Erken Cumhuriyet Döneminde Çocukluğun İnşası ve Bir Araç Olarak Çocuk Edebiyatı
Öz
Erken cumhuriyet döneminde, ülke nüfusunu nicelik olarak artırırken niteliğinin iyileştirilmesi de önemli bir husus olmuştur. Bu noktada “nasıl bir nesil istiyoruz” sorusunun cevaplanması ve modern çocuğun inşasına başlanması gerekli görülmüştür. Kurucu ve koruyucu Gazi imgesine sahip çıkan, cumhuriyetin değerleri ve Atatürk inkılaplarına bağlı bir nesil yetiştirmek, genç cumhuriyetin temel amaçlarından birisi olmuştur. Bununla beraber, bilimsel bakış açısına sahip, kültürel anlamda kendini geliştirip sanatla besleyen, sosyal hayatında modern davranışları benimsemiş, dürüst, çalışkan, yardımlaşmaya önem veren, eşitlikçi, cumhuriyete sadık, giyim kuşamında modern ve beden sağlığına dikkat eden yeni bir nesil yetiştirilmesi hedeflenmiştir. Tüm bu gelişmeler dahilinde edebiyatın etkin bir araç olarak kullanılması da kaçınılmaz olmuştur. Bu çalışmanın temel amacı Himaye-i Etfal Cemiyeti külliyatında yer alan Çocuk Ansiklopedisi’ni incelemek ve erken cumhuriyet döneminde çocukluğun inşası üzerine değerlendirmelerde bulunmaktadır. Çalışmada doküman inceleme yöntemi kullanılmış; yapılan içerik analizi sonucunda elde edilen veri kodlanarak çözümlenmiştir. İncelenen ansiklopedide bilim ve aklın gücü ön plana çıkartılmış, ekonomik anlamda gelişmenin en önemli öncülerinden birisi olan teknolojinin önemi vurgulanmış, coğrafya, biyoloji, fizik gibi bilimler temelinde konular aktarılmış, doğa ve insan sevgisi üzerinde durulmuştur. Ülkeyi çağdaş medeniyet seviyesine ulaştıracak olan yeni nesil, dünyadaki değişimlere ve yeniliklere ayak uydurabilecek bilgi ile donatılmaya çalışılmış; bunu yaparken milli duyarlılık korunmuştur. Bugün yüz yaşında olan Türkiye Cumhuriyeti’nin bu denli sağlam temeller üzerinde oturmasının sebebinin cumhuriyetin ilk yıllarında izlenen politikalarla ilgili olduğu düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Erken cumhuriyet dönemi, çocuk, çocukluğun inşası, çocuk edebiyatı
Kaynakça
- Ahi, S. S. (2020). Ulusal kimliğin inşası sürecinde çocuk edebiyatı faaliyetleri (1923-1940) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul.
- Ahmad, F. (2014). Bir kimlik peşinde Türkiye. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
- Aksoy, E. (2016). 1919-1955 yılları arasında Türkiye’nin nüfus yapısı ve uygulanan nüfus politikaları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 27-44.
- Akyüz, Y. (1997). Türkiye’de anaokullarının kuruluş ve gelişim tarihçesi. Çocuk Kültürü, 1. Ulusal Çocuk Kültürü Kongresi Bildiriler Kitabı içinde (s. 152-181). Ankara: Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
- Alimen, N. (2015). Bir yönlendirme aracı olarak çeviri: Serteller ve çeviri çocuk edebiyatı (Yayımlanmamış doktora tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
- Alpay, M. (1980). Türk çocuk edebiyatı. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 8-9, 167-191.
- Başboğa Özen, S. (2019). Erken cumhuriyet dönemi çocuk yayınlarında çocuklara yönelik adab-ı muaşeret, görgü ve nezaket kuralları. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 15(29), 59-86.
- Başboğa Özen, S. (2023). Erken cumhuriyet dönemi süreli çocuk yayınlarında idealize edilen ahlaki erdemler: dayanışma-yardımlaşma, tutumlu ve tasarruflu olmak. Atatürk Yolu Dergisi, 72, 18-45. doi: 10.46955/ankuayd.1219735
- Başboğa, S. (2018). Erken cumhuriyet dönemi çocuk dergilerinde bedeni ahlaki ve terbiyevi özellikleriyle inşa edilen çocuk (Yayımlanmamış doktora tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
- Bozaslan, B. M. (2013). Modernleşme ve eğitim: Türkiye’de modern eğitimin inşası (1923-1938) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
