OSMANLI MODERNLEŞMESİNDE CEMAAT-TOPLUM YAPILAŞMASI: YENİ OSMANLI DÜŞÜNCESİ ÖRNEĞİ

Yıl 2008, Cilt: 10 Sayı: 3, 1 - 22, 01.12.2008

Yılmaz Yildirim

https://izlik.org/JA56GD43PW

Öz

Türk Modernleşmesini Mardin'in tanımında olduğu gibi “tam bir ulus-dcvlctc geçiş süreci” olarak kavramsallaştırırsak, Osmanlı reformcularının ana hedefinin uluslaşma sürecinin kurumsal koşullarını yaratmak olduğu söylenebilir. Reformlarla şekillendirilmeye çalışılan modernleşme hareketleri (kurumlar oluşturma) iki düzeyde sonuç amaçlamaktaydı. Birincisi, geleneksel (pederşahi) hukuksal ve siyasal yapının çözülmesi, ikinci aşamada yeni kurum ve ilişkiler setinin ikamesi. Bu gelişmeye paralel olarak, reformlarla beraber getirilmeye çalışılan sosyal ilişkiler anlayışı mevcut egemen biçim olan kişiler arası ilişkiler (ccmaat)ycrinc ikincil ilişkileri ve tüzel yapıları(toplum), yerleştirme amacı taşımaktaydı. Çalışmamız, tüm bir modernleşme sürecini, toplumu kişisel ilişkiler kümesi olarak görmek ile bir mekanizma olarak görmek arasındaki karşıtlıkta oluşan kültürel bölünme ve buna göre oluşan sosyal değişimi anlaşılır kılmayı, ayrıca bu değişimi, cemaatten topluma geçiş olarak adlandırmanın, Osmanlı örneğinde nasıl istisnai sorunlar oluşturduğunu Yeni Osmanlı Düşüncesi'ni (yer yer toplum kurucu, reformcu Jön Türk Düşüncesi'ylc karşılaştırarak) tartışarak göstermeyi amaçlamaktadır. Yeni Osmanlı Düşüncesi, kanaatimizce Türk modernleşmesini istisnai yapan böylesi bir sürcklilik(ccmaat) ve ycnilik(toplum) yapılaşmasını temsil eden harekettir. Bu çalışma tüm Batı-dışı modernlikler arasında Mardin’in yalnız Türk modernleşmesinde “istisna” olarak gördüğü böylesi bir fclscfı- sosyolojik kavrayışın olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.


If wc conccptualizc the Turkish Modernization, as it appcarcd in Mardin's définition as a “transition proccss to the certain nation-state”, it can be said that the main goal of Ottoman reformists was to create the
Yrd. Doç. Dr. Afyonkarahisar Kocatepc Üniversitesi Sosyoloji Bölümü, 03200/ AFYONKARAHİSAR (yyildirimfa aku.edu.tr)
institutional conditions of the nationalization process. The modernization movements that is attempted to concern with reforms (in the means of building institutions) was intending consequences which is twofold. First the dissolution of traditional (patriarchal) juridical and political structure, and secondly, the replacement of new set of institutions and relations. Parallel to this development, the conccivcmcnt of social relationships which is tried to construct through the reforms was aiming to replace the current dominant forms of inter-personnel relations (community) with the secondary relations and judicial structures (society). This study, aims to reveal the whole modernization process, by making understandable the cultural split that occurs in the opposition between considering society as personal relations and as a mechanism, and the social transformation which occurs accordingly, and furthermore, by showing that how it creates exceptional problems, to name this transformation as a transition from community to society, in the example of Ottoman, through the discussion of the New Ottoman Thought - through comparing with partly social constructor, reformist Young Turk's Thought. In our opinion, the New Ottoman Thought is the movement that represents the structuration of such a continuation (community) and innovation (society), in which the Turkish Modernization becomes exceptional. This study also aims to reva I that, there is such a philosophic-sociologic conccivcmcnt which is seen by Mardin, among all non-western modernities only in Turkish Modernity, as “exception”.

