Development of Social Network Leadership Scale and Analysis of Teachers' Social Network Leadership Perceptions in Terms of Various Variables

Abstract

This study develops a scale to assess school principals' social network leadership behaviors and examines these behaviors through various demographic variables based on teachers' perceptions. To achieve this, the research team designed a draft scale comprising 36 items with expert input and administered it to teachers in public schools in Mardin province during the 2023-2024 academic year. We categorized the data into three study groups. The first group's data (300 participants) underwent exploratory factor analysis, while the second group's data (201 participants) was subjected to confirmatory factor analysis. The third group, consisting of 352 participants, provided insights into school principals' social network leadership levels and their analysis across different variables. Exploratory factor analysis revealed a five-dimensional structure with 33 items named "Homophily," "Network Quality and Structural Gap," "Establishing the Structure," "Network Coverage," and "Social Capital." Confirmatory factor analysis confirmed the model's fit and construct validity. Consequently, the scale was deemed valid and reliable for evaluating principals' social network leadership from teachers' perspectives. Teachers generally rated principals' social network leadership behaviors at a "moderately agree" level. Among the variables assessed—marital status, professional experience, educational status, career title, and job title—teachers' perceptions significantly differed only by job title. Given the positive impact of principals' social network leadership on social capital, the study recommends fostering social network awareness among school administrators aligned with institutional goals.

Keywords

• Social network leadership
• leadership
• social network
• school principals

Sosyal Ağ Liderliği Ölçeğinin Geliştirilmesi ve Öğretmenlerin Sosyal Ağ Liderlik Algılarının Çeşitli Değişkenler Açısından Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul müdürlerinin sosyal ağ liderlik davranışlarını belirlemeye ilişkin bir ölçek geliştirmek ve okul müdürlerinin sergilemiş oldukları sosyal ağ liderlik davranışlarını öğretmen algılarına göre çeşitli demografik değişkenler açısından analiz etmektir. Bu amaç kapsamında uzman görüşü alınarak 36 maddeden oluşturulan taslak ölçek, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Mardin ilinde kamu okullarında çalışan öğretmenler üzerinde uygulanmıştır. Araştırmada toplanan veriler üç farklı çalışma grubuna ayrılmıştır. Birinci çalışma grubunda yer alan 300 katılımcı verisine açımlayıcı faktör analizi, ikinci çalışma grubunda yer alan 201 katılımcı verisine doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Üçüncü çalışma grubunda yer alan 352 katılımcı verisi ise okul müdürlerinin sosyal ağ liderliği düzeylerinin belirlenmesi ve çeşitli değişkenler açısından analizinde kullanılmıştır. Gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi sonucu “Homofili”, “Ağ Niteliği ve Yapısal Boşluk”, “Yapıyı Kurma”, “Ağ Kapsamı” ve “Sosyal Sermaye” şeklinde adlandırılan beş boyutlu ve 33 maddeden oluşan bir yapıya ulaşılmıştır. Oluşan yapının doğrulanıp doğrulanmadığını ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizi sonunda ulaşılan değerlerin uyum açısından kabul edilebilir düzeyde olduğu ve buna bağlı olarak yapı geçerliliğinin sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda geçerlik ve güvenirlik çalışmalarına dayanılarak bu ölçeğin okul müdürlerinin sosyal ağ liderliğinin öğretmen algılarına göre belirlenmesinde uygulanabilir olduğu söylenebilir. Okul müdürlerinin sosyal ağ liderlik davranışlarına ilişkin öğretmen algılarının “orta düzeyde katılıyorum” düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Okul müdürlerinin sergilemiş olduğu sosyal ağ liderlik davranışlarına ilişkin öğretmen algılarının medeni durum, hizmet yılı, öğrenim durumu, kariyer ünvanı ve görev ünvanı değişkenleri içerisinde sadece görev ünvanı değişkeni açısından anlamlı farklılaştığı görülmüştür. Okul müdürü sosyal ağ liderlik davranışlarının sosyal sermaye üzerindeki olumlu etkisinden hareketle tüm okul yöneticilerine okul amaçlarına/hedeflerine uygun olacak şekilde sosyal ağ farkındalığı kazandırılması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal ağ liderliği
• liderlik
• sosyal ağ
• okul müdürleri

