CUMHURİYET TÜRKİYESİ’NİN TAMAMLANMASI GEREKEN BİR PROJESİ: AFYON-ANTALYA DEMİRYOLU HATTI İNŞAATI

Yıl 2008, Cilt: 10 Sayı: 3, 83 - 116, 01.12.2008

Şaban Ortak

Öz

Demiryolu cn ucuz vc en güvenli ulaşım araçlarından birisidir. XIX. yüzyılın ilk yarısında kullanılmaya başlanan demiryolu, Osmanlı Devleti’nde de yaygınlaşmaya başlamıştır. Ekonomik sıkıntıları nedeniyle Osmanlı Devleti demiryollarını çoğunlukla yabancı şirketlere yap-işlct- devret yöntemi ile yaptırmıştır. Anadolu’nun önemli kavşak noktalarından biri olan Afyonkarahisar, 1890’da İzmir-Kasaba Demiryollarının tamamlanmasıyla İzmir’e, 1895’te tamamlanmış olan Anadolu Demiryolları ile de İstanbul’a bağlanmıştır. Fakat bu iki demiryolu birbiri ile bağlantılı değildi. Diğer taraftan Antalya bölgesinin İstanbul ve diğer yerlerle irtibatının sağlanabilmesi için Antalya vc çevresinde demiryolu yapımı için İtalyanlar çeşitli projeler hazırlamışlardı. Kurtuluş Savaşı yıllarında askeri açıdan önemli olan Antalya’yı iç bölgelere bağlayacak bir demiryolu yapımı gündeme geldi. Ancak uygulamaya geçirilemedi. 1930’larda tekrar başlayan çalışmalarda. Aydın Demiryolu Şirketi'nin imtiyaz hakkından dolayı engellemesi ile karşılaşıldı. Sonuçta Aydın Demiryolu bu şirketten satın alındı. 1933’te Afyon-Antalya Demiryolu yapımı ile ilgili kanun kabul edildi. 325 km. uzunluğunda olacak demiryolunun 4 yılda bitirilmesi tahmin edilmişti. Ancak ekonomik kaynak yetersizliği nedeniyle Burdur’a kadar olan kısmı tamamlanabildi. Ekonomik, askeri vc turizm açısından önemli olan bu demiryolunun Antalya Limanı’na kadar yapılması gerekmektedir.


The railway is one of the cheapest and the safest vehicle of transportation. Railway began to utilize in the early 19th century and it was became popular in the Ottoman Empire in these years too. Duc to financial burdens, Ottoman railways were built by the foreign companies by the method of “build-opcratc-transfer’' in general. Afyonkarahisar which was the intersection of the important railways connected to the Smyrna with completing the construction of Smyrna-Cassaba railway in 1890 and connected to Istanbul with the Anatolia railway that was completed in 1895. But these railways were not connected to each other. Italians were prepared some projects about the construction of the railway around Antalya. To provide connection with Istanbul and other regions the construction of the railway connects Antalya to its hinterlands came to the agenda in the years of the Independence war, but it did not put into practice. The project came to the agenda again in 1930’s but Aydin Railway Company prevented the project due to its privileged rights. Under these circumstances, the railway was purchased by the Turkish government. An act was legislated concerning with Afyon-Antalya railway in 1933.The railway that is was 325, 01 kilometers length would have been completed in 4 years. Duc to the financial problems, the railway was completed only to Burdur. The Afyon- Antalya Railway that is important for economic, military and touristic advantages should be connected to the Antalya seaport.

