Gemi Arslanı Adlı Eserde Yer Alan Ünvanlar ve Ünvan Grupları

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 4, 1375 - 1386, 22.12.2025

Yasemin Çelik

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1678790

Öz

Ünvan ve ünvan grupları kaynaklarda sıklıkla yer verilen konulardan biridir. Ancak bu konu ile ilgili yapılan çalışmalar incelendiğinde bunların sınırlı sayıda olduğu görülmektedir. Bu çalışmada 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başlarında yaşamış olan Ercüment Ekrem Talu’nun Gemi Arslanı adlı eserindeki ünvanlar ve ünvan grupları üzerinde durulmuştur. Ercüment Ekrem Talu’nun Gemi Arslanı adlı eserinin çalışmaya malzeme olarak seçilme nedeni, Cumhuriyet dönemine ait bir eser üzerinden bu dönem içerisinde kullanılan ya da tercih edilen ünvan ve ünvanları tespit etmektir. Bu çalışmada öncelikle Gemi Arslanı adlı eserde yer alan ünvanlar sıralanıp biçim, anlam ve köken bilgisi özellikleri bakımından tanıtıldıktan sonra bu ünvanların oluşturdukları ünvan grupları incelenmiştir. Buna göre, Gemi Arslanı adlı eserde yer alan ünvanlar ağa, ağabey, bey, beyefendi, efendi, hanım, hanımefendi, hazret, paşa, teyze sözcükleridir. Eserde ünvan grupları bu sözcüklerle kurulmuştur. Çalışmada tespit edilen bu ünvan ve ünvan gruplarına bakıldığında Türkçenin en eski dönemlerinden günümüze kullanılmaya devam eden sözcük grupları olduğu dikkati çekmektedir. Ancak çalışmada asıl amaç, bu sözcük gruplarının 19-20. yüzyıllarda kullanılıp kullanılmadığı, kullanılıyor ise kullanım sıklığının tespitidir. Dolayısıyla bu çalışmanın Ercüment Ekrem Talu’nun bir eseri üzerinden de olsa ünvan grupları çalışmalarına bir katkı sağlayacağı düşünülmekle birlikte kesin bir söz söyleyebilmek için 19. ve 20. yüzyıla ait pek çok türde ve sayıda eserin incelenmesi ve burada gösterilen verilerin desteklenmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ünvan , ünvan grupları , Gemi Arslanı , Ercüment Ekrem Talu

Apposition And Apposition Phrase In The Work Called Gemi Arslanı

Öz

This study focuses on the appositions and apposition phrases in Ercüment Ekrem Talu's Gemi Arslanı, which was written at the end of the 19th and the beginning of the 20th centuries. The reason for choosing Ercüment Ekrem Talu's Gemi Arslanı as the material for the study is to determine the appositions and appositions used or preferred in this period through a work belonging to the Republican period. In this study, first of all, the appositions in Gemi Arslanı are listed and introduced in terms of form, meaning and etymology, and then the title groups formed by these appositions are analyzed. Accordingly, the appositions in the work titled Gemi Arslanı are the words ağa, ağabey, bey, beyefendi, efendi, hanım, hanımefendi, hazret, paşa, teyze. Apposition phrases in the work are formed with these words. However, the main purpose of the study is to determine whether these word groups were used in the 19th-20th centuries, and if so, to determine the frequency of use. Although it is thought that this study will make a contribution to the study of apposition phrases, even through one work of Ercüment Ekrem Talu, in order to be able to say anything definite, many types and numbers of works from the 19th and 20th centuries should be examined.

Anahtar Kelimeler

Apposition , apposition phrase , Gemi Arslanı , Ercüment Ekrem Talu

Kaynakça

• Ayverdi, İ. (Ed.). (2008). Kubbealtı lugati misalli büyük Türkçe sözlük (Cilt 1-3). İstanbul: Kubbealtı Neşriyat.
• Banguoğlu, T. (2007). Türkçenin grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Clauson, S. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford.
• Çağatay, S. (1963). Türkçede ‘kadın’ için kullanılan sözler. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1962, 10, 13-49.
• Eker, S. (2015). Çağdaş Türk dili. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Ergin, M. (2003). Türk dil bilgisi. İstanbul: Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım.
• Gülensoy, T. (2011). Türkiye Türkçesindeki Türkçe sözcüklerin köken bilgisi sözlüğü (A-N/O-Z). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Karaağaç, G. (2011). Türkçenin söz dizimi. İstanbul: Kesit Yayınları.
• Karaağaç, G. (2013a). Dil bilimi terimleri sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Karaağaç, G. (2013b). Türkçenin dil bilgisi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Karaağaç, G. (2015). Türkçenin alıntılar sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Karaca, A. (1994). Ercümend Ekrem Talu'nun edebiyat ve basın dünyasındaki yeri (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Karahan, L. (2016). Türkçede söz dizimi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Karataş, D. (2021). Güncel Türkçe Sözlük’te yer alan akrabalık adlarının anlamsal değişimi. Ü. Hunutlu, G. Yılmaz Çal, S. Ekşioğlu, E. Gürbüz (Ed.), Yunus Emre-Mehmet Akif armağanı Türk dili araştırmaları-II içinde (s. 535-555). Ankara: Akçağ Yayınları.
• Kitapyurdu (2025). Ercüment Ekrem Talu Gemi Arslanı. https://www.kitapyurdu.com (Erişim tarihi: 23.05.2025).
• Korkmaz, Z. (2017). Dil bilgisi terimleri sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Lewis, B. (1991). Efendi. The Encyclopaedia of Islam. New Edition (Vol. II). Leiden: Brill.
• Li, Y. S. (1999). Türk dillerinde akrabalık adları. İstanbul: Simurg Yayınları.
• Ölmez, M. (2000). Franciscus A Mesgnien Meninski-Thesaurus linguarum orientalium Turcicae-Arabicae-Persicae: Lexicon Turcico-Arabico-Persicum (I-VI). İstanbul: Simurg Yayınları.
• Öner, M. (2023). Türkçedeki ünvanlarda anlam değişmeleri. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 8, 765-778. doi.org/10.32321/cutad.1370176
• Özmen, M. (2016). Türkçenin sözdizimi. Adana: Karahan Kitabevi.
• Redhouse, S. J. W. (1978). A Turkish and English lexicon. İstanbul: Çağrı Yayınları.
• Stachowski, M. (2019). Kurzgefaßtes etymologisches wörterbuch der Türkischen sprache. Krakow.
• Talu, E. E. (1928). Gemi Arslanı. İstanbul: Ahmet Kamil Matbaası.
• Tekin, T. (2003). Orhon Türkçesi grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tezcan, S. (Ed.). (2016). Andreas Tietze Tarihi ve etimolojik Türkiye Türkçesi lügati (A-Z). Ankara: TÜBA Yayınları. TDK. (2019). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Yavuzarslan, P. (2010). Şemsettin Sami Kâmûs-ı Türkî. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.