Araştırma Makalesi

Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler

Cilt: 26 Sayı: 4 17 Aralık 2024
PDF İndir
TR EN

Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler

Öz

Dünya coğrafyasında büyük bir alana yayılmış olan Türk Dili, birbirleriyle mukayese ettiğimizde çeşitli fonetik ve ekleşme bilgisi özellikleri bakımından morfo-fonetik denkliklerle takip edebildiğimiz şive ve lehçeleri içine alan, cihet olarak Doğu, Batı ve Kuzey; kavmî olarak Karluk, Oğuz ve Kıpçak diye adlandırılan gruplardan oluşur. Türk dilinin Kuzey diğer bir ifadeyle Kıpçak şive grubu içerisinde yer alan Karaçay Malkar Türkçesi karakteristik bir Kıpçak şivesi olduğunu d/>>y/ geçişmesi, tag(dağ)> taw sızıcılaşması, bolmak kelimesinin başındaki b”yi koruması, -GAn sıfat ekli ve +GA ekli kullanımlar, ben>men süreklileşmesi ve en önemlisi de #y>#c dişlileşmesi ile gösterir. Bir dilin söz varlığının farklı açılardan ele alınması toplumların kültürel ve sosyolojik hayatlarını gözler önüne sermek bakımından tanıtıcı nitelikte olabilir. Bunun gereği, bu çalışmada sözlü edebiyatın ürünü olarak milletlerin en önemli hazinelerinden biri olan, milletlerin kültürel ve toplumsal değerlerini yansıtan, millî olup nesilden nesile aktarılan öğüt verici, didaktik, özlü, hikmetli sözler olan atasözlerinin Karaçay Malkar Türkçesindeki örnekleri geçmişten günümüze değerlendirilip, bu özdeyişlerde muhafaza edilen Eski Türkçe fonetik, ekleşme bilgisi hususiyetleri ve ayrıca arkaik kelimeler tespit edilerek kültürel bağın izlenmesi amaçlanmaktadır. Yer yer bu bağın Anadolu Ağızlarındaki uzantıları da dikkatlere sunulacaktır. Bazı kelimelerin Anadolu ağızlarındaki birebir varlıkları (tübe-, bay, süyek, ürmek, tab-) sayesinde de türkü, mani gibi sözlü edebiyatın pek çok ürünü gibi atasözlerinin de farklı coğrafyalarda da olsa Türk boyları arasında söylenirken sınır tanımadığı gösterilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Karaçay Malkar Türkçesi, atasözü, Eski Türkçe, Kıpçak

Kaynakça

  1. Aksoy, Ömer Asım (1988). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, İstanbul: İnkılâp Kitabevi Yayın Sanayi ve Ticaret A.Ş., İstanbul.
  2. Alkaya, Ercan (2001). Tatar Türkçesindeki Dil ve Söz İle İlgili Atasözleri Üzerine Bir Değerlendirme, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 2, s. 55- 76
  3. Arat, R. Rahmeti (1999). Kutadgu Bilig I Metin, Türk Dil Kurumu, İstanbul.
  4. ------(1985). Kutadgu Bilig II Çeviri, Türk Tarih Kurumu, Ankara. ------(1979). Kutadgu Bilig III İndeks (Neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya, Nuri Yüce), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, İstanbul.
  5. Ata, Aysu (1998). Nehcü’l Ferādis, III Dizin-Sözlük, Türk Dil Kurumu yayınları, Ankara.
  6. Atalay, Besim (2006). Divanü Lugat-it- Türk (Çeviri), Türk Dil Kurumu Yay., Ankara.
  7. ------II, Atalay. Besim (2006). Divanü Lugat-it- Türk (Çeviri), Türk Dil Kurumu yay., Ankara. ------III, Atalay. Besim (2006). Divanü Lugat-it- Türk (Çeviri), Türk Dil Kurumu Yay., Ankara. ------IV, Atalay. Besim (2006). Divanü Lugat-it- Türk (Dizin) Türk Dil Kurumu Yay., Ankara. Aydoğmuş, Erdal (2018). Karaçay Malkar ve Türkiye Türkçesi Atasözlerinin Karşılaştırılması, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 8(3), 513-524, Kasım.
  8. Caferoğlu, Ahmet (1993). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, Enderun Kitabevi, 3. Baskı, İstanbul.
  9. Clauson, Sir G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford: Oxford University Press.
  10. Çobanoğlu, Özkul (2004), Türk Dünyası Ortak Atasözleri Sözlüğü, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını

Kaynak Göster

APA
Aydın, A. (2024). Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(4), 1416-1448. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1251522
AMA
1.Aydın A. Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler. AKÜSBD. 2024;26(4):1416-1448. doi:10.32709/akusosbil.1251522
Chicago
Aydın, Ayşe. 2024. “Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (4): 1416-48. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1251522.
EndNote
Aydın A (01 Aralık 2024) Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 4 1416–1448.
IEEE
[1]A. Aydın, “Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler”, AKÜSBD, c. 26, sy 4, ss. 1416–1448, Ara. 2024, doi: 10.32709/akusosbil.1251522.
ISNAD
Aydın, Ayşe. “Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/4 (01 Aralık 2024): 1416-1448. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1251522.
JAMA
1.Aydın A. Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler. AKÜSBD. 2024;26:1416–1448.
MLA
Aydın, Ayşe. “Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 4, Aralık 2024, ss. 1416-48, doi:10.32709/akusosbil.1251522.
Vancouver
1.Ayşe Aydın. Karaçay Malkar Türkçesi Atasözlerinde Eski Türkçe İzler. AKÜSBD. 01 Aralık 2024;26(4):1416-48. doi:10.32709/akusosbil.1251522