Kaynakça

1. Ağcasulu, H. (2019). Sosyal bilimlerde ağ yaklaşımının gelişimi ve mikro ağ kuramları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(72), 1946-1959. https://doi.org/10.17755/esosder.514495
2. Akan, D., & Azimi, M. (2019). Okul müdürlerinin iletişim becerilerinin öğretmen algilarina göre incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(1), 287-300. https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/article/546185
3. Akçekoca, A. & Bilgin, K.U. (2016). Okul müdürlerinin liderlik stilleri ve öğretmen performansı. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(2), 1-23. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cybd/article/381719
4. Anderson, M. (2022). Teacher perceptions of transformational leadership practices in urban charter middle schools. Seton Hall University Dissertations and Thesis (ETDs). 2954. https://scholarship.shu.edu/dissertations/2954.
5. Aslan, H. & Karip, E. (2014). Okul müdürlerinin liderlik standartlarının geliştirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi (Educational Administration: Theory and Practice), 20(3), 255279. doi:10.14527/kuey.2014.011
6. Balcı, A. (2001). Sosyal bilimlerde araştırma yöntem, teknik ve ilkeler. Pegem Yayıncılık.
7. Barutçugil, İ (2002). Performans yönetimi. Kariyer Yayıncılık İletişim Eğitim Hizmetleri.
8. Barabási, A. L. (2003). Linked: The new science of networks. Cambridge: Perseus.

