Araştırma Makalesi

Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi

Cilt: 27 Sayı: 4 22 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi

Öz

Yapay zekâ destekli gözetim, izlemeyle sınırlı kalmayıp bireylerin davranışlarını tahmin eden, sınıflandıran ve yönlendiren yeni bir denetim mekanizması oluşturmuştur. Bu sistemler, gözetimi teknik bir araçtan çok öznelliği yeniden kuran, kararları şekillendiren ve toplumsal rolleri belirleyen müdahale biçimine dönüştürmüştür. Yapay zekâ veriye dayalı öğrenme, öngörü ve karar mekanizmaları aracılığıyla insan davranışını hem kavramlaştıran hem de biçimlendiren bir işlev üstlenmektedir. Gözetim ise bireylerin izlenmesinin ötesinde sınıflandırma, karşılaştırma ve kontrol altına alma eylemidir. Bu dönüşüm gözetimin etik, toplumsal ve politik boyutlarının yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, yapay zekâ destekli gözetimle ilgili literatürdeki yönelimleri incelemeyi amaçlamaktadır. 2021–2025 yılları arasında Web of Science veri tabanında yayımlanmış 2340 yayın bibliyometrik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Veriler, VOSviewer ve Biblioshiny (R-Stüdyo) programları kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, literatürde teknik disiplinlerin baskın olduğunu, özellikle “machine learning”, “privacy” ve “ethics” gibi kavramların öne çıktığını, ABD, Çin ve İngiltere gibi ülkelerde merkezileştiğini ve yazarlar arası iş birliğinin belirli kümelerde yoğunlaştığını göstermektedir. Bibliyometrik bulgular çalışmaların yalnızca teknoloji eksenli değil, aynı zamanda mahremiyet, etik ve normatif düzenlemeler gibi alanlarda da derinleştiğini göstermektedir. Bireyler yalnızca izlenen nesneler değil, aynı zamanda algoritmik karar süreçlerine maruz kalan özneler olarak konumlandırmaktadır. Bu bağlamda çalışma, disiplinler arası etkileşimi teşvik ederken, yapay zekâ çağında toplumsal denetimin yeni biçimlerine dair eleştirel bir farkındalık oluşturmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yapay zekâ, gözetim, algoritmik gözetim, gözetim toplumu, bibliyometrik analiz

Etik Beyan

Bu çalışmanın tüm hazırlanma süreçlerinde etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine riayet edildiğini yazar beyan eder. Aksi bir durumun tespiti halinde Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nin hiçbir sorumluluğu olmayıp, tüm sorumluluk makale yazarlarına aittir.

Kaynakça

  1. Acosta, J. N., Falcone, G. J., Rajpurkar, P., & Topol, E. J. (2022). Multimodal biomedical AI. Nature Medicine, 28(9), 1773–1784. https://doi.org/10.1038/s41591-022-01981-2
  2. Adedinsewo, D. A., Pollak, A. W., Phillips, S. D., Smith, T. L., Svatikova, A., Hayes, S. N., & Carter, R. E. (2022). Cardiovascular disease screening in women: Leveraging artificial intelligence and digital tools. Circulation Research, 130(4), 673–690. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.121.319876
  3. Ahmed, F., Mohanta, J. C., Keshari, A., & Yadav, P. S. (2022). Recent advances in unmanned aerial vehicles: A review. Arabian Journal for Science and Engineering, 47(7), 7963–7984. https://doi.org/10.1007/s13369-022-06738-0
  4. Allam, Z., Sharifi, A., Bibri, S. E., Jones, D. S., & Krogstie, J. (2022). The metaverse as a virtual form of smart cities: Opportunities and challenges for environmental, economic, and social sustainability in urban futures. Smart Cities, 5(3), 771–801. https://doi.org/10.3390/smartcities5030040
  5. Andrejevic, M. (2007). iSpy: Surveillance and power in the interactive era. Lawrence, KS: University Press of Kansas.
  6. Aria, M. ve Cuccurullo, C. (2017). Bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics, 11(4), 959-975. doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007
  7. Azar, A. T., Koubaa, A., Ali Mohamed, N., Ibrahim, H. A., Ibrahim, Z. F., Kazim, M., & Casalino, G. (2021). Drone deep reinforcement learning: A review. Electronics, 10(9), 999. https://doi.org/10.3390/electronics10090999
  8. Baccour, E., Mhaisen, N., Abdellatif, A. A., Erbad, A., Mohamed, A., Hamdi, M., & Guizani, M. (2022). Pervasive AI for IoT applications: A survey on resource-efficient distributed artificial intelligence. IEEE Communications Surveys & Tutorials, 24(4), 2366–2418. https://doi.org/10.1109/COMST.2022.3200740
  9. Bhatti, M. T., Khan, M. G., Aslam, M., & Fiaz, M. J. (2021). Weapon detection in real-time CCTV videos using deep learning. IEEE Access, 9, 34366–34382. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2021.3059170
  10. Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production: Essays on art and literature (R. Johnson, Ed.). New York: Columbia University Press.

Kaynak Göster

APA
Asıl, S. (2025). Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(4), 1418-1448. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1675072
AMA
1.Asıl S. Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. AKÜSBD. 2025;27(4):1418-1448. doi:10.32709/akusosbil.1675072
Chicago
Asıl, Sermin. 2025. “Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 (4): 1418-48. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1675072.
EndNote
Asıl S (01 Aralık 2025) Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 4 1418–1448.
IEEE
[1]S. Asıl, “Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi”, AKÜSBD, c. 27, sy 4, ss. 1418–1448, Ara. 2025, doi: 10.32709/akusosbil.1675072.
ISNAD
Asıl, Sermin. “Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/4 (01 Aralık 2025): 1418-1448. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1675072.
JAMA
1.Asıl S. Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. AKÜSBD. 2025;27:1418–1448.
MLA
Asıl, Sermin. “Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy 4, Aralık 2025, ss. 1418-4, doi:10.32709/akusosbil.1675072.
Vancouver
1.Sermin Asıl. Yapay Zekâ Destekli Gözetim ile İlgili Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. AKÜSBD. 01 Aralık 2025;27(4):1418-4. doi:10.32709/akusosbil.1675072