Anahtar Kelimeler

Modernleşme , Yeni Osmanlı Düşüncesi , Jön Türkler , Modernisation , New Ottoman Thought , Young Turks

Kaynakça

• BERKES. Niyazi. (1978). Türkiye 'de Çağdaşlanma, İstanbul: Doğu-Batı Yayınları.
• COHEN, Anthony P. (1999) Topluluğun Simgesel Kuruluşu, Çev. Mehmet Küçük. Ankara: Dost Kitabevi.
• DAVISON, Andrew. (2002) Türkiye'de Sekülarizm ve Modernlik, Çev. Tuncay Birkan, İstanbul: İletişim Yayınları.
• DELLALOGLU, Besim. (1998), Toplumsalın Yeniden Yapılanması. Habermas Üzerine Bir Araştırma, İstanbul: Bağlam Yayınları.
• DURAKBAŞA, Ayşe. (2000), Halide Edip, Türk Modernleşmesi ve Feminizm, İstanbul: İletişim yayınları.
• GIDDENS, Anthony. (1999) Toplumun Kuruluşu, Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
• HABERMAS. Jürgen. (1999), Kamusallığın Yapısal Dönüşümü, Çev. Tanıl Bora. Mithat Sancar.İstanbul: İletişim Yayınları.
• KOÇAK, Cemil.. (2001), “Yeni Osmanlılar ve Birinci Meşrutiyet” , Tanzimat ve Meşrutiyet'in Birikimi Modern Türkiye'de Siyası Düşünce Cilt l, İstanbul: İletişim Yayınları.
• KÜÇÜKÖMER, İdris. ( 1989). Düzenin Yabancılaşması, İstanbul: Alan Yayınları.
• MANNHEIM, Karl. (1999). İdeoloji ve ütopya, çev. Mehmet Okyayus. İstanbul: Epos Yayınları.
• MARDİN. Şerif. (2004). “Modern Türk Sosyal bilimleri Üzerine Bazı Düşünceler”. S. Bozdoğan ve R. Kasaba (der) Türkiye 'de Modernleşme ve ülusal Kimlik, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
• MARDİN Şerif. (1991). “19. Yüzyılda Düşünce Akımlan ve Osmanlı Devleti”. Der. Mümtaz’er Türküne, Tunçay Birkan. Türk Modernleşmesi - Makaleler 4, İstanbul : İletişim Yayınları.
• MARDİN Şerif. (1990a) “Sivil Toplum", Türkiye de Toplum ve Siyaset- Makaleler I. Der. Mümtaz’er Türküne. Tuncay Önder. İstanbul : İletişim Yayınları.
• MARDİN. Şerif. (1990b). Bedıüzzaman Said Nursi (diayı: Modern Türkiye de Din ve Toplumsal Değişim, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN. Şerif. (1993) "Tanzimat ve Aydınlar ”. Türkiye'de Din ve Siyaset- Makaleler 3, İstanbul : İletişim Yayınları.
• MARDİN. Şerif. (1990) “ Yenileşme Dinamiğinin Temelleri Ve Atatürk", Der. Mümtaz’er Türküne, Tunçay Birkan. Türkiye'de Toplum ve Siyaset- Makaleler I. İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN. Şerif. (1990), “Türk Toplumunu İncelme Aracı Olarak Sivil Toplum”, der. M. Türküne- T. Birkan. Türkiye'de Toplum ve Siyaset, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN, Şerif. (1990), “Türk Toplumunu İncelme Aracı Olarak Sivil Toplum”, der. M. Türküne- T. Birkan, Türkiye'de Toplum ve Siyaset, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN, Şerif. (2001), “Yeni Osmanlı Düşüncesi”,Tanzimat ve Meşrutiyet'in Birikimi Modern Türkiye'de Siyası Düşünce Cilt 1, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN, Şerif. (2007)Din ve İdeoloji, İstanbul: İletişim Yayınları.
• MARDİN, Şerif. (2004) Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu, Çev. Mümtaz'er Türküne, Fahri (Jnan, İrfan Erdoğan. İstanbul: İletişim Yayınları.
• PARLA. Taha. (1989), Ziya Gökalp, Kemalizm ve Türkiye'de Korparatizm, İstanbul: İletişim Yayınları.
• POGG1. Gianfranco. ( 2002). Modern Devletin Gelişimi, Çev. Şule Kut, Binnaz Toprak. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• TOPRAK. Zafer. (2001). “Osmanlı’da Toplumbilimin Doğuşu”, Tanzimat ve Meşrutiyet'in Birikimi Modern Türkiye'de Siyası Düşünce Cilt 1. İstanbul: İletişim Yayınları.
• TUNAYA, Tarık Zafer. (2004) Türkiye'nin Siyasi Hayatında Batılılaşma Hareketleri, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• WAGNER. Peter. (1996), Modernliğin Sosyolojisi, Çev. M. Küçük. İstanbul: Sarmal Yayınları.
• YILDIRIM. Yılmaz. (2007) Şerif Mardin Düşüncesi Işığında Türk Modernleşmesi Açısından Sivil Toplum ve Osmanlı Kaynakları, Yayınlanmamış Doktora Tezi, MSGSÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü.