OSMANLI ÖĞRENCİLERİNİN PARİS’TE TAHSİL YAPTIKLARI MISIR VE ERMENİ MEKTEPLERİ

Yıl 2003, Cilt: 5 Sayı: 2, 1 - 10, 01.12.2003

Adnan Şişman

Öz

XIX. Yüzyılda Osmanlı Eğitim Sisteminde Batı’dan mülhem yenilik harekelerine devam edildiği görülmektedir. Bu konuda Avrupa’ya özellikle Fransa’ya öğrenci gönderilmesi önemli bir yer tutmaktadır. Osmanlı Devleti tebaasından Avrupa’nın çeşitli şehirlerine tahsil için öğrenci gönderilmesi hususunda Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa’nın Paris’e yollandığı öğrenciler Fransa’ya ilk gönderilen öğrenciler olmuşlardır. Bunlar Paris’te Ecole Egyptienne (1826-1835)’e verilmişlerdir. Osmanlı Hükümeti ise guruplar halinde 1830 yılında Paris’e talebe göndermeye başlamıştır. 1840 yılından sonra bir süre Fransa’ya öğrenci göndermeyen Osmanlı Hükümeti 1844’te Ecole Militaire Egyptienne’in açılmasından birkaç yıl sonra, 1847’de tekrar bu ülkeye öğrenci göndermeye başlamıştır. Hatta bu öğrencilerden bazıları zikredilen Mısır Mektebinde tahsil görmüşlerdir. 1849’da bu mektep kapatılmış, 8 yıl sonra 1857’de askeri ve sivil görevlere adam yetiştirmek ve erkân-ı harb subaylarına, mühendislere, yönetici devlet adamlarına sahip olmak gayesiyle Ekim 1857’de Paris’te Mekteb-i Osmânî açılmıştır. Paris’te daha önce kurulan Mısır Mektebi’nin ve Ermeni öğrencilerinin tahsil gördüğü Muradyan Mektebi’nin Osmanlı devlet adamlarına Fransa’nın başkentinde bunlara benzer bir mektep kurulması düşüncesini verdiği, bu okulların varlığının Mekteb-i Osmânî’nin kuruluş sebeplerinden biri olduğu düşünülmekte ve gösterilmektedir. Bu yazımızda Osmanlı Mısır Mektebi ve Ermeni Muradyan Mektebi’ne olan ilgi ve desteği örneklerle açıklanarak Osmanlı yönetiminin dil, din ve ırk farkı gözetmeden bütün tebaasına adaletle yaklaşan tutumu ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Mısır ve Muratyan Mektebi , Osmanlı Öğrencileri , Fransa

Kaynakça

• Bernard Lewis, “Comment l’Islam regardait l’Occident”, L’histoire, Paris No: 56 Mayıs 1983, s. 51.
• Ercümend Kuran, Avrupa’da Osmanlı İkamet Elçiliklerinin Kuruluşu ve İlk Elçiliklerin Siyasi Faaliyetleri, 1793-1821, Ankara 1968, s. 71. London 1963, s. 39.
• Şinasi Altundağ, “Mehmet Ali Paşa, Kavalalı” İA, VII, İstanbul 1979, s. 574-575; J.H.Kramers, “Mısır”, Mehmed Ali Hanedanı Devri ve İstiklâl, İA, VIII, İstanbul 1979, s. 250 vd.; Anouar Louca, Voyageurs et Ecrivains Egyptiens en France au XIXe Siècle, Paris 1970, s. 33-34.
• Anouar Louca, Aynı eser, s. 34-35.
• AMAE, Paris “Correspondance consulaire, le Caire”, Cilt: XXVI, s. 282, 4 Nisan 1826; Anouar Louca, Aynı eser, s. 3, 40.
• Paris Türk Büyükelçiliği Arşivi (PTBA.) 5/1; Archives Nationales, Paris (AN.) F17 4147/1; BOAD. İH. 2380.
• Adnan Şişman, “Tanzimat Döneminde Fransa’ya Gönderilen Gayr-i Müslim Osmanlı Öğrencileri”, X. Türk Tarih Kongresi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1994, s. 2520-2521.