KEBAN BARAJINDAN SU KAÇAKLARI VE SUNDUĞU DOĞAL POTANSİYEL

Yıl 2004, Cilt: 6 Sayı: 1, 65 - 85, 01.09.2004

M. Ali Özdemir N. Özgen

Öz

Dünyanın ve Türkiye’nin sayılı büyük barajlarından biri olan Keban barajı, Doğu Anadolu’nun Yukarı Fırat havzasında, Elazığ’ın 40 km kuzeybatısında Fırat nehrinin dar ve derin boğazında, Permo-Karbonifer yaşlı kalk şistler ile mermerlerin kontağı üzerine inşa edilmiştir. Tektonik hareketlere bağlı olarak mermerleri parçalayan çatlaklar ve faylar karstlaşmayı hızlandırmış ve yönlendirmiştir. Paleokarst nedeniyle mermerler her yönde yeraltı suyu taşımaktadır. Bu durum etüt ve inşa aşamasında baraj rezervuarında suyun tutulup tutulamayacağı endişesini ortaya çıkarmıştır. Barajda 4 Kasım 1973 yılında su tutulmaya başlanmış, ancak 1974 ve 1975, özellikle yağışlı geçen 1976 yılında rezervuarda yer alan mermerlerin paleokarstik boşluklarında su kaçaklan ortaya çıkmış ve endişeler gerçeğe dönüşmüştür. Su kaçaklarını önlemek amacıyla yapılan masraflar barajın maliyetini neredeyse ikiye katlamıştır. Baraj gölünden kaçak sular, baraj ve gölüne ek olarak turizm, elektrik üretimi ve balıkçılık için, yeni bir potansiyel ortaya çıkarmıştır.
Bu çalışmada, Fırat vadisinde karstik arazide yapılan Keban barajının su kaçakları ile ilgili durumu belirtilmiş, inşaatın sağladığı bilgi ve tecrübe birikimine değinilmiş, inşaat ve sonrası gelişmelerin olumlu ve olumsuz yönleri, turizm potansiyeli değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Keban Barajı , su , su kaçakları , enerji

Kaynakça

• AKKAN,E., 1972, Elazığ ve Keban Barajı Çevresinde Coğrafya Araştırmaları: Coğrafya Araş.Derg.Sayı: 5-6, s.175-214, Ankara.
• AKLAN,T., 1976; Keban baraj yerinde su kaçakları ile ilgili çalışmalar; DSİ Ankara.
• ALTUNKAYNAK, M., 1975, Keban Baraj Yeri Dolayındaki Kaçaklar Hakkında Yeraltı Suyu Hidroloji Raporu; DSİ Ankara
• ATALAY, İ., 2000, Türkiye Coğrafyası ve Jeopolitiği, Ege Üniversitesi, İzmir
• ÇİTÇİ, D. ve ÖZDEMİR, M.A., 1999, Elazığ'ın Bölge Turizmi İçindeki Yeri, Doğal ve Kültürel Turizm Potansiyeli; Cumhuriyetin 75. Yılı Kutlamaları Çerçevesinde Dünü ve Bugünüyle Harput, Bilim, kültür,
• Çevre, Turizm II, Türk Diyanet Vakfı Elazığ şubesi Yayınları No: 8., s.411-418.
• DSİ, 1976, Keban Barajı Kaçaklarının Kimyasal Analizler Yoluyla Araştırılması; Yay No: 603 Ankara
• DSİ, 1977, Keban Baraj Gölündeki Vorteksleri Oluşturan Boşlukların Açıldığı Petek Mağarasının Su Kaçakları İle İlişkisinin Aydınlatılması Yönünden Yapılması İstenen Boya Deneyi Hakkında Rapor,
• (Yayınlanmamış).
• DSİ, 1985, Jeoteknik Seminer; Cevizli-İstanbul 207 s.
• EROL, O., AKKAN, E., ELİBÜYÜK, M. ve DOĞU, A.F.,1987, Aşağı Fırat Bölgesi'nde Bugünkü ve Kuvaterner'deki Doğal Çevre Koşullan: ODTÜ. Aşağı Fırat Projesi, 1978-1979 Çalışmaları. Aşağı Fırat Projesi
• Yayınları.Seri I,No.3 Ankara.
• ERTAN, i., 1979, Keban Barajı İle İlgili İzotop Çalışmaları. Çizelge 3-10 DSİ. Ankara
• ÖZGEN, N., 2000, Keban Barajı ve Tarihçesi; DSİ Vakfı yayın No:1 Ankara
• PEKCAN, N.,1999, Karst Jeomorfolojisi. Filiz Kitabevi. İstanbul
• SEYHUN, S.,1968, Keban Barajında Enjeksiyon Çalışmaları Hakkında Rapor (Yayınlanmamış).
• ŞENGÜN,T., 2000, Uluova'da Jeomorfolojik Ana Birimlerle Arazi Kullanımı Arasındaki İlişkiler; F.Ü.Sos.Bil.Enst. Yüksek Lisans tezi (yaymlanmamış), Elazığ.
• TONBUL, S., 1985, Kuzova-Hasandağı ve Çevresinin (Elazığ Batısı) Fiziki Coğrafyası. F.Ü. Sos.Bil.Enst. Doktora Tezi. (Yayınlanmamış), Elazığ.
• TONBUL, S., 1987, Elazığ Batısının Genel Jeomorfolojik Özellikleri Ve Gelişimi: Jeomorfoloji Derg. S.15, s. 37-52.