9. Baycan, Ş. (2018). Öğretmen görüşlerine göre okul yöneticilerinin teknolojik yeterlikleri ile iletişim becerileri arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
10. Burt, R. S. (2000). The network structure of social capital. Research in Organizational Behavior, 22, 345-423. https://doi.org/10.1016/S0191-3085(00)22009-1
11. Burt, R. S. (2008). Structural holes versus network closure as social capital. N. Lin, K. Cook, & R. S. Burt (Eds.), Social capital theory and research (4th Edition, 31–56). New Jersey: Aldine Transaction.
12. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Yayınları.
13. Can, A. (2016). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. 4.Baskı. Pegem Akademi.
14. Casiadi, S. (2017). Öğretmenlerin okul müdürlerinin iletişim becerileri ve çatışma yönetimi konusunda görüşleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. https://acikerisim.comu.edu.tr/items/38f2c319-0ed0-487c-aa86-7003bb53df11
15. Chiristakis, N.A. & Fowler, J.H. (2012). Sosyal ağların şaşırtıcı gücü ve yaşantımızı biçimlendiren etkisi. Varlık Yayınları.
16. Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94(95), http://doi.org/10.1086/228943
17. DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage Publications.
18. Er, E. (2017). İlköğretim kurumlarında yönetici ve öğretmen ilişkilerinin sosyal ağ analizi. Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Ankara. https://avesis.gazi.edu.tr/yonetilen-tez/962d330f-c9cf-4147-a595-c3b9f45a90d7/ilkogretim-kurumlarinda-yonetici-ve-ogretmen-iliskilerinin-sosyal-ag-analizi
19. Eren, Z. (2018). Bağlantıcılık teorisi ve öğretmen adaylarının öğrenme ağlarının sosyal ağ analizi. Turkish Studies Educational Sciences, 13(19), 717‐753. https://turkishstudies.net/turkishstudies?mod=makale_tr_ozet&makale_id=21799
20. Ergenekon, Ö. (2019). Bağımsız anaokullarında yöneticilerin iletişim becerilerinin örgüt iklimine etkisi Diyarbakır ili örneği. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
21. Faust, K. (1994). Centrality in affiliation networks. Social Networks, 19(2), 157-19.
22. Getmez, D. (2018). Okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul iklimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi-Marmara Üniversitesi, Ortak Yüksek Lisans Programı, İstanbul.
23. Granovetter, M. S. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360-1380. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://snap.stanford.edu/class/cs224w-readings/granovetter73weakties.pdf
24. Granovetter, M. S. (1992). Problems of explanation in economic sociology. N. Nohria ve R. G. Eccles (Eds.), Networks and organizations: Structure, form, and action (ss. 25– 56). Harvard Business School Press.
25. Gürsakal, N. (2009). Sosyal ağ analizi. Dora Yayıncılık.
26. Inkpen, A. C. & Tsang, E.W.K. (2005). Social capital, network, and knowledge transfer. Academy of Management Review 30(1):20 doi: 10.5465/AMR.2005.15281445
27. Kabia, T. (2022). Middle school teachers' perceptions of administrator support, teacher retention, and attrition. Doctoral dissertation. Walden University, ABD.
28. Kadushin, C. (2012). Understanding social networks: Theories, concepts and findings. [DX Reader Version].
29. Kaplan, M., Demir, M., S., Doğan, K., Araz, M., Güzen, H., Noyan, İ., Çabuk, A. & Bayraktar, B., (2024). Devlet okullarında çalışan okul müdürlerinin iletişim becerilerine yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Analitik Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 343-353. https://tigindergisi.com.tr/DergiTamDetay.aspx?ID=319&Detay=Ozet
30. Karasar, N. (2010). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
31. Karayiğit, M. (2019). Okul müdürlerinin etkili iletişim becerileri ile öğretmenlerin mesleki motivasyonları arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Düzce Üniversitesi.
32. Koçel, T. (1999). İşletme yöneticiliği. Beta Yayınları.
33. Koyuncu, V. & Kazak, E. (2023). Okul müdürlerinin yönetim becerileri ile okul etkililiği arasındaki ilişki. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 1536-1556. https://doi.org/10.24315/tred.1161437
34. Köprülü, K., H. (2021). Öğretmen algılarına göre okul müdürlerinin yönetim becerileri ile mizah tarzları arasındaki ilişki. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul.
35. Leana, C. R. & Van Buren, H. J. (1999). Organizational social capital and employment practices. Academy of Management Review, 24(3), 538-555. doi:10.2307/259141
36. Lin, N., & Erickson, B. H. (2008). Social capital: an international research program. Oxford University Press
37. Marsden, P.V. (2005). Recent developments in network measurement models and methods in social network analysis. In P.J. Carrington, J. Scott & S. Wasserman. Models and methods in social network analysis (pp. 8‒30). Cambridge University Pres.
38. Nelson, R. E. (1989). The Strength of Strong Ties: Social Networks and Intergroup Conflict in Organizations. Academy of Management Journal, 32(2), 377–401. https://www.jstor.org/stable/256367
39. Neyişçi, N. (2015). Sosyal ağ etkileşiminin örgütsel zeka düzeyine etkisi. Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Ankara.
40. Nooy, W. D., Mrvar, A., & Batagelj, V. (2005). Exploratory social network analysis with pajek. Cambridge University.
41. Öztaş, N. ve Acar, M. (2004). Ağbağ analizine giriş: Kavramlar ve yöntemler. İçinde M. Acar ve H. Özgür. (Eds.), Çağdaş kamu yönetimi II. (s.s. 288‒316). Ankara: Nobel Yayınevi.
42. Polatcan, M., ve Balcı, A. (2022). Social capital wealth as a predictor of ınnovative climate in schools. International Journal of Contemporary Educational Research, 6(1), 183–194. https://doi.org/10.33200/ijcer.554728
43. Prell C. (2012). Social Network Analysis: history, theory and methodology. Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC, Sage Publications Ltd.
44. Rogers, E. (1983). Diffusion of innovations. New York Free.
45. Sert, A. (2018). Kamu ve özel okul öncesi eğitim kurumu yöneticilerinin iletişim becerilerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
46. Şimşek, M. Ş. ve Çelik, A. (2018). Yönetim ve organizasyon (20. Baskı). Eğitim Yayınevi.
47. Tunç R. (2015). Okul yöneticilerinin iletişim yeterliliklerinin öğretmenlerin stres düzeyleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi. Avrasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Bilimleri Anabilim Dalı.
48. Uzun, T. (2015). Okul müdürlerinin iletişim becerileri ile öğretmenlerin genel ve örgütsel sinizm tutumları arasındaki ilişkilerin incelenmesi: Giresun ili örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi.
49. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.