Yeniçeri Ocağının Kaldırılması ve Ahıska’da Uygulanması

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 4, 1682 - 1695, 22.12.2025

Hidayet Kara , Oktay Kızılkaya

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1668792

Öz

Osmanlı Devleti’nin, 17 ve 18. yüzyıllarda girmiş olduğu savaşlarda ciddi toprak kayıpları yaşaması, askerî sistemde ıslahat yapılması fikrini gündeme getirdi. Bu düşünce devlet ricalinde süreklilik arz etti. Ancak, birçok defalar yapılmak isteteneler Yeniçeri Ocağının isyanı ile nihayete erdi. Sultan III. Selim dönemindeki girişimlerin acı akıbeti ve Sultan II. Mahmut döneminin başlarında yapılmak istenen düzenlemelerin ocaklıların engeline takılması, Padişah’ı adım adım ocağın kaldırılmasına yönelik faaliyetlerde bulunmaya sevk etti. Nihayetinde, Yunan isyanındaki askerî başarısızlık ve ocaklıların son askerî düzenlemeleri kabul etmiş olmalarına rağmen kazan kaldırmaları (15 Haziran 1826), Osmanlı Devleti’nin önemli kurumlarından biri olan Yeniçeri Ocağı’nın tarih sayfalarına karışmasına sebep oldu.
Yeniçeri Ocağının kaldırılması ve ocaklılara ait her şeyin yasaklanması, sadece İstanbul ile sınırlı kalmadı. Padişahın hatt-ı hümayunu ile eyaletlerde de ocağın kaldırılma emrinin uygulanması istendi. Bu emir, Ahıska merkezli Çıldır Eyaletine de gönderildi. Hatt-ı hümayun eyalete ulaştığında, Çıldır valisi, eyaletin ileri gelenlerini ve halkı toplayarak emir tebliğ etti. Alınan tedbirlerden sonra yeniçerilerin subayları çağrılarak, hatt-ı hümayunun gereğinin yapılması istendi. Söz konusu bu vakitlerde Ahıska Kalesinde iki yeniçeri bölüğü ve bu bölüklerde 300 nefer bulunuyordu. Ahıska Kalesindeki yeniçeriler, gelen emre itaat ettiklerini bildirdiler ve kışlalarını teslim ettiler. Kışlalarındaki mutfak kazanları başta olmak üzere devlete ait malzemeler tutanakla kayıt altına alındı. Böylece, çalışmanın konusu olan Çıldır Eyaleti’nde yeniçerisiz döneme sorunsuz bir geçişle oldu.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti , Yeniçeri Ocağı , Çıldır Eyaleti , Ahıska Kalesi , Kazan Kaldırma

The Abolition of the Janissary Quarry and Its Implementation in Meskhetia

Öz

The Ottoman Empire's significant territorial losses during the wars of the 17th and 18th centuries brought the idea of reforming the military system to the forefront. This idea persisted among state officials, but many attempts at reform ended with the revolt of the Janissary Corps. The tragic outcome of the initiatives taken during the reign of Sultan Selim III and the obstruction of the proposed reforms at the beginning of the reign of Sultan Mahmud II by the Janissaries gradually led the Sultan to take measures to abolish the Janissary Corps. Ultimately, the military failure during the Greek revolt and the Janissaries' rebellion against the latest military reforms, despite their initial acceptance on 15 June 1826, led to the disbandment of the Janissary Corps, one of the most important institutions of the Ottoman Empire, and its consignment to the pages of history.
The abolition of the Janissary Corps and the prohibition of everything associated with it were not limited to Istanbul. By imperial decree, the Sultan also ordered the abolition of the Janissary Corps in the provinces. This decree was sent to the Çıldır Province, centered in Ahıska. When the imperial decree reached the province, the governor of Çıldır gathered the local notables and the public to announce it. Following the necessary measures, the officers of the Janissaries were summoned, and the implementation of the imperial decree was demanded. At that time, there were two Janissary divisions stationed in the Ahıska Fortress, consisting of 300 soldiers. The Janissaries in Ahıska Fortress agreed to obey the order and surrendered their barracks. The materials belonging to the state, including the kitchen kettles in their barracks, were officially recorded in an inventory. Thus, the transition to a Janissary-free era in Çıldır Province, the subject of this study, was achieved smoothly.

Anahtar Kelimeler

Ottoman Empire , Janissary Corps , Çıldır Province , Meskhetian Fortress , Rebellion

Kaynakça

• Osmanlı Arşiv Belgeleri
• BOA. A. DVNSMHM. d. 71/179-7-8. (h. 07.03. 1002)
• BOA. AE. SMHD.II. 51/3335. (h. 18.04.1236)
• BOA. C. AS. 118/5290. (h. 02.12.1201)
• BOA. C. AS. 210/9015. (h. 25.02.1188)
• BOA. C. AS. 249/10440. (h. 2302/1219)
• BOA. C. AS. 250/10457. (h. 15.11.1241)
• BOA. HAT. 298/17687. (h. 29.12.1241)
• BOA. HAT. 295/17517. (h. 25.11.1241)
• BOA. C. AS. 554/232-59. (h. 18.06.1220)
• BOA. C. AS. 655/27526. (h. 29.08.1244)
• BOA. C. ML. 767/31262. (h. 04.07.1241)
• BOA. HAT. 1137/45268. (h. 21.04.1242)
• BOA. HAT. 1047/43212 (h. 09.04.1246)
• BOA. HAT. 289/17315. (h. 01. 12. 1241)
• BOA. HAT. 290/17354-2. (h. 29.12.1241)
• BOA. HAT. 290/17393. (h. 25.11.1241)
• BOA. HAT. 290/17400. (h. 17/03.1242)
• BOA. HAT. 292/17434. (h. 16.11.1241)
• BOA. HAT. 338/19324. (h. 29.11.1225)
• BOA. HAT. 525/25635. (h. 29.12.1241)
• BOA. HAT. 672/32918. (h. 15.12.1241)
• BOA. HAT. 850/38095. (h. 25.12.1241)
• BOA, D. YNÇ d. 33938 (h-29-12-1086)
• MAD. D. 17704 (h-29-12-1300) Ahmet Cevdet Paşa. (2008). Osmanlı İmparatorluğu tarihi II, İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
• Ahmet Cevdet Paşa. (2017). Tarih-i Cevdet, Cilt III, Ankara TOBB Kültür Yayınları.
• Akbaba, E. (2018). Ahıska’dan Anadolu’ya Göçler (1828-1921), İstanbul: Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Aksan, W. H. (2017). Kuşatılmış bir imparatorluk, Osmanlı harpleri (1700-1870), İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Aras, C. (2022). Hurufat kayıtlarına göre çıldır eyaleti: Ahıska, Ardahan ve Çıldır kazaları örneğinde, Ardahan, (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ardahan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı.
• Ayar, T. (2005). Sahhâflar Şeyh-i Zâde Mehmet Es’ad Efendi’nin “Üss-i Zafer” adlı eserinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Beydilli, K. (2012). “Vak’a-i Hayriye”, İslam Ansiklopedisi, Cilt: 42, İstanbul Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Es’ad Efendi (2005). Üss-i Zafer, Kitabevi, Hazırlayan: Mehmet Arslan, İstanbul: Kitabevi.
• Goodwin, G. (2008). Yeniçeriler, Çeviren: Derin Türkömer, 3. Baskı, İstanbul: Doğan Egmont Yayıncılık.
• Karal, E. Z. (2011). Osmanlı tarihi V, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Kırzıoğlu, M. F. (1958). Kars tarihi I, İstanbul: Işıl Matbaası.
• Kırzıoğlu, M. F. (1998). Osmanlıların Kafkas ellerini fethi 1451-1590), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Özcan, A. (2009), Sekban-ı Cedit, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/sekban-i-cedid.
• Sezer, H. (1997). Yeniçeri Ocağının kaldırılışının taşraya yansıması (1826-1827), Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt 19, Sayı 30, ss. 215-238.
• Shaw, Stanford J. ve Shaw, Ezel Kural (2006). Osmanlı İmparatorluğu ve modern Türkiye, Cilt:2, Çev: Mehmet Harmancı, İstanbul: E Yayınları.
• Tanrıverdi, M. (2019). Çarlık Rusya’sında Tiflis vilayeti (1846-1914). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Tanrıverdi, M. (2021). Rusya’nın Kafkasya Müslümanlarını İdare yöntemi olarak askeri-Halk idaresinin teşekkülü ve uygulanışı (1860-1917), Tarih Dergisi, 75 (2021/3), ss. 251-279. http://dx.doi.org/10.26650/iutd.977152
• Tosik Dinç, F. (2015). Ahıska Türkleri (1800-1921), (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Elâzığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı.
• Turan, Ş. (1951). 1829 Edirne Antlaşması, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 1-2, ss. 111-151.
• Uyar, M.ve Erickson, E. J. (2017). Osmanlı askerî tarihi, İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Yıldız, G. (2009). Neferin adı yok: Zorunlu askerliğe geçiş sürecinde Osmanlı Devleti’nde siyaset, ordu ve toplum (1826-1839), İstanbul: Kitabevi.
• Zeyrek, Y. (2001). Târih-i Osman Paşa, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.