Anahtar Kelimeler

Afyon-Antalya Demiryolu , Burdur-Baladız Demiryolu , Isparta-Bozanönü Demiryolu. , Railway

Kaynakça

• - Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Fon: 030.18.01.01, Yer No: 23.27.4. Kararname No: 305, Kararname Tarihi: 28.10.1920, İlgi: 159-2. (Bu arşiv metin içinde BCA. şeklinde kısaltılarak verilmiştir.)
• - BCA, Fon: 030.18.01.01, Yer No: 02.37.2., Kararname No: 696, Kararname Tarihi: 27.02.1921. - BCA, Fon: 030.18.01.01, Yer No: 23.17.4., Kararname Tarihi: 16.3.1927, Kararname No: 4902. - BCA, Fon: 030.18.01.01, Yer No: 29.41.12, Kararname Tarihi: 27.06.1928, Kararname No: 6817. - BCA, Fon: 03 0.18.01.02, Yer No: 3 0.13.1, Kararname Tarihi: 4.3.193 3, Kararname No: 13918. - BCA, Fon: 030.18.0.0, Yer No: 147.48.20., Kararname Tarihi: 1.8.1933, İlgi: 151/42. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 47.55.5., Kararname Tarihi: 5.8.1934, Kararname No: 2/1105. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 51.9.14., Kararname Tarihi: 11.2.1935, Kararname No: 2/1977. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 52.12.18., Kararname Tarihi: 24.2.1935, Kararname No: 2/2041. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 54.33.17., Kararname Tarihi: 4.5.1935, Kararname No: 2/2461. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 68.75.14., Kararname Tarihi: 14.9.1936, Kararname No: 2/5315.
• - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 55.47.1., Kararname Tarihi: 5.6.1935, Kararname No: 2/2725, İlgi: 152/65. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 58.77.10, Kararname Tarihi: 9.10.1935, Kararname No: 2/3334, İlgi: 152/67. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 152.76.25., Kararname Tarihi: 17.3.1936, Kararname No: 15347. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 72.13.15., Kararname Tarihi: 15.2.1937, Kararname No: 2/6049. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 84.87.13., Kararname Tarihi: 29.9.1938, Kararname No: 2/9694. - BCA, Fon: 030.18.01.02, Yer No: 78.79.14., Kararname Tarihi: 15.9.1937, Kararname No: 2/7385. - BCA, Fon: 030.10.00.00, Yer No: 152.76.28., Kararname Tarihi: 25.9.1936, İlgi: 153/50. - BCA, Fon: 030.10, Yer No: 147.48.20., İlgi: 151-42.
• - Başbakanlık Osmanlı Arşivi, DH.KMS., Dosya: 52-1, Vesika: 81. Bu arşiv metin içinde (BOA.) şeklinde kısaltılarak verilmiştir. - BOA. MV., Dosya: 108, Vesika: 61. - BOA, Y.PRK.TNF., Dos: 8, Vcs: 32. - BOA, Y.PRK.TNF., Dos: 8, Vcs: 33. b) Resmi Yayınlar: - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XV, (1934), Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.14, (1933), Başvekalet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XIV, (1933), Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XVI, (19359, Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XIV, (1934), Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip. c.XV, (1934), Başvekâlet Matbaası, Ankara.
• - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XVI, (1935), Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XVII, (1936) Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XVIII, (1937), Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XIX, (1938), Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XX, (1939), Başvekâlet Matbaası, Ankara. - Düstur, Üçüncü Tertip, c.XXI, (1940), Başvekâlet Matbaası, Ankara,.
• - Türkiye Büyük Millet Meclisi Kavanin Mecmuası, Devre: IV, İçtima Senesi: 2, Başvekalet Matbaası, Ankara, 1934, s. 178.
• - TBMM. Kavanin Mecmuası, İçtima Senesi: 4, TBMM.Matbaası, Ankara, 1935, s.55.
• - Türkive Büvük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi, Dönem: IV, c.14, (1933), TBMM Matbaası, Ankara.
• - Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi, Dönem: V, c.18, (1937), TBMM.Matbaası, Ankara.
• c) Süreli Yayınlar: -Afyonda Haber, Sene: 13, Sayı: 1625 (3 Şubat 1936), s. 1. -Afyonda Haber, Yıl: 13, Sayı: 1639 (26 Mart 1936), s. 2. -Afyonda Haber, Sene: 14, Sayı: 1649 (30 Nisan 1936), s.l -Afyonda Haber, Yıl: 14, Sayı: 1680 (27 Ağustos 1936), s.4. -Afyonda Haber, Yıl: 13, Sayı: 1639 (26 Mart 1936), s.1-2. - Ayın Tarihi, Sayı: 9(1-31 Ağustos 1934), s.43-45. - Ayın Tarihi, Sayı: 13(1-31 I. Kanun 1934), s. 12. -Ayın Tarihi, Sayı: 20 (Temmuz 1935), s. 13. -Ayın Tarihi, Sayı: 24 (II.Tcşrin 1935), s. 10. -Ayın Tarihi, Sayı: 28 (Mart 1936), s.6-7, 8, 17-18, 21. -Ayın Tarihi, Sayı: 29 (Nisan 1936), s.5.
• - Cumhuriyet, No: 3289 (4 Temmuz 1933), s. 1,4. - Cumhuriyet, No: 3299 (14 Temmuz 1933), s.l. - Demiryollar Dergisi, (Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Genel Direktörlüğü Yayını), c.XII, Sayı: 134(1 Nisan 1936), s.51-61. - Demiıyollar Dergisi, c.XII, Sayı: 135-136 (23 Mayıs 1936), s. 177. - Demiıyollar Dergisi, c.XIII, Sayı: 145 (Mart 1937), s.2. - Duyum, Sene: 13. Sayı: 1559 (13 Haziran 1935), s.l. - Duyum, Sene: 13, Sayı: 1564 (1 Temmuz 1935), s.l. - Duyum, Sene: 13, Sayı: 1565 (4 Temmuz 1935), s.l. - Duyum, Sene: 13, Sayı: 1572 (28 Temmuz 1935), s.l. - Duyum, Sene: 13, Sayı: 1576 (12 Temmuz 1935), s.l. -Duyum, Sene: 13, Sayı: 1583 (5 Eylül 1935), s.l. -Duyum, Sene: 13, Sayı: 1607 (28 2.Teşrin 1935), s.l.
• -Duyum, Sene: 13, Sayı: 1587 (19 Eylül 1935), s.l. -Duyum, Sene: 13, Sayı: 1589 (26 Eylül 1935), s.l. - Haber, Yıl: 14, Sayı: 1697 (26 Teşrinievvel 1936), s.l. - Haber, Yıl: 14, Sayı: 1721 (25 Kanunusani 1937), s.l. - Haber, YA: 16, Sayı: 1842 (25 Nisan 1938), s.l. - Haber, YA: 17, Sayı: 1962 (24 Temmuz 1939), s.l. - Haber, YA: 17, Sayı: 1963 (2 7 Temmuz 193 9), s. 1. - Haber, Yıl: 14, Sayı: 1721 (25 Kanunusani 1937), s.l.
• - Haber, Yıl: 15, Sayı: 1778 (18 Ağustos 1937), s.l. - Haber, Yıl: 15, Sayı: 11819 (24 Kanunusani 1938), s.1-2. - Haber, Yıl: 14, Sayı: 1697 (26 Teşrinievvel 1936), s.l. - Son Haber, Y\\: 11, Sayı: 1381 (6 Temmuz 1933), s.l. - Son Haber, Y\V. 10, Sayı: 1336 (5 İkinci Kanun 1933), s.l. - Son Haber, Yâ: 10, Sayı: 1338 (12 İkinci Kanun 1933), s.l.
• - T.C.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 2. Sayı: 1, (Haziran 1935), s.13-19. - T.C.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 2, Sayı: 2 (Temmuz 1935), s.76-81. - T.C.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 2, Sayı: 4, (Eylül 1935), s.45. - T.C.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 2, Sayı: 5, (İlktcşrin 1935), s. 19, 22-23. - T.C.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 2, Sayı: 10 (Mart 1936), S.84-90J 15.'
• - T.C.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 2, Sayı: 11 (Temmuz 1935), s.58-61. - T.C.Bayındırlık Bakanlığı, Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 3, Sayı: 3 (Ağustos 1936), s.40-44. - TC.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 3, Sayı: 4 (Eylül 1936), s.69. - TC.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 3, Sayı: 9 (Şubat 1937), s.37. - T.C.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 3, Sayı: 11, (Nisan 193 6), s.60, 62-63.
• - TC.Bayındırlık Bakanlığı Bayındırlık İşleri Dergisi, Sene: 5/Sayı: 5 (Birinci Teşrin 1938)?s. 45,47, 72,127, 530-532, 534. - T.C.Nafıa Vekâleti, Nafıa İşleri Mecmuası, Sene: 1, Sayı: 1, (Haziran 1934), s.75. - T.C.Nafıa Vekâleti, Nafıa İşleri Mecmuası, Scnc:1, Sayı: 2, (Temmuz 1934), s.84,94. - T.C.Nafıa Vekaleti, Nafıa İşleri Mecmuası, Sene: 1, Sayı: 3 (Ağustos 1934), s.57. - T.C.Nafıa Vekâleti, Nafıa İşleri Mecmuası, Scnc:1, Sayı: 4, (Eylül 1934), s. 19-22.61.
• - T.C.Nafıa Vekâleti, Nafıa İşleri Mecmuası. Scnc:1, Sayı: 5, (Teşrinievvel 1934). s.7.79. - T.C.Nafıa Vekâleti Nafıa İşleri Mecmuası, Sene: 1, Sayı: 6, (İkinci Teşrin 1934). s.43-46. 86. - T.C.Nafıa Vekâleti Nafıa İşleri Mecmuası, Sene:1, Sayı: 8, (İkinci Kanun 1935), s.89-90. - T.C.Nafıa Vekâleti Nafıa İşleri Mecmuası, Sene: 1, Sayı: 12, (Mayıs 1935), s.51-65. - Taşpınar, c.7/Sayı: 76 (19 Temmuz 1939), s.76: 83. - Taşpınar, c.l/Sayı: 12 (29 I.Teşrin 1933), s. 271-272 - Taşpınar, c.4, Sayı: 42 (29 Nisan 1936), s.l 17-119. - ÜN (İsparta Halkevi Mecmuası), c.3, Sayı: 25 (Nisan 1936), s.345-354.
• d)Kitaplar, Makaleler, İnternet Kaynakları:
• - Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I, (1997) 5. Baskı, Atatürk Araştırma Merkezi Yay, Ankara.
• - Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri H, (1997) 5. Baskı, Atatürk Araştırma Merkezi Yay, Ankara.
• - BAYUR, Yusuf Hikmet. (1991), Türk İnkılâbı Tarihi, c. II, Kısım III, TTK. Yay., Ankara.
• - ÇELEBİ, Mevlüt. (1999), Milli Mücadele Dönemi Türk-İtalyan İlişkileri, Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi Yay, Ankara.
• - ÇETİNKAYA, Ali, “Aydın Demiryolunun Satın Alınması”, Ülkü, c.V, Sayı: 29 (Temmuz 1935), s.324-327.
• - GÖKBİLGİN, M. Tayyib. (1959), Milli Mücadele Başlarken l (Mondros Mütarekesinden Sivas Kongresine), İşbankası Yay, Ankara.
• - GÜVEN, H.Sami. (1977), Türkiye’de Ulaşım Sistemi ve Karayolu Ulaştırma Kooperatifleri.
• - GÜVEN, H.Sami. (1982), Türkiye’de Ulaşım Sistemi ve Karayolu Ulaştırma Kooperatifleri, Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Yay., Ankara.
• - Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, (2007), “Açılış Tarihleri), http://www.tcdd.gov.tr/genel/acilistarihlcri.htm (30.07.2007)
• - Türkiye ’de Ulaşım Politikası, TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Yay, Ankara.
• - YILDIRIM, İsmail. (2001), Cumhuriyet Döneminde Demiryolları (1923- 1950), Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara.