YENİ BİR TOPLUM KURAM DİNAMİĞİ: PRATİK-RASYONELLİK
Öz
Rasyonellik genel bir tabirle günümüzde toplumsal yapının ve alt sistemlerin üzerine kurulu olduğu dinamiklerin oluşturduğu temel varsayımlardan biridir. Çıkarılan yasalar, benimsenen politikalar, ekonomik ve mali yöntemler gibi unsurlara ilişkin tüm kuramsal ve pratik işleyiş rasyonel ilkelere dayalıdır. Mikro açıdan bakıldığında ise rasyonellik bireylerin eylemde bulunurken çıkarlarını maksimize edip hedeflerine en kolay ve en az maliyetle ulaşması demektir.
Max Weber’in geliştirdiği rasyonellik teorisi çok boyutlu bir yapıya sahiptir. O, Batı toplumlarına atfettiği rasyonelleşme teorisini iki temel rasyonellik modeli üzerine inşa eder. Bunlar modern kapitalizmin ortaya çıkışına zemin hazırlayan pratik-rasyonellik ile olgunlaşması ve kurumsallaşmasını sağlayan amaçsal-rasyonelliktir. Amaç-rasyonelliğin günümüzde bütün sistemleri domine etmesi; değer alanlarının ve birey, kurum ve toplumların pratik-rasyonellik rehberliğinde yeniden dizaynını gerektirir. Bu rasyonellik türü günümüz insanının maddi çıkarlarını koruyup manevi dünyasını da ideal olana yükselterek rasyonel toplum özleminin gerçekleştirilmesini sağlayabilir.
Bu bakımdan çalışmada rasyonellik kavramı, toplumsal eylemin tasnifi ve rasyonellik çeşitleri kısaca izah edilip Weber’le birlikte Alman düşünce hayatının en önemli isimlerinden Kant’ın referanslarına başvurularak pratik-rasyonellik olgusu ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aristotle. (1906), The Nicomachean Ethics of Aristotle, Tenth Edition, Tr. F. H. Peters, London: K. Paul, T. T.
- Barker, M. (1980), “Kant as a Problem for Weber”, The British Journal of Sociology, 31(2), 224-245.
- Dowie, M. (1977), “Pinto Madness”, Mother Jones, September-October, 2, 18-32.
- Duran, B. (2017), Din ve Kapitalizm, Letonya: Lambert Academic Publishing.
- Chowers, E. (1995), “Max Weber: The Fate of Homo-Hermeneut in a Disenchanted World”, Journal for European Studies, 25(2), 123–40.
- Habermas, J. (1989), Toward a Rational Society: Technology and Science as “Ideology”, Tr. J. Shapiro, Cambridge: Polity Press.
- Habermas, J. (1984), The Theory of Communicative Action Volume 1: Reason and the Rationalization of Society, Boston: Beacon Press.
- Harrington, A. (2000), “Value-Spheres or 'Validity-Spheres'?: Weber, Habermas and Modernity”, Max Weber Studies, 1(1), 84-100.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ahmet Yavuz Çamlı
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
22 Haziran 2020
Gönderilme Tarihi
21 Eylül 2019
Kabul Tarihi
21 Ocak 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 22 Sayı: 1
Cited By
A Study on Developing a Communicative Rational Action Scale
Sustainability
https://doi.org/10.3390/su13116317ÜREMEYE YARDIMCI TEKNOLOJİ YASAKLARINA KARŞILIK PRATİK-RASYONEL DAVRANIŞ
Sosyoloji Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.18490/sosars.911397Rawls’ın Siyasal Liberalizm’inde İktisadi Adalet
OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.26466/opus.781003