. Academy of Management Annals, 11(1), 166-192.
4. Creswell, J. W. (2020). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi. (Orijinal eserin yayın tarihi 2013).
5. Deal, T. E. & Kennedy, A. A. (1982). Corporate cultures: The rites and rituals of corporate life. Reading, MA: Addison-Wesley.
6. DiTommaso, L. (1992). History and historical effect in Frank Herbert’s Dune. Science Fiction Studies, 19(3), 311–325.
7. Erlandson, D. A., Harris, E. L., Skipper, B. L., & Allen, S. D. (1993). Doing naturalistic inquiry: A guide to methods. Newbury Park, CA: Sage.
8. Gagliardi, P. (Ed.). (1990). Symbols and artifacts: Views of the corporate land-scape. Berlin: Walter de Gruyter.

9. Guba, E. G. (1981). Criteria for assessing the trustworthiness of naturalistic inquiries. Educational Communication and Technology Journal, 29(2), 75-91.
10. Herbert, F. (2021). Dune (D. Körpe, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1965).
11. Hofstede, G. (1980). Culture's consequences: International differences in work-related values. Beverly Hills, CA: Sage Publications.
12. Kennedy, K. (2022). Frank Herbert’s Dune: A critical companion. Cham: Palgrave Macmillan.
13. Li, P., Yang, J., Islam, M. A., & Ren, S. (2023). Making AI less “thirsty”: Uncovering and addressing the secret water footprint of AI models. Communications of the ACM. https://doi.org/10.1145/3624716
14. Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills, CA: SAGE Publications.
15. Martínez-Caro, E., Cegarra-Navarro, J. G., & Alfonso-Ruiz, F. J. (2020). Digital technologies and firm performance: The role of digital organizational culture. Tech-nological Forecasting and Social Change, 154, 119962.
16. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
17. Miles, M. B. & Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
18. Organ, D. W. (1988). Organizational citizenship behavior: The good soldier syn-drome. Lexington, MA: Lexington Books.
19. Peters, T. J. & Waterman, R. H. (1982). In search of excellence: Lessons from America’s best-run companies. New York, NY: Harper & Row.
20. Pettigrew, A. M. (1979). On studying organizational cultures. Administrative Science Quarterly, 24(4), 570–581. https://doi.org/10.2307/2392363
21. Rayner, S. & Prins, G. (2007). The wrong trousers: Radically rethinking climate policy. Oxford: James Martin Institute for Science and Civilization, University of Oxford.
22. Robertson, M. (1898). Futility, or the wreck of the Titan. New York, NY: M.F. Mansfield.
23. Schein, E. H. (1985). Organizational culture and leadership. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
24. Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership (4th ed.). San Fran-cisco, CA: Jossey-Bass.
25. Sharifi, A. (2023). Urban adaptation to climate change: State of the art. Sustainability, 15(13), 10134. https://doi.org/10.3390/su151310134
26. Stratton, S. (2001). The Messiah and the greens: The shape of environmental action in Dune and Pacific Edge. Extrapolation, 42(4), 300–318.
27. Verne, J. (2015). Aya yolculuk (B. Onaran, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1865).
28. Warrick, D. D. (2017). What leaders need to know about organizational culture. Business Horizons, 60(3), 395-404.
29. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
30. Yücetürk, E. (2000). Türk kamu yönetiminde azalan meritokrasi. Amme İdaresi Dergisi, 33(2), 65-84.