Geç Osmanlı İmparatorluğu’nda Milli Ekonomi Uygulamalarına Bir Örnek: Mut İttihad-ı Milli Ticaret Anonim Şirketi

Geç dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda meydana gelen savaşlar şehirlerde oluşturmuş olduğu ağır tahribatın yanı sıra ticaretin de durma noktasına gelmesine neden olmuştur. Ağır tahribatların izlerini silmek ve ticareti tekrar canlandırmak amacıyla faaliyet gösteren ticari şirketlerin sayısında XX. Yüzyılın başlarında artış gözlemlenmiştir. Bu bağlamda kurulan şirketler, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin yönetiminde etkin olması hasebiyle millileştirme politikasına tabi olmuştur. Bu doğrultuda bir yandan Müslüman ahali tarafından kurulan anonim şirketlerde artış sağlanmaya çalışılırken diğer yandan da gerekli kanuni düzenlemelerle yabancılar tarafından kurulan şirketlerin denetimi sağlanmaya çalışılmıştır. Yürütülün millileştirme politikası çerçevesinde bu dönemde kurulan anonim şirketlerin çoğunda “milli” terimi kullanılmıştır. Bu bağlamda, kurulan şirketlerden biri de Mut İttihad-ı Milli Ticaret Anonim Şirketi olmuştur. Çalışmamızın konusunu oluşturan Mut İttihad-ı Milli Ticaret Anonim Şirketi 1919 yılında Nurullahzâde ve yardımcısı Ali Efendi ortaklığında kurulmuştur. Geç dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda teşekkül ettirilen şirket kaza dâhilinde ticari faaliyetlerde bulunma ve her türlü eşyayı alıp satma yetkisine sahiptir. Şirketin kaza dâhilindeki faaliyetlerine yönelik bilgiye ulaşılmamakla birlikte muhtemelen Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle birlikte görevine son verilmiştir. Bu çalışmada, şirketin kuruluş süreci, teşkilat ve mali yapısı şirket nizamnamesi, arşiv belgeleri ve yazılı kaynaklar ışığında incelenmiştir. Ancak Mut İttihad-ı Milli Türk Anonim Şirketi’nin faaliyetleri ile ilgili bilgiye ulaşılmamış olmasına rağmen şirketin kuruluş süreci ele alınarak literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır.

The wars that took place in the late period of the Ottoman Empire caused heavy destruction in the cities as well as causing the trade to come to a standstill. XX. in the number of commercial companies operating in order to erase the traces of heavy destructions and to revive trade. An increase was observed at the beginning of the century. The companies established in this context have been subject to the nationalization policy due to their effectiveness in the management of the Committee of Union and Progress. In this direction, on the one hand, an attempt was made to increase the number of joint stock companies established by the Muslim community, on the other hand, it was tried to ensure the supervision of companies established by foreigners with the necessary legal regulations. The term “national” was used in most of the joint stock companies established in this period within the framework of the nationalization policy of the executive. In this context, one of the companies established was Mut İttihad-ı National Trade Joint Stock Company. Mut İttihad-ı National Trade Joint Stock Company, which is the subject of our study, was established in 1919 in partnership with Nurullahzâde and her assistant Ali Efendi. The company, which was formed in the late Ottoman Empire, has the authority to engage in commercial activities within the district and to buy and sell all kinds of goods. Although there is no information about the company's activities in the district, she was probably dismissed with the proclamation of the republic. In this study, the establishment process, organization and financial structure of the company were examined in the light of company regulations, archive documents and written sources. However, although the information about the activities of Mut İttihad-ı National Trade Joint Stock Company has not been reached, it is aimed to contribute to the literature by considering the establishment process of the company.