Sürecin En Erken Evresinde Cumhuriyet’in İlanını Karikatür[k]lerle* Okumak

Çalışmada öncelikle, çeşitli faktörlere bağlı olarak Türkiye’de geç gelişen karikatürün Osmanlı’nın son dönemiyle birlikte özellikle Milli Mücadele ve erken Cumhuriyet dönemindeki yoğunluğuna işaret etmek amacıyla 1970’lerin sonlarında üretilen karikatürk ifadesine başvurulmuştur. Asıl olarak araştırma, Türk Devrimi/İnkılabı olarak adlandırılan Türkiye’deki büyük dönüşümün merkezinde duran Cumhuriyet’in ilanını, yoğun bir gündeme sahip 1923 Ekim’ine odaklanarak karikatürler üzerinden incelemektedir. Karikatürler halka en yakın ve aslında yalın şekilde önemli (siyasal) gelişmelerin kamuoyuna nasıl yansıdığını ya da yansıtıldığını anlamak açısından önemlidirler. Ayrıca, bunlar çeşitli siyasi söylem ya da spekulasyonların aksine halk içinde varolana yani gerçek algıya hatta toplumsal bilinçaltına ulaşmak açısından güçlü kanallardır. Karikatürlerde eleştiriler ve yapılması gerekenler işlendiği gibi kamuoyu açısından öncelik arz eden yaklaşımlar da ortaya konmaktadır. Bu araştırmada Akbaba, Karagöz, Kelebek, Zümrüd-ü Anka gibi dönemin mizah dergileri üzerinden Cumhuriyet’in ilanı çalışmalarına farklı bir perspektiften katkı sağlamak amaçlanmaktadır.

Depending on various factors, caricature developed late in Türkiye. Despite this, it is desired to point out the intensity of caricature in the last period of the Ottoman Empire, especially in the National Struggle and the early Republican period. For this purpose, the term karikatürk (Turkish cartoon), which was produced in the late 1970s, was used in the study. In fact, the research examines the proclamation of the Republic, which stands at the center of the modernization movement in Türkiye, called the Turkish Revolution/Revolution, through cartoons. This review focuses on October 1923, which has a particularly intense agenda. Cartoons are important in terms of understanding how the closest and, in fact, important (political) developments are reflected or reflected to the public. Moreover, contrary to various political discourses or speculations, these are powerful channels in terms of reaching the real perception and even the social subconscious. Criticisms and what needs to be done are handled in the cartoons. In addition, approaches that have priority in terms of public opinion are also presented. In this research, it is aimed to contribute to the proclamation of the Republic from a different perspective through humor magazines of the period such as Akbaba, Karagöz, Kelebek, Zümrüd-ü